IV PZP 7/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Filcek. Sