III UZP 12/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Grymaszewski, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, w sprawie z wniosku Józefa B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w R. o jednorazowe świadczenie z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie postanowieniem z dnia 7 grudnia 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy rolnikowi, który przekazał własne gospodarstwo rolne Państwu i otrzymuje z tego tytułu emeryturę, a równocześnie za wiedzą i zgodą Naczelnika Gminy jest nadal użytkownikiem tego gospodarstwa wobec braku chętnych osób do jego uprawy - przysługuje prawo do jednorazowego świadczenia z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu będącego następstwem wypadku przy pracy w tak użytkowanym gospodarstwie rolnym?"podjął następującą uchwałę:Rolnikowi, który przekazał gospodarstwo rolne Państwu w zamian za emeryturę, lecz za zgodą Naczelnika Gminy nadal użytkował to gospodarstwo, przysługuje jednorazowe świadczenie z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu będącego następstwem wypadku przy pracy w tym gospodarstwie. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca przekazał gospodarstwo rolne Państwu i otrzymuje z tego tytułu emeryturę. Gospodarstwo to zostało przejęte na rzecz Państwa na podstawie decyzji naczelnika gminy z dnia 12 września 1978 r. Z zaświadczenia Urzędu Gminy w Ś. wynika, że ze względu na brak chętnych do użytkowania tego gospodarstwa pozostawiono je wnioskodawcy. Wnioskodawca nadal prowadził przekazane Państwu gospodarstwo rolne i w dniu 29 kwietnia 1979 r. uległ wypadkowi, udając się do obory w celu uporządkowania tego pomieszczenia.Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy wypłaty jednorazowego świadczenia z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym, uznawszy, że wobec przekazania gospodarstwa rolnego Państwu wnioskodawca w dacie wypadku nie był rolnikiem według art. 75 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140).Rada Nadzorcza Oddziału ZUS zatwierdziła tę decyzję, podzielając wyrażony w niej pogląd, iż wnioskodawca nie był rolnikiem i nie przysługuje mu jednorazowe świadczenie z tytułu wypadku zaistniałego po przekazaniu Państwu gospodarstwa rolnego.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu przedstawionego Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego stwierdził, że stanowisko organów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odpowiada założeniom społeczno-gospodarczym przepisów wymienionej ustawy. Wnioskodawca z datą przekazania Państwu gospodarstwa rolnego utracił przymioty rolnika, jednakże pozostawienie przez naczelnika gminy przekazanego gospodarstwa w użytkowanie dotychczasowego właściciela uzasadniałoby objęcie go ochroną prawną wyrażoną w tej ustawie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Prawo do jednorazowego świadczenia z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym przewidzianego w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) przysługuje tylko rolnikowi, jego małżonce z zastrzeżeniem zawartym w ust. 2 tego przepisu oraz osobom wymienionym w art. 26 ustawy. Treść odpowiedzi na przedstawione pytanie zależy zatem od oceny, czy rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne Państwu za emeryturę, jest rolnikiem według wymienionej wyżej ustawy, jeśli gospodarstwo to za zgodą naczelnika gminy pozostawiono mu do używania i pobierania pożytków.Z art. 75 ust. 1 pkt 1 tej ustawy wynika, że użyte w niej określenie "rolnik" oznacza właściciela lub posiadacza gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 0,5 ha z wyjątkiem wskazanym w tym przepisie. W związku z treścią § 26 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 37, poz. 166) określenie "rolnik" obejmuje również posiadacza zależnego.Przepisy rozważanej ustawy nie wyjaśniają pojęcia posiadania. W tej mierze konieczne jest zatem sięgnięcie do przepisów kodeksu cywilnego, określających treść i istotę tej instytucji prawnej. Z mocy art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, który włada nią jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą (posiadacz zależny).Wnioskodawca przekazał gospodarstwo rolne Państwu i po tym fakcie nie był już jego właścicielem, ani też posiadaczem władającym tym gospodarstwem jak właściciel. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że wnioskodawca był użytkownikiem przekazanego Państwu gospodarstwa rolnego. A zatem wnioskodawca jako użytkownik w znaczeniu określonym w art. 252 k.c. był niewątpliwie posiadaczem zależnym na podstawie art. 336 k.c., a w konsekwencji i rolnikiem według art. 75 ust. 1 pkt 1 wymienionej ustawy.Ustalenia w sprawie wskazują na to, że mimo decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego wnioskodawcy przez Państwo faktyczne jego przekazanie nie nastąpiło. Po wydaniu decyzji gospodarstwo nadal pozostawiono we władaniu wnioskodawcy dla siebie, nie zaś w zastępstwie i w imieniu Państwa. W takiej zaś sytuacji w aspekcie prawnym wnioskodawcę należało potraktować jako posiadacza zależnego gospodarstwa rolnego. Stwierdzenie to wystarcza do uznania, iż wnioskodawca był rolnikiem w znaczeniu art. 75 ust. 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy i wypadek, jakiemu uległ podczas wykonywania zwykłych czynności związanych z prowadzeniem tego gospodarstwa, jest wypadkiem przy pracy w gospodarstwie rolnym, do którego stosuje się przepisy art. 25 i nast. tej ustawy.