III UZP 22/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Szczurzewski. Sędziowie SN: S. Rejman (sprawozdawca), Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Grocholi, w sprawie z wniosku Józefa K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o wcześniejszą emeryturę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku postanowieniem z dnia 28 maja 1982 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 6 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy rozwiązanie z pracownikiem umowy o pracę wskutek upływu terminu zawarcia tej umowy (wygaśnięcie umowy o pracę) powoduje utratę prawa do wcześniejszej emerytury, przy zachowaniu innych wymogów prawnych, zgodnie z treścią § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczegółowych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95)?"powziął następującą uchwałę:Rozwiązanie umowy o pracę z upływem czasu, na który była zawarta (z dniem 31 grudnia 1981 r.), nie uprawnia pracownika do przejścia na wcześniejszą emeryturę na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczegółowych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95). Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. oraz Rada Nadzorcza tegoż Oddziału odmówiły przyznania wnioskodawcy prawa do wcześniejszej emerytury, gdyż stosunek pracy został z nim rozwiązany przez upływ terminu na jaki umowa o pracę została zawarta, tj. z dniem 31 grudnia 1981 r. Przepis prawny natomiast wymaga rozwiązania stosunku pracy na mocy porozumienia stron lub w drodze wypowiedzenia dokonanego przez zakład pracy.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając odwołanie wnioskodawcy, powziął na tle takiego stanu faktycznego wątpliwość prawną.Pracownik bowiem spełnia wszystkie przesłanki prawne zamiany renty inwalidzkiej na wcześniejszą emeryturę z wyjątkiem sposobu rozwiązania stosunku pracy.Wykładnia gramatyczna wydaje się przesądzać na niekorzyść pracownika, ala wykładnia celowościowa przemawia za odmiennym rozstrzygnięciem, gdyż pracownik zwalnia dotychczas zajmowane stanowisko pracy, aby zostało ono obsadzone przez inną osobę, przy czym cel umowy terminowej z mocy samego prawa został osiągnięty.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy udzielając odpowiedzi na przedstawione mu pytanie prawne miał na uwadze, co następuje:Problem sprowadza się do wykładni przepisu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczegółowych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95). Przepis ten ma następujące brzmienie:"Rozporządzenie określa szczególne warunki przechodzenia na emeryturę pracowników pozostających w dniu wejścia w życie rozporządzenia w stosunku pracy z uspołecznionymi zakładami pracy, z którymi w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. rozwiązany zostanie stosunek pracy na mocy porozumienia stron lub w drodze wypowiedzenia dokonanego przez zakład pracy. Rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 sierpnia 1981 r. (§ 12). Wykładnia językowa, bo od niej należy rozpocząć, nie nasuwa wątpliwości, że do niezbędnych przesłanek upoważniających pracownika do przejścia na wcześniejszą emeryturę zalicza się sposób rozwiązania łączącej strony umowy o pracę. Mianowicie, ten stosunek prawny ma być rozwiązany albo na mocy porozumienia stron, albo w drodze wypowiedzenia dokonanego przez zakład pracy. Dlatego też rozwiązanie umowy o pracę w inny sposób, a między innymi na skutek upływu terminu, na który została ona zawarta, nie upoważnia pracownika do domagania się przyznania mu prawa do wcześniejszej emerytury. Należy mieć przy tym na uwadze, że przepis § 1 cyt. rozporządzenia jest przepisem szczególnym w stosunku do ogólnych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i z tej przyczyny musi być wykładany ściśle. Niedopuszczalne jest przeto w drodze wykładni rozszerzanie przesłanek enumeratywnie wymienionych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca (Dz. U. Nr 12, poz. 95). Dlatego już tylko marginesowo wypada zauważyć, że - wbrew sugestii Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - za odmiennym stanowiskiem nie przemawia też wykładnia celowościowa. Rozporządzenie bowiem miało na celu, między innymi, zwolnienie miejsc pracy przez osoby, które nie nabyły jeszcze praw emerytalnych i dlatego nadal pozostałyby w zatrudnieniu, gdyby zakład pracy nie wypowiedział im umowy o pracę lub gdyby nie została ona rozwiązana na mocy porozumienia stron. W stanie faktycznym, na tle którego wyłoniło się rozważane zagadnienie prawne, miejsce pracy i tak zostało opróżnione z dniem 31 grudnia 1981 r. bez potrzeby zajmowania w tej kwestii stanowiska zarówno przez zakład pracy, jak i przez pracownika. W świetle bowiem przepisu art. 30 § 1 pkt 4 umowę o pracę rozwiązuje się z upływem czasu, na który była zawarta.