III UZP 23/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: T. Kasiński, J. Myślicki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Bijowskiej, w sprawie z wniosku Teodory H. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. o wcześniejszą emeryturę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 8 czerwca 1984 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 22 marca 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy przepis art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), uznający przerwę w pracy z powodu opieki nad dzieckiem w wieku do czterech lat za okres równorzędny z okresem zatrudnienia, ma zastosowanie do osób ubiegających się - po wejściu w życie tej ustawy - o emeryturę na podstawie przepisu § 2 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy (Dz. U. Nr 19, poz. 95 ze zm.), jeśli wyżej określona przerwa w pracy nastąpiła przed dniem 31.XII.1981 r.?"podjął następującą uchwałę:Okres przerw w pracy spowodowanych opieką nad dzieckiem w wieku do lat czterech przewidziany w art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) nie podlega zaliczeniu do okresu zatrudnienia wymaganego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95 ze zm.).Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 31.X.1983 r. ZUS Oddział w L. odmówił wnioskodawczyni Teodorze H., ur. dnia 16.V.1936 r., prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy (Dz. U. Nr 19, poz. 95 ze zm.).W uzasadnieniu decyzji podano, że wnioskodawczyni nie udowodniła wymaganego okresu zatrudnienia, do którego nie zaliczono okresu opieki na dziećmi w latach 1958-1965, ponieważ możliwość taka powstała dopiero od dnia 1.I.1983 r. w związku z wejściem w życie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.Zmieniając powyższą decyzję, Rada Nadzorcza Oddziału ZUS w orzeczeniu z dnia 27.I.1984 r. ustaliła, że okres zatrudnienia zainteresowanej do dnia 31.XII.1981 r. wynosił 26 lat i 2 miesiące.W odwołaniu do Sądu organ rentowy zarzucił naruszenie przez Radę Nadzorczą § 15 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty (Dz. U. Nr 17, poz. 80) i wnosił o zmianę zaskarżonego orzeczenia, ponieważ warunek udowodnienia przez wnioskodawczynię wymaganego okresu zatrudnienia musi być spełniony na dzień 31.XII.1981 r. (tj. według stanu prawnego obowiązującego w tym dniu).Na tle powyżej przedstawionego stanu faktycznego Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie zwrócił się w trybie art. 66 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych do Sądu Najwyższego z budzącym poważne wątpliwości pytaniem prawnym o treści wymienionej w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Dane z akt rentowych wskazują, że wnioskodawczyni ubiega się o wcześniejszą emeryturę na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy (Dz. U. Nr 19, poz. 95 ze zm.). Przepis ten wydany został z mocy delegacji zawartej w art. 21 ust. 2 i w art. 22a ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.). Oba powołane przepisy (art. 21 ust. 2 i art. 22a) upoważniały Radę Ministrów do określenia szczególnych warunków uzyskania prawa do emerytury dla niektórych grup pracowników, nie odpowiadających wymaganiom przewidzianym w ustawie o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym.Przepis § 1 rozporządzenia postanawiał, że rozporządzenie określa szczególne warunki przechodzenia na emeryturę pracowników pozostających w dniu wejścia w życie rozporządzenia (tj. dnia 1.VIII.1981 r.) w stosunku pracy z uspołecznionymi zakładami pracy, z którymi w okresie do dnia 31.XII.1981 r. rozwiązany zostanie stosunek pracy na mocy porozumienia stron lub w drodze wypowiedzenia dokonanego przez zakład pracy.Na dzień 31.XII.1981 r. pracownik ubiegający się o wcześniejszą emeryturę obowiązany był spełnić wszelkie warunki niezbędne do nabycia uprawnień, włącznie z rozwiązaniem stosunku pracy.Poza szczególnymi wymaganiami przewidzianymi rozporządzeniem takimi jak np. wiek emerytalny (§ 2 ust. 1), okres zatrudnienia (§ 2 ust. 2), wysokość emerytury (§ 3 ust. 2), podstawa wymiaru (§ 5 - prócz przypadku przewidzianego w ust. 2 i 3), zasady ustalania, które okresy podlegają uwzględnieniu przy obliczaniu wymaganej rozporządzeniem liczby lat zatrudnienia, regulowane były ogólnymi przepisami ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.Omawiane rozporządzenie uległo dwukrotnej nowelizacji przedłużającej m.in. datę rozwiązania stosunku pracy, a mianowicie rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 listopada 1981 r. - Dz. U. Nr 28, poz. 145 i rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1982 r. - Dz. U. Nr 25, poz. 177), jednakże dotychczasowe zasady ustalania rodzaju okresów podlegających zaliczeniu do okresu zatrudnienia przewidzianego rozporządzeniem nie zostały zmienione. Żaden też z przepisów ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, związany przedmiotowo z tym zagadnieniem, a zwłaszcza art. 9 dotyczący okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia, ani też art. 10 zawierający wymienienie okresów zaliczalnych do okresów zatrudnienia, nie przewidywał możliwości uwzględnienia okresu przerw w pracy spowodowanych opieką nad dzieckiem w wieku do lat czterech. Zmiana stanu prawnego w tej dziedzinie nastąpiła dopiero z datą wejścia w życie (dnia 1.I.1983 r.) ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267), które w art. 11 ust. 2 pkt 11 uznała przerwy w pracy spowodowane opieką nad dzieckiem w wieku do lat czterech, łącznie nie dłużej jednak niż sześć lat, za okresy równorzędne z okresami zatrudnienia.Już pod rządem wymienionej ustawy weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty (Dz. U. Nr 17, poz. 80), które uchyliło obowiązujące rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95 ze zm.), lecz w przedmiocie sposobu ustalania okresów podlegających uwzględnieniu przy obliczaniu lat zatrudnienia, wymaganych do wcześniejszej emerytury, nie tylko nie dokonało żadnych zmian, ale w § 15 ust. 1 zaakcentowało obowiązek spełnienia warunków "w myśl rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r." zezwalających na zachowanie prawa do uzyskania wcześniejszej emerytury. Natomiast zdanie pierwsze § 15 ust. 2 rozporządzenia z dnia 7 marca 1983 r. odniosło treść § 15 ust. 1 do pracowników, którzy w dniu 1.VIII.1981 r. pozostawali w stosunku pracy z uspołecznionymi zakładami pracy, jeżeli "nie później niż do dnia 31 grudnia 1981 r." spełnili warunki wymienione w pkt 1-4 tego paragrafu.Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że będące podmiotem pytania prawnego przerwy w pracy spowodowane opieką nad dzieckiem w wieku do lat czterech nie mogą być uwzględnione przy ubieganiu się o wcześniejszą emeryturę na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r., skoro obowiązujące przepisy wiążą uprawnienia w tym zakresie ze spełnieniem warunków według stanu prawnego istniejącego w dniu 31.XII.1981 r., a wtedy możliwość taka nie była przewidziana.W tej sytuacji należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.