III UZP 29/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, M. Rafacz-Krzyżanowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL., H. Chilmon, w sprawie z wniosku Bronisławy Ł. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o prawo do rekompensaty po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 5 czerwca 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy osobom pobierającym zaopatrzenie z instytucji zagranicznej przysługuje rekompensata z tytułu wprowadzenia z dniem 1 lutego 1982 r. nowych cen detalicznych podstawowych artykułów żywnościowych, opału i energii?"podjął następującą uchwałę:Osobom pobierającym zaopatrzenie przyznane przez Urząd Zaopatrzeń RFN nie przysługuje rekompensata z tytułu wprowadzenia z dniem 1 lutego 1982 r. nowych cen detalicznych artykułów żywnościowych, opału i energii.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni Bronisława Ł. uprawniona jest do zaopatrzenia przyznanego przez Urząd Zaopatrzenia w RFN - od dnia 1 listopada 1968 r. Wypłatę zaopatrzenia przejął Oddział ZUS w O. Wnisokodawczyni nie pobiera żadnego świadczenia emerytalno-rentowego na podstawie przepisów polskich.Decyzją z dnia 25 lutego 1982 r. Oddział ZUS - dokonując ponownego obliczenia zaopatrzenia w związku z podwyższeniem kursu marki RFN - przyznał wnioskodawczyni rekompensatę w kwocie 200 zł, a następnie w decyzji z dnia 24 sierpnia 1984 r. ustalił wysokość rekompensaty na kwotę 1.600 zł. W tej kwocie organ rentowy wypłacał rekompensatę do maja 1987 r. - obok zaopatrzenia niemieckiego.W decyzji z dnia 25 kwietnia 1987 r. - w związku z kolejnym podwyższeniem kursu marki RFN - organ rentowy ustalił nową wysokość zaopatrzenia przysługującego z instytucji niemieckiej. W decyzji tej nie przyznano rekompensaty, natomiast przyznano dodatek pielęgnacyjny z tytułu ukończenia 75 lat. Wysokość zaopatrzenia wraz z tym dodatkiem wyniosła 17.670 zł.W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawczyni zakwestionowała wstrzymanie wypłaty rekompensaty od dnia 1 maja 1987 r.Pozwany organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania z tego powodu, że kilkakrotna podwyżka kursu marki RFN w pełni pokryła kwotę wypłacanej rekompensaty, zapewniając stosowny wzrost pobieranego świadczenia, przy czym powołał się na pismo ZUS - Biuro Rent Zagranicznych z dnia 17 lutego 1987 r.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu uznał, że w sprawie zachodzi poważna wątpliwość prawna, w związku z czym przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Uchwała nr 24 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1982 r. w sprawie rekompensat pieniężnych z tytułu wprowadzenia z dniem 1 lutego 1982 r. nowych cen detalicznych podstawowych artykułów żywnościowych, opału i energii (M.P. Nr 4, poz. 18), w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 stycznia 1984 r., wymieniała w § 2 ust. 1 wśród osób, którym przysługują rekompensaty, również osoby pobierające emerytury i renty (w tym renty chorobowe), a także osoby pobierające świadczenia pieniężne przewidziane w art. 23 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeń dla rolników i ich rodzin (pkt 7 uchwały).Trafne jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że przez określenie "osoby pobierające emerytury i renty" należy rozumieć osoby pobierające świadczenia emerytalno-rentowe na podstawie przepisów polskich. Za takim stanowiskiem świadczy zarówno brzmienie przepisu, jak i jego ratio legis.Wśród osób wymienionych enumeratywnie w § 2 ust. 1 wymienionej uchwały nie ma mowy o osobach, które pobierają zaopatrzenie z instytucji zagranicznej, nawet jeżeli zaopatrzenie to ma charakter zaopatrzenia rentowego.Przepis § 2 ust. 1 tejże uchwały jako przepis szczególny podlega wykładni ścisłej, taka zaś wykładnia uzasadnia wniosek, że osobom pobierającym zaopatrzenie z instytucji zagranicznej nie przysługiwało prawo do rekompensaty na podstawie tego przepisu. Trafnie również wywiódł Sąd Wojewódzki, że z dniem 1 stycznia 1983 r. rekompensaty uległy wliczeniu do podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych, a to stosownie do art. 122 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), w związku z czym nie są wypłacane emerytom i rencistom. Konsekwencją tego była dokonana z dniem 1 lutego 1984 r. zmiana uchwały nr 24 Rady Ministrów, polegająca na skreśleniu w § 2 ust. 1 między innymi, pkt 7 oraz dodaniu nowego ust. 2 stwierdzającego, że poza określonymi wyjątkami - rekompensata nie przysługuje osobom otrzymującym świadczenie, do którego została włączona rekompensata, albo osobom pobierającym świadczenia ustalone na podstawie wymiaru uwzględniającego już rekompensatę.Zmiany te zostały wprowadzone w uchwale nr 9 Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 1984 r. zmieniającej przepisy o rekompensatach (M.P. Nr 2, poz. 11).Podobne zmiany zostały także dokonane w uchwale nr 187 Rady Ministrów z dnia 26 sierpnia 1981 r. w sprawie podwyższenia cen detalicznych niektórych artykułów żywnościowych (M.P. Nr 22, poz. 200 ze zm.).Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie wnioskodawczyni pobiera zaopatrzenie przyznane przez Urząd Zaopatrzenia RFN uzasadnione jest zatem podjęcie uchwały, że osobom takim nie przysługuje rekompensata z tytułu wprowadzenia z dniem 1 lutego 1982 r. nowych cen detalicznych artykułów żywnościowych, opału i energii.Przyznanie wnioskodawczyni i wypłacenie rekompensaty w okresie od dnia 1 lutego 1982 r. do dnia 1 maja 1987 r. nie rodzi dla niej żadnych skutków prawnych i nie daje prawa do domagania się dalszego wypłacania rekompensaty. Rekompensata została przyznana dla wnioskodawczyni w drodze swobodnego uznania organu rentowego, a to z uwagi na stosunkowo niską wówczas kwotę pobieranego przez nią zaopatrzenia z RFN. Wobec tego, że obecnie z uwagi na kilkakrotne podwyższenie w tym okresie kursu marki RFN, zaopatrzenie to po przeliczeniu na złote polskie uległo znacznemu podwyższeniu, przy czym kwota podwyższenia jest kilkakrotnie wyższa od kwoty rekompensaty, organ rentowy może odstąpić od wypłacenia rekompensaty. Leży to w jego gestii.W przypadku wnioskodawczyni nie występuje zbieg świadczenia emerytalno-rentowego przewidzianego w przepisach prawa polskiego ze świadczeniem o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej, ponieważ wnioskodawczyni nie pobiera żadnego świadczenia na podstawie przepisów polskich.Osoby, które nie nabyły uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych na podstawie przepisów polskich, a pobierającą świadczenia o charakterze rentowym z instytucji zagranicznych mają prawo tylko do świadczeń enumeratywnie wymienionych w § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 marca 1984 r. w sprawie okresów zatrudnienia za granicą i zasad udzielania świadczeń emerytalno-rentowych z tytułu tego zatrudnienia (Dz. U. Nr 17, poz. 81).