IV PR 286/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Perestaj.Sędziowie SN: S. Szymańska, Z. Stypułkowska (spr.).Protokolant: K. Kowalska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 19 września 1986 r. sprawy z powództwa Doroty K. przeciwko Zakładom Rafineryjnym w C. o należność z tytułu naruszenia praw z patentu, na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 17 listopada 1983 r., sygn. I C 24/83,1)uchyla zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego,2)oddala rewizję powódki.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki po ponownym rozpoznaniu sprawy zasądził na rzecz powódki od pozwanych Zakładów Rafineryjnych kwotę 722.532 zł z 8% od dnia 20 lutego 1980 r., oddalił powództwo w pozostałym zakresie i następująco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.Z opinii biegłego wynika, że należność powódki z tytułu naruszenia patentu nr 79 990, udzielonego na jej rzecz, wynosi za lata 1978-1983 kwotę 1.487.064 zł. Nie można natomiast podzielić zarzutu pozwanych Zakładów, iż nie narusza patentu ta część produkcji wyrobu pod nazwą "W.", w której nie wykorzystuje się tylko jednego ze składników uwidocznionego w zastrzeżeniach patentowych w postaci depresatora, tj. środka służącego do obniżenia temperatury krzepnięcia. Ustalenia w tym przedmiocie dokonuje samodzielnie Sąd, toteż wniosek pozwanych Zakładów o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia tej kwestii przez Urząd Patentowy PRL nie podlega uwzględnieniu.Ustalając wysokość należności powódki, Sąd Wojewódzki powołał się na wskazania Sądu Najwyższego, iż osoba naruszająca prawo nie może wymagać, aby była traktowana w sferze stosunków prawnych jako kontrahent (w danym wypadku umowy licencyjnej). Z drugiej strony powódka nie może partycypować na równi z przedsiębiorstwem w uzyskanym przez niego zysku, który z uwagi na charakter produkcji jest rezultatem całokształtu jego działalności gospodarczej. Natomiast należność powódki w granicach określonych przez biegłego swym rozmiarem dochodzi do wydania korzyści wynikających z działalności gospodarczej strony pozwanej. Niesłuszne wzbogacenie jest to wzbogacenie osiągnięte kosztem sfery majątkowej powódki i nie może być ono identyfikowane z zyskiem osiągniętym z produkcji wykonywanej z naruszeniem praw wyłącznych. Z kryteriów obowiązujących w razie zawarcia umowy licencyjnej wynika, że stosownie do przepisów § 30 i § 38 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 54, poz. 351) kwota opłaty licencyjnej nie mogłaby przekraczać 500.000 zł i została podwyższona dopiero z dniem 1 lipca 1982 r. do jednego miliona złotych (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1982 r., Dz. U. Nr 18, poz. 131). Mając na uwadze, że należność powódki obejmuje także 1983 r., nie należy jej ograniczać do 500.000 zł.Sąd Wojewódzki, powołując się na przepisy art. 53 ust. 1 ustawy o wynalazczości (Dz. U. z 1972 r. Nr 43, poz. 272), art. 405 k.c. i art. 322 k.p.c. uznał, że odpowiednim odszkodowaniem będzie połowa kwoty wyliczonej przez biegłego, z której należało potrącić kwotę 21.000 zł wypłaconą przez stronę pozwaną z tytułu poniesionych przez powódkę kosztów związanych ze zgłoszeniem wynalazku do opatentowania.Wyrok został zaskarżony przez obie strony.