IV PZ 69/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska. Sędziowie SN: W. Myga, Z. Stypułkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa PKP Oddział Zmechanizowanych Robót Drogowych w R. przeciwko Jerzemu S. o 2.768 zł na skutek zażalenia powoda na postanowienie Państwowego Biura Notarialnego w radomiu z dnia 7 sierpnia 1985 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Państwowemu Biuru Notarialnemu w Radomiu do rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowodowe Przedsiębiorstwo wystąpiło do Państwowego Biura Notarialnego o wydanie nakazu zapłaty, w trybie upominawczym, przeciwko byłemu pracownikowi w kwocie 2.768 zł tytułem równowartości pobranej przez niego i nie zwróconej odzieży roboczej.Państwowe Biuro Notarialne postanowieniem z dnia 7 sierpnia 1985 r. uznało się niewłaściwym i przekazało sprawę do rozpoznania Sądowi Pracy w Radomiu. Powołało się na to, że z dniem 1 lipca 1985 r. weszły w życie ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych oraz z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie ustawy - kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 20, poz. 85 i 86). Ustawy te zaś powierzyły rozpoznawanie spraw ze stosunku pracy sądom pracy jako odrębnym jednostkom organizacyjnym sądów rejonowych. Sprawy te są rozpoznawane w postępowaniu odrębnym uregulowanym w dziale III księgi pierwszej części pierwszej kodeksu postępowania cywilnego (art. 1 ust. 3 ustawy o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych). Postępowanie upominawcze jest także postępowaniem odrębnym i jednocześnie fakultatywnym w stosunku do postępowania zwykłego, jakie może się toczyć przed sądem rejonowym. Nie jest zaś - zdaniem PBN - postępowaniem fakultatywnym w stosunku do innego postępowania odrębnego.Sąd Wojewódzki, rozpoznając zażalenie powodowego Przedsiębiorstwa, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości:"Czy po wejściu w życie ustaw z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych i o zmianie ustawy - kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 20, poz. 85 i 86) sprawy o roszczenia ze stosunku pracy mogą być obecnie rozpoznawane w postępowaniu upominawczym i nakazowym przez państwowe biuro notarialne".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania, zważył, co następuje:Roszczenie powodowego Przedsiębiorstwa w stosunku do pozwanego jest roszczeniem ze stosunku pracy, którego podstawę materialnoprawną stanowi przepis art. 124 § 1 pkt 2 k.p. Cytowane wyżej ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. nie wprowadziły żadnych zmian w tej materii.Istota wątpliwości, zawartych w pytaniu prawnym, wiąże się natomiast z treścią przepisu art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. W myśl tego przepisu postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy - powierzone sądom pracy stanowiącym odrębne jednostki organizacyjne sądów rejonowych oraz sądów wojewódzkich - toczy się według przepisów kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (dział III ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie ustawy - kodeks postępowania cywilnego).Chodzi mianowicie o to, czy postępowanie odrębne w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych oraz postępowanie odrębne nakazowe i upominawcze są - z istoty swej - postępowaniami wyłączającymi się wzajemnie.W związku z tym zauważyć należy, że przed wejściem w życie powołanych ustaw z dnia 18 kwietnia 1985 r. sprawy z powództwa zakładu pracy przeciwko pracownikowi rozpoznawane były w postępowaniu nakazowym i upominawczym, jeżeli spełniały warunki określone w art. 480 i nast. k.p.c. Nie budziło też wątpliwości co do dopuszczalności tego trybu to, iż do postępowania sądowego w tej kategorii spraw stosowało się odpowiednio wymienione, w poprzednio obowiązującym art. 477 k.p.c., przepisy odrębne o postępowaniu w sprawach o roszczenie pracowników.Z obowiązującego przepisu w tej materii, a mianowicie art. 4777 k.p.c., wynika, iż postępowanie w sprawach, w których pracownik jest stroną pozwaną, jest ściśle powiązane z ogólnymi przepisami kodeksu postępowania cywilnego, zwłaszcza dotyczącymi ochrony własności społecznej.Postępowanie nakazowe i upominawcze było natomiast poprzednio niedopuszczalne w sprawach o roszczenie pracownika przeciwko zakładowi pracy. Przesłankę negatywną w tym przedmiocie stanowiła nie odrębność postępowania w tych sprawach, lecz wyłączenie drogi sądowej w pierwszej instancji, co wyłączało możliwość stosowania przepisów art. 480 i nast. k.p.c.Omawiany przepis art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych reguluje zagadnienia o charakterze ustrojowym, gwarantując odrębność postępowania w tych sprawach przed sądami pracy oraz sądami pracy i ubezpieczeń społecznych.Postępowanie nakazowe i upominawcze zasad tych nie narusza i nie pozostaje z nimi w kolizji. Wydany w tym trybie nakaz zapłaty jest orzeczeniem o charakterze warunkowym, gdyż wniesienie w ustawowym terminie środka odwoławczego powoduje rozpoznanie sprawy przez sąd, o których mowa w art. 1 ust. 1 powołanej ustawy, w postępowaniu odrębnym regulowanym działem III k.p.c.Ponadto należy zauważyć, że kodeks postępowania cywilnego nie zawiera przepisu, który wykluczyłby dopuszczalność dochodzenia w odrębnym trybie nakazowo-upominawczym roszczenia, które podlega rozpoznaniu w innym trybie odrębnym, jeżeli ze swej istoty roszczenie to może być dochodzone w postępowaniu nakazowo-upominawczym.Sprawy o roszczenie ze stosunku pracy, w których pracownik jest stroną pozwaną, mogą być rozpoznawane w postępowaniu nakazowym i upominawczym przez państwowe biuro notarialne także po wejściu w życie ustaw z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie ustawy - kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 20, poz. 85 i 86).Za poglądem powyższym przemawiają także względy celowościowe. Postępowanie nakazowe i upominawcze ma na względzie ułatwienie uzyskania tytułu egzekucyjnego w sprawach, w których dochodzona kwota pieniężna jest niewielka (postępowanie upominawcze) lub potwierdzona dokumentami, czekiem czy wekslem (postępowanie nakazowe). Znowelizowane przepisy w tej materii zmierzają do nadania temu postępowaniu znacznie większego niż dotychczas znaczenia praktycznego. W przepisie art. 498 k.p.c. podwyższono z 2.000 do 10.000 zł dopuszczalną wartość przedmiotu sporu w postępowaniu upominawczym, a w przepisie art. 480 § 2 przewidziana jest delegacja dla Ministra Sprawiedliwości przekazania sądom czynności wykonywanych w postępowaniu upominawczym i nakazowym przez państwowe biura notarialne.Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia.