III UZP 31/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Brzeziński (sprawozdawca). Sędziowie SN: S. Perestaj, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, M. Sławińskiej, w sprawie z wniosku Michała M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ostrowie Wielkopolskim o rentę inwalidzką wypadkową po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 22 marca 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy przepisy art. 127 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) mają zastosowanie do osoby, której przed dniem 1.I.1983 r. wstrzymano wypłatę renty wypadkowej przewidzianej w art. 111 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.) z powodu przyznania świadczenia korzystniejszego (emerytury)?"podjął następującą uchwałę:Przepisy art. 127 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) nie mają zastosowania do osoby nie pobierającej w dniu 1.I.1983 r. renty wypadkowej przewidzianej w art. 111 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.).Uzasadnienie faktyczneW uzasadnieniu przedstawionego Sądowi Najwyższemu pytania Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wskazał następujący stan faktyczny:Decyzją z dnia 15.IX.1953 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział Wojewódzki w Poznaniu przyznał Michałowi M., ur. dnia 24.X.1916 r., rentę z tytułu wypadku w zatrudnieniu, jakiemu uległ w dniu 27.VIII.1940 r., w kwocie 76 zł, tj. w wysokości 30% renty pełnej. Wypłatę tej renty wstrzymano z powodu przyznania zainteresowanemu od dnia 6.XI.1976 r. emerytury jako świadczenia korzystniejszego.Na wniosek Michała M. o zaliczenie go do jednej z grup inwalidów w związku z wypadkiem z dnia 27.VIII.1940 r. Okręgowa Komisja Lekarska do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia orzeczeniem z dnia 16.VI.1983 r., zaliczając wnioskodawcę do II grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia, nie zaliczyła go do żadnej z grup inwalidów w związku z wypadkiem w zatrudnieniu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 28.VII.1983 r. odmówił przyznania renty wypadkowej, ponieważ w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) wnioskodawca nie pobierał renty wypadkowej przewidzianej w art. 111 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.).Decyzją z dnia 24.II.1983 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał rewaloryzacji emerytury, nie przyznając renty wypadkowej.W odwołaniu do Rady Nadzorczej Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnioskodawca domagał się wypłacania mu nadal kwoty 700 zł, stanowiącej w jego ocenie rentę wypadkową, a w rzeczywistości stanowiącej podwyżkę emerytury (akta rentowe).Rada Nadzorcza orzeczeniem z dnia 23.VIII.1983 r. zatwierdziła decyzję Zakładu z dnia 24.II.1983 r., ustalając, że rewaloryzacja została dokonana prawidłowo i że renta wypadkowa tzw. niskoprocentowa, wypłacana do czasu przyznania emerytury w kwocie 76 zł, nie podlega wypłacie z emeryturą, a wobec niezaliczenia wnioskodawcy do jednej z grup inwalidów w związku z wypadkiem z dnia 27.VIII.1940 r. nie ma podstaw do przyznania podlegającej wypłacie z emeryturą renty inwalidzkiej przewidzianej w ustawie z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144).W odwołaniu do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wnioskodawca domagał się uwzględnienia w rewaloryzacji pobieranej przez niego do dnia 31.XII.1982 r. kwoty 700 zł, mylnie uważanej za rentę wypadkową.Wnioskodawca w dniu 1.I.1983 r. wprawdzie nie pobierał renty niskoprocentowej, tj. nie była mu ta renta wypłacana, miał jednak do niej prawo, ponieważ wstrzymanie wypłaty tego świadczenia nastąpiło nie wskutek ustania inwalidztwa, ale wskutek przyznania świadczenia korzystniejszego, przy którym renta niskoprocentowa - z powodu braku podstawy prawnej - nie mogła być wypłacana. Okoliczność ta nasuwa wątpliwości co do tego, czy przez określenie "pobierająca" należy rozumieć także osobę mającą w dniu 1.I.1983 r. prawo do renty wypadkowej niskoprocentowej, czy też tylko osobę, której faktycznie świadczenie to było w tym dniu wypłacane.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Przepis art. 127 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) ma treść następującą:1. Osobę pobierającą w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy rentę wypadkową przewidzianą w art. 111 ust. 1 ustawy, o której mowa w art. 113 (chodzi o ustawę z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.), poddaje się z urzędu badaniu przez komisję lekarską do spraw inwalidztwa i zatrudnienia nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. licząc od dnia 1 stycznia 1983 r.).2. Jeżeli w wyniku badania lekarskiego osoba, o której mowa w ust. 1, zaliczona zostanie do jednej z grup inwalidów z tytułu inwalidztwa pozostającego w związku z wypadkiem, przyznaje się jej zamiast renty dotychczas pobieranej rentę inwalidzką na zasadach i w wysokości określonych w przepisach o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, a jeżeli nie zostanie zaliczona do żadnej z grup inwalidów z tytułu inwalidztwa pozostającego w związku z wypadkiem, lecz do I lub II grupy inwalidów z innych przyczyn niż wypadek przy pracy - przyznaje się zamiast renty dotychczas pobieranej rentę inwalidzką w wysokości przewidzianej dla III grupy inwalidów z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.3. Podstawę wymiaru renty inwalidzkiej, o której mowa w ust. 2, stanowi półtorakrotne najniższe wynagrodzenie obowiązujące w dniu wejścia w życie ustawy.4. Jeżeli osoba, o której mowa w ust. 1, nie zostanie zaliczona do I lub II grupy inwalidzkiej albo do III grupy z tytułu wypadku przy pracy lub nie poddała się badaniu lekarskiemu, przyznaje się zamiast dotychczas pobieranej renty jednorazową odprawę odpowiadającą kwocie tej renty za okres 10 lat.5. Osobie, o której mowa w ust. 4, przysługuje prawo do świadczeń leczniczych.Zawarte w przytoczonym przepisie wyrażenie "osoba pobierająca w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. w dniu 1 stycznia 1983 r.) rentę wypadkową" nie może być rozumiane w sposób sprzeczny z językowym znaczeniem tego wyrażenia. W szczególności żadna ze znanych metod wykładni prawa nie upoważnia do wniosku, że w rzeczywistości nie chodzi o osobę pobierającą w tym dniu rentę wypadkową, lecz o inną osobę.Decydujące znaczenie ma stan istniejący faktycznie w dniu 1.I.1983 r. Przepis art. 127 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) mieści się w grupie przepisów przejściowych, ma na celu rozwiązanie sytuacji istniejących faktycznie w dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. w dniu 1.I.1983 r., i nie podlega wykładni rozszerzającej.Renty wypadkowej nie przyznaje się z urzędu, lecz na wniosek osoby zainteresowanej. Od woli takiej osoby zależy zarówno uzyskanie samego uprawnienia do renty wypadkowej, jak i realizacja tego uprawnienia."Pobieranie" renty wypadkowej - to realizacja istniejącego już i wymagalnego uprawnienia do renty wypadkowej. Nie chodzi, oczywiście, o samą techniczną czynność odebrania w dniu 1.I.1983 r. renty wypadkowej od organu wypłacającego taką rentę.Dzień 1 stycznia - jak wiadomo - jest dniem świątecznym i w dniu tym instytucje państwowe z reguły wypłat pieniężnych nie dokonują. Nie taką czynność techniczną miał na uwadze przepis art. 127 rozważanej ustawy. Chodziło o to, by w dniu 1.I.1983 r. osoba zainteresowana miała już wymagalne roszczenie o wypłacenie jej renty wypadkowej, przewidzianej w art. 111 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.), i to roszczenie dotyczące okresu obejmującego dzień 1 stycznia 1983 r. Chodziło więc o istnienie możliwości realizacji tego roszczenia - w sensie prawnym - w dniu 1 stycznia 1983 r. Istnienie tylko okoliczności, które by mogły - przy dalszych działaniach zainteresowanego, gdyby działania takie w swoim czasie zostały podjęte - doprowadzić do uzyskania przezeń renty wypadkowej obejmującej dzień 1 stycznia 1983 r., nie wystarcza do wniosku, że zainteresowany pobierał w tym dniu rentę wypadkową.W konsekwencji, jeżeli zainteresowanemu przed dniem 1.I.1983 r. przysługiwało prawo wyboru między pobieraniem renty wypadkowej a pobieraniem emerytury i jeżeli przed tym dniem wybrał emeryturę jako świadczenie korzystniejsze, w związku z czym właściwy organ wstrzymał wypłatę renty wypadkowej i taka sytuacja istniała w dniu 1.I.1983 r. - taki zainteresowany nie może być uważany za pobierającego w dniu 1 stycznia 1983 r. rentę wypadkową w rozumieniu art. 127 rozważanej ustawy, choćby nawet w przeszłości, przed uzyskaniem prawa do emerytury, pobierał rentę wypadkową.Na przedstawione Sądowi Najwyższemu pytanie należało przeto udzielić odpowiedzi jak w sentencji niniejszej uchwały.