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżące Zakłady przedłożyły decyzję Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym PRL z dnia 5 marca 1986 r., którą utrzymano w mocy decyzję Urzędu Patentowego PRL wydaną w postępowaniu spornym z dnia 12 grudnia 1982 r. ustalającą, że produkcja natłustki o nazwie handlowej "W." w wersji II nie jest objęta patentem nr 79 990 udzielonym na wynalazek pod tytułem "Natłustka do włókien oraz innych półproduktów lub surowców włókienniczych filcowych i podobnych oraz sposób wytwarzania natłustki".Jest to okoliczność o istotnym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy.Jeżeli w toku procesu o odszkodowanie za naruszenie patentu pozwany wystąpił do Urzędu Patentowego, w trybie art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy o wynalazczości (tekst jedn.: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177), o ustalenie, że wskazana produkcja nie jest objęta określonym patentem, to Sąd powinien zawiesić postępowanie w sprawie na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c.Decyzja Urzędu Patentowego, podjęta w tym trybie, jest bowiem dla Sądu wiążąca w zakresie stanowiącym przedmiot jej rozstrzygnięcia. Powód natomiast może wykazać w procesie, iż pozwany narusza patent inną niż wskazaną przez niego Urzędowi Patentowemu, produkcją.Urząd Patentowy jest najbardziej kompetentnym organem dla dokonania wykładni treści dokumentu patentowego, w tym zastrzeżeń patentowych określających zakres udzielonej ochrony. Prowadzi to do wniosku, że Sąd dokonuje samodzielnie ustaleń w tym przedmiocie tylko wówczas, gdy pozwany nie wykorzysta przysługujących mu w tym zakresie uprawnień z cyt. art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy o wynalazczości.Odmienny pogląd sprzeczny byłby z celem i funkcją tego przepisu i nie zapobiegałby rozbieżnym rozstrzygnięciom w tej samej materii o istotnym znaczeniu, jakimi są prawa wyłączne związane z ochroną patentową wynalazku. Podkreślić jednak należy, że przedmiotem rozstrzygnięcia Urzędu Patentowego jest tylko wskazana przez zainteresowanego produkcja, a nie produkcja rzeczywiście przez niego wykonywana. Urząd Patentowy, działając w wymienionym wyżej trybie, nie jest kompetentny do dokonywania ustaleń faktycznych w tym zakresie, gdyż dokonuje je samodzielnie Sąd w procesie odszkodowawczym. Powód w takim procesie może więc wykazać, iż pozwany narusza patent inną niż wskazaną przez niego produkcją.Skoro zaś rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego oparte zostało na błędnym założeniu, co doprowadziło do nieuwzględnienia przytoczonej wyżej decyzji Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym PRL, wyrok w części uwzględniającej powództwo musiał ulec uchyleniu, a sprawa przekazaniu w tym zakresie do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 k.p.c.).Nieuzasadniona jest natomiast rewizja powódki.Jakkolwiek przyznać jej należy rację, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera w kwestii ustalenia wysokości odszkodowania niektóre, nie dość precyzyjne sformułowania, to wyrok w tym zakresie odpowiada prawu. Nie można bowiem podzielić zarzutu, iż rozstrzygnięcie w tej kwestii sprzeczne jest ze wskazaniami Sądu Najwyższego, udzielonymi na podstawie art. 389 k.p.c.Sąd Najwyższy wskazał bowiem, na co powołuje się uzasadnienie zaskarżonego wyroku, że osoba naruszająca prawo nie może być traktowana w sferze stosunków prawnych jako kontrahent (w danym wypadku umowy licencyjnej). Z drugiej zaś strony wskazano też, że przy ocenie utraconych przez powódkę korzyści w rozumieniu art. 53 ust. 1 ustawy o wynalazczości, nie można pominąć proporcji między odszkodowaniem i ewentualnym wynagrodzeniem za umownym zastosowaniem wynalazku oraz że przedsiębiorstwo uspołecznione dla zastosowania wynalazku uruchamia cały zespół środków i mechanizmów, którymi osoba fizyczna nie dysponuje. Nie posiadając zaś tych środków osoba ta nie miałaby możności produkcyjnych wykorzystania wynalazku.Ocena dokonana przez Sąd Wojewódzki mieści się w ramach tych wskazań, gdyż odwołując się do kryteriów obowiązujących przy zawieraniu umów licencyjnych wykorzystuje je - w istocie rzeczy - pomocniczo, co nie pozostaje w sprzeczności ze wskazaniami Sądu Najwyższego.