III UZP 4/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, w sprawie z wniosku Janiny P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. o odszkodowanie z tytułu wypadku w drodze z pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 21 kwietnia 1982 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 10 lutego 1982 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy przepis § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1981 r. w sprawie podwyższenia niektórych świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 31, poz. 174) należy tak tłumaczyć, że o tym, na podstawie jakich przepisów należy ustalać wysokość odszkodowania, a mianowicie, czy na podstawie dotychczasowych przepisów czy też przepisów wymienionego rozporządzenia, decyduje data wydania orzeczenia przez komisję lekarską, względnie data wydania opinii przez biegłego sądowego, a nie data powstania uszczerbku na zdrowiu czy też śmierci pracownika?"powziął następującą uchwałę:W toczącej się przed okręgowym sądem pracy i ubezpieczeń społecznych sprawie o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku w drodze z pracy do domu - w razie sporu co do istnienia uszczerbku na zdrowiu - datą stwierdzenia uszczerbku na zdrowiu w rozumieniu § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1981 r. w sprawie podwyższenia niektórych świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 31, poz. 174) jest data prawomocności orzeczenia sądu. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Okręgowy Sąd zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego: wnioskodawczyni w dniu 13.XI.1980 r. uległa wypadkowi w drodze z pracy do domu, doznając kontuzji prawej nogi.Wojewódzka Komisja Lekarska do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w orzeczeniu z dnia 3.IX.1981 r. stwierdziła u wnioskodawczyni brak uszczerbku na zdrowiu w związku z wypadkiem, a Oddział ZUS decyzją z dnia 14.X.1981 r. odmownie załatwił wniosek o jednorazowe odszkodowanie.W postępowaniu odwoławczym Okręgowy Sąd przeprowadził dowód z opinii biegłego lekarza sądowego, który stwierdził 7% uszczerbku na zdrowiu wnioskodawczyni w związku z wypadkiem, jakiemu uległa w drodze z pracy do domu.W związku z tym powstał problem, według jakich stawek należy przyznać wnioskodawczyni jednorazowe odszkodowanie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, podejmując uchwałę, zważył, co następuje:Stosownie do § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1981 r. w sprawie podwyższenia niektórych świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 31, poz. 174) podwyższone zostały kwoty jednorazowych odszkodowań określonych w art. 9-13 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105 z póź. zm.) do wysokości określonej w tym rozporządzeniu.Paragraf 5 ust. 1 wymienionego rozporządzenia stanowi, iż przepisy rozporządzenia stosuje się do spraw o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadków przy pracy, wypadków w drodze do pracy lub z pracy oraz chorób zawodowych, jeżeli uszczerbek na zdrowiu spowodowany takim wypadkiem bądź chorobą zawodową albo związek śmierci pracownika lub rencisty z takim wypadkiem bądź chorobą zawodową został stwierdzony, począwszy od daty wejścia w życie rozporządzenia. Rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 stycznia 1982 r. (§ 6).Oczywiste jest, że rozporządzenie to dotyczy przede wszystkim jednorazowych odszkodowań przysługujących pracownikom bądź członkom ich rodzin z tytułu wypadków przy pracy zaistniałych po dniu 1 stycznia 1982 r. Z mocy wymienionego § 5 ust. 1 dotyczy ono także jednorazowych odszkodowań przysługujących z tytułu wypadków przy pracy zaistniałych przed tą datą, jeżeli do dnia wejścia w życie rozporządzenia nie został stwierdzony uszczerbek na zdrowiu pracownika i wobec tego nie zostało wypłacone przysługujące mu jednorazowe odszkodowanie.Problem, czy przepisy rozporządzenia mają zastosowanie przy ustalaniu wysokości jednorazowego odszkodowania dla pracownika z tytułu wypadku, sprowadza się zatem do tego, co należy rozumieć przez datę stwierdzenia uszczerbku na zdrowiu.Stosownie do § 3 oraz § 6 i 7 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17 października 1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania świadczeń z tytułu wypadku przy pracy, w drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 36, poz. 199) wydanego na podstawie art. 37 i art. 40 ust. 5 wyżej wymienionej ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu w związku z wypadkiem lub chorobą zawodową orzekają komisje lekarskie do spraw inwalidztwa i zatrudnienia.Prawomocne orzeczenie tej komisji stanowi podstawę do wypłaty jednorazowego odszkodowania (§ 16 rozporządzenia).Jeżeli jednak w komisjach lekarskich zostanie wydane orzeczenie stwierdzające brak uszczerbku na zdrowiu bądź brak związku uszczerbku z wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy, to Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją załatwia odmownie wniosek o jednorazowe odszkodowanie.W takiej sytuacji, jeżeli pracownik złoży odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń do Okręgowego Sądu (art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 1960 r. o utworzeniu Komitetu Pracy i Płac oraz o zmianach właściwości w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, rent, zaopatrzeń i opieki społecznej - Dz. U. Nr 20, poz. 119 z póź. zm.), stwierdzenie uszczerbku na zdrowiu następuje w orzeczeniu sądowym stosownie do art. 62 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231).Dowód z opinii biegłych sądowych lekarzy w postępowaniu sądowym jest tylko środkiem, jakim sąd się posługuje do wyjaśnienia spornej okoliczności - istnienia uszczerbku na zdrowiu pracownika - wymagającej wiedzy specjalnej.Dowód ten nie stanowi o dacie stwierdzenia uszczerbku na zdrowiu, o jakim mowa w art. 9-13 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. oraz w § 5 rozporządzenia z dnia 11 grudnia 1981 r. W tym stanie datą stwierdzenia uszczerbku na zdrowiu pracownika jest data prawomocności orzeczenia sądu ustalającego ten uszczerbek także wówczas, gdy to jako przesłanka rozstrzygnięcia zostanie ustalone w uzasadnieniu wyroku zasądzającego stosowne jednorazowe odszkodowanie na rzecz pracownika.Z tych powodów Sąd Najwyższy powziął uchwałę o treści jak w sentencji.