III UZP 35/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Szczurzewski. Sędziowie SN: E. Brzeziński (sprawozdawca), J. Sokołowski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL w sprawie z wniosku Ireny P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w S. o rentę rodzinną po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie postanowieniem z dnia 5 kwietnia 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy wymóg pozostawania w zatrudnieniu od dnia powstania inwalidztwa bez przerwy lub z przerwami nie przekraczającymi 6 miesięcy - określony w zdaniu ostatnim art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników (Dz. U. Nr 40, poz. 267) - dotyczy tylko sytuacji opisanej w części przepisu poprzedzającej ten wymóg, tj. gdy pracownik, który nie posiada wymaganego do renty zatrudnienia, podjął pracę w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej lub w szkole wyższej, czy też dotyczy także sytuacji, gdy pracownik podjął zatrudnienie przed osiągnięciem 18 lat?"podjął następującą uchwałę:Zawarty w przepisie art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - (Dz. U. Nr 40, poz. 267) wymóg pozostawania w zatrudnieniu do dnia powstania inwalidztwa bez przerwy lub z przerwami nie przekraczającymi 6 miesięcy dotyczy zarówno sytuacji, gdy pracownik podejmuje zatrudnienie przed osiągnięciem 18 lat, jak i sytuacji, gdy pełnoletni pracownik podejmuje zatrudnienie w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej lub w szkole wyższej.Uzasadnienie faktyczneW uzasadnieniu przedstawionego Sądowi Najwyższemu pytania Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wskazał, co następuje:Irena P., wdowa po zmarłym w dniu 11.IX.1983 r. Jerzym P., wniosła dnia 26.IX.1983 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie wniosek o rentę rodzinną dla dzieci Iwony P., ur. dnia 29.II.1978 r. i Pawła P., ur. dnia 15.III.1981 r.Decyzją z dnia 7.II.1983 r. organ rentowy odmówił przyznania wnioskodawczyni renty rodzinnej ze względu na brak wymaganego okresu zatrudnienia. W postępowaniu rentowym ustalono, że Jerzy Stanisław P. w ostatnim dziesięcioleciu przepracował 4 lata 7 miesięcy i 12 dni. Po raz pierwszy podjął zatrudnienie na podstawie umowy o naukę zawodu dnia 5.IX.1970 r. w KBO nr 1 w S., mając 17 lat. W okresie zatrudnienia posiadał przerwy trwające dłużej niż 6 miesięcy w okresach od dnia 18.VII.1975 r. do dnia 1.XII.1976 r., od dnia 23.II.1977 r. do dnia 5.XII.1979 r. i od dnia 3.IX.1981 r. do dnia 4.V.1982 r.Na tle powyższego stanu faktycznego wyłoniła się wątpliwość mająca istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu. Wątpliwość wynika z zastosowania w art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. alternatywy rozłącznej "albo". Rozważając całość przepisu, Okręgowy Sąd skłonny był uznać, że alternatywa ta rozdziela tylko dwa warunki dotyczące stanu faktycznego:1) warunek podjęcia zatrudnienia przed osiągnięciem 18 lat,2) warunek podjęcia zatrudnienia w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej.Spójnik "oraz" i część przepisu po tym spójniku może dotyczyć zarówno obu warunków, jak i jednego z nich, a mianowicie tylko drugiego.Ze względu na te wątpliwości Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uznał za celowe przedstawić sprawę Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepis art. 33 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) wskazuje okresy zatrudnienia, jakimi powinien legitymować się pracownik ubiegający się o rentę inwalidzką.Najkrótszy z tych okresów to okres 1 roku, jeżeli inwalidztwo powstało przed ukończeniem przez pracownika 20 lat, a najdłuższy okres - 10 lat. Ten okres dotyczy sytuacji, gdy pracownik podjął zatrudnienie po raz pierwszy po ukończeniu 40 lat życia.W drodze wyjątku od tego unormowania w myśl art. 33 ust. 3 przepisu: "Jeżeli pracownik nie osiągnął okresu zatrudnienia, o którym mowa w ust. 1, warunek posiadania wymaganego okresu zatrudnienia uważa się za spełniony, gdy podjął on zatrudnienie przed osiągnięciem 18 lat albo w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej lub w szkole wyższej oraz pozostawał w zatrudnieniu do dnia powstania inwalidztwa bez przerwy lub z przerwami nie przekraczającymi 6 miesięcy, z uwzględnieniem art. 34".Oznacza to, że w sytuacjach objętych hipotezą ust. 3 pracownik nie musi się legitymować żadnym z wymienionych w ust. 1 okresów zatrudnienia - nawet okresem rocznym. Uzyska on uprawnienie do renty inwalidzkiej także wtedy, gdy inwalidztwo jego powstało już w dniu podjęcia przezeń zatrudnienia.Konieczne jest natomiast, by bądź podjął zatrudnienie przed osiągnięciem 18 lat, bądź nawet po osiągnięciu 18 lat, ale przed upływem 6 miesięcy od ukończenia nauki w szkole ponadpodstawowej lub w szkole wyższej i pozostawał w zatrudnieniu do dnia powstania inwalidztwa, choćby nawet w jego zatrudnieniu występowały przerwy nie przekraczające 6 miesięcy.Wymóg "pozostawania w zatrudnieniu do dnia powstania inwalidztwa" dotyczy zarówno sytuacji, gdy pracownik podjął zatrudnienie przed osiągnięciem 18 lat, jak i sytuacji, gdy podjął zatrudnienie po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej lub w szkole wyższej. Gdyby przyjąć, że wymóg "pozostawania w zatrudnieniu do dnia powstania inwalidztwa" odnosi się tylko do sytuacji, gdy pełnoletni pracownik podejmuje zatrudnienie po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej lub w szkole wyższej, należałoby konsekwentnie dojść do wniosku, że do uzyskania renty inwalidzkiej przez pracownika, który podejmuje pracę przed ukończeniem 18 roku życia, wystarczy najkrótsza nawet chwila jego zatrudnienia, zakończonego np. porzuceniem przezeń - przy doskonałym stanie zdrowia - pracy w tym samym dniu, w którym pracę tę podjął. Do uzyskania bowiem renty inwalidzkiej, przewidzianej w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, nie jest konieczne istnienie związku przyczynowego między inwalidztwem a zatrudnieniem.Niepodobna przypisać ustawodawcy intencji wywołania takich skutków poprzez przepis art. 33 ust. 3 rozważanej ustawy.Na przedstawione Sądowi Najwyższemu pytanie należało przeto udzielić odpowiedzi jak w sentencji niniejszej uchwały.Pytanie używa wprawdzie sformułowania "wymóg pozostawania w zatrudnieniu od dnia powstania inwalidztwa", a nie "do dnia powstania inwalidztwa", Sąd Najwyższy potraktował to jednak jako oczywistą omyłkę redakcyjną pisma, nie wymagającą merytorycznych rozważań.