III UZP 10/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Kasiński (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, A. Grymaszewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Oborskiego, w sprawie z wniosku Stanisława M., działającego w imieniu małoletniego Tomasza M., przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w L. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 13 września 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"Jaki wiek dziecka należy przyjąć dla ustalenia, że wykonywało ono pracę w gospodarstwie rolnym?"odmówił udzielenia odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne.Uzasadnienie faktyczneOkręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, przedstawiając Sądowi Najwyższemu w trybie art. 66 § 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych do rozstrzygnięcia przytoczone na wstępie zagadnienie prawne, powołał się na stan faktyczny polegający na tym, że do wypadku doszło w dniu 7.X.1978 r. w czasie przeprowadzania w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy wykopków ziemniaków przy pomocy koparki mechanicznej. Przy zbiorze ziemniaków za koparką na kawałku gruntu, gdzie pracowała maszyna, zatrudnione były wyłącznie dzieci odwołującego się, w tym poszkodowany wypadkiem Tomasz M. ur. 5.V.1973 r. Niezauważony przez nikogo Tomasz M. podszedł z boku do koparki i ręka jego została wciągnięta przez wał maszyny. Dziecko doznało skomplikowanego złamania lewego ramienia z dodatkowymi jeszcze obrażeniami, powodującego wg Obwodowej KIZ uszczerbek na 17%. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił jednak przyznania jednorazowego świadczenia przyjmując, że pięcioletnie dziecko nie wykonuje czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Decyzja odmowna organu rentowego została zatwierdzona przez Radę Nadzorczą, a Okręgowy Sąd Pracy rozpatrując odwołanie wnioskodawcy od jej orzeczenia powziął wątpliwości przedstawione w pytaniu prawnym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z definicją zawartą w art. 29 ust. 1 ustawy z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) za wypadek przy pracy w gospodarstwie rolnym uważa się nagłe zdarzenie podczas wykonywania zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Czynności takie są - jak powszechnie wiadomo - różne co do rodzaju i co do potrzebnych do ich wykonywania sprawności psychofizycznej i stopnia wysiłku. Poza tym wykonywanie tych czynności nie musi być zajęciem ciągłym, jak przy wykonywaniu pracy przez pracownika pozostającego w stosunku pracy, lecz może być sporadyczne, co zwłaszcza dotyczy dzieci rolnika, które nie nabyły jeszcze pełni sił związanych z rozwojem fizycznym i umysłowym. Artykuł 26 ustawy przyznaje prawo do świadczeń dzieciom rolnika bez zastrzeżenia, że chodzi o dzieci powyżej określonego wieku. Nie ulega też wątpliwości, że do wykonywania przez dzieci rolnika "czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego" nie mają zastosowania ograniczenia wiekowe w zatrudnieniu młodocianych z art. 190 § 2 i 191 kodeksu pracy, jako dotyczące tylko zatrudnienia w ramach stosunku pracy.Okręgowy Sąd Pracy w przytoczonym w uzasadnieniu pytania prawnego stanie faktycznym stwierdził, że dzieci wnioskodawcy, a wśród nich poszkodowany w wypadku Tomasz M., "były zatrudnione" przy zbieraniu ziemniaków za koparką - a więc ustalił fakt wykonywania przez Tomasza M. czynności związanej z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Potem jednak, przytaczając stanowisko organu rentowego, że pięcioletnie dziecko nie wykonuje takich czynności, Sąd ten jak gdyby wyraził wątpliwość co do prawidłowości swego ustalenia. Sprawa sprowadza się więc do tego, czy można w danym konkretnym przypadku dokonać ustalenia, że dziecko rolnika rzeczywiście wykonywało czynność związaną z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, jaką byłoby zbieranie ziemniaków z gruntu podczas wykopków jesiennych lub - inaczej mówiąc - czy twierdzenia wnioskodawcy idące w tym kierunku odpowiadają prawdzie.Oczywiste jest, że wyjaśnienie tego należy do sądu rozpoznającego sprawę w ramach typowych czynności w postaci prowadzenia postępowania dowodowego i oceny wiarygodności i mocy dowodów. Rozstrzygnięcia w tej mierze nie można dokonać abstrakcyjnie poprzez ustanowienie oderwanej od stanu faktycznego i nie wynikającej z przepisów prawa granicy wieku dziecka dla wykonywania "pracy w gospodarstwie rolnym".W tym stanie rzeczy, wobec nieistnienia zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 66 cytowanej ustawy, należało orzec jak w sentencji postanowienia.