III UZP 19/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Romer, K. Kolasiński.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora S. Trautsolta, w sprawie z wniosku Janiny K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Z. G. o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku w gospodarstwie rolnym po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze postanowieniem z dnia 18 września 1990 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy osobie, której organ rentowy ustalił prawo do emerytury zgodnie z art. 15 z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133), lecz która nie spełnia warunku do jej otrzymania, gdyż nie przekazała gospodarstwa rolnego, przysługują świadczenia określone w art. 6 i 7 tej ustawy z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym?"podjął następującą uchwałę:Osoba, która ma prawo do emerytury na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.), lecz nie pobiera tego świadczenia, gdyż nie przekazała jeszcze gospodarstwa rolnego Państwu i nadal je prowadzi, ma prawo do świadczeń określonych w art. 6 i 7 tejże ustawy z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Decyzjami z dnia 26 sierpnia 1988 r. ZUS - Oddział w Z.G. ustalił dla wnioskodawczyni i jej męża wysokość emerytury przysługującej z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu i "zawiesił" wypłatę tej emerytury do czasu nadesłania decyzji o przekazaniu gospodarstwa.Wnioskodawcy nie przekazali gospodarstwa Państwu, natomiast w dniu 26 czerwca 1990 r. wystąpili z ponownym wnioskiem o przyznanie emerytury. Pozwany organ rentowy decyzjami z dnia 9 lipca 1990 r. ponownie ustalił wysokość emerytury dla wnioskodawczyni i jej męża oraz "zawiesił" jej wypłatę do czasu nadesłania decyzji o przekazaniu gospodarstwa.W dniu 15 czerwca 1990 r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o przyznanie zasiłku chorobowego i jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym, jakiego doznała w dniu 10 kwietnia 1990 r.Pozwany organ rentowy decyzją z dnia 28 czerwca 1990 r. załatwił wniosek odmownie, z tym uzasadnieniem, że zasiłek chorobowy i jednorazowe odszkodowanie przysługują - zgodnie z art. 6 i 7 powołanej ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o u.s.r.i. - ubezpieczonemu. Natomiast wnioskodawczyni ma ustalone prawo do emerytury rolnej, w związku z czym - zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 2 tej ustawy - nie podlega ubezpieczeniu i dlatego nie ma prawa do dochodzonych świadczeń.W odwołaniu do Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze wnioskodawczyni podtrzymała swoje żądanie. Wnioskodawczyni podała, że z uwagi na niskie świadczenie nie przekazała gospodarstwa, w związku z czym nie pobiera emerytury i w dalszym ciągu opłaca składkę ubezpieczeniową z tytułu prowadzenia gospodarstwa.Sąd Wojewódzki uznał, iż w sprawie występuje poważne zagadnienie prawne o treści przytoczonej w sentencji niniejszej uchwały, w związku z czym przedstawił je Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie jest niesporne, że wnioskodawczyni domagała się dwukrotnie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o u.s.r.i. z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu oraz że gospodarstwa rolnego dotychczas nie przekazała.Pozwany organ rentowy dwukrotnie wydawał decyzje ustalające prawo do emerytury z zaznaczeniem, że wypłata świadczenia nastąpi z chwilą przekazania gospodarstwa rolnego Państwu.Zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy przekazanie gospodarstwa rolnego stanowi jeden z warunków nabycia przez rolnika prawa do emerytury, na co trafnie zwraca uwagę Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zagadnienia prawnego.W świetle powyższego wydaną przez organ rentowy decyzję ustalającą prawo do emerytury na wniosek zgłoszony przez rolnika jeszcze przed przekazaniem gospodarstwa rolnego Państwu należy traktować jako decyzję ustalająca prawo do emerytury pod warunkiem przekazania gospodarstwa rolnego Państwu. Decyzja ta ma zatem takie znaczenie, że stanowi dla rolnika zamierzającego przekazać gospodarstwo rolne Państwu gwarancję, iż z chwilą przekazania gospodarstwa Państwu otrzyma emeryturę, gdyż spełni ostatni z warunków do nabycia prawa do emerytury. W takiej sytuacji w celu podjęcia przez organ rentowy wypłaty emerytury wystarczy doręczenie decyzji o przekazaniu gospodarstwa rolnego Państwu. Dopóki jednak rolnik nie przekazał gospodarstwa rolnego Państwu nie nabywa on prawa do emerytury i dlatego nie może być traktowany jako osoba mająca ustalone prawo do emerytury w rozumieniu art. 3 ust. 2 omawianej ustawy, a w konsekwencji - jako osoba nie podlegająca ubezpieczeniu społecznemu na podstawie tej ustawy.Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o u.s.r.i. przewiduje tylko jeden przypadek wypłacania emerytury lub renty przed przekazaniem gospodarstwa rolnego. Mianowicie, w myśl art. 38 ust. 4 może to nastąpić w odniesieniu do rolnika, który ma zamiar przekazać gospodarstwo następcy - jeżeli następca ten już pracuje w tym gospodarstwie, a ponadto zachodzą szczególne okoliczności.W niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje i dlatego - między innymi - nie jest trafne stanowisko, że wnioskodawczyni nie podlega ubezpieczeniu społecznemu, gdyż ma ustalone prawo do emerytury. Wnioskodawczyni nie przekazała gospodarstwa rolnego Państwu i prowadzi je nadal. Jest ona zatem nadal rolnikiem w rozumieniu art. 2 pkt 1 omawianej ustawy, a więc w dalszym ciągu podlega ubezpieczeniu społecznemu w myśl art. 1 ust. 1 tejże ustawy i ma obowiązek opłacania składek na F.U.S.R. W tym stanie ma ona prawo do świadczeń należnych z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym, określonych w art. 6 i 7 ust. 1 omawianej ustawy. Świadczenia te - w myśl art. 4 pkt 2 ustawy - przysługują bowiem ubezpieczonemu.Kierując się powyższymi przesłankami Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści przytoczonej w sentencji, dostosowując ją do stanu faktycznego sprawy.Podjęta uchwała jest zgodna ze stanowiskiem zajętym przez pełnomocnika ZUS w Warszawie na rozprawie przed Sądem Najwyższym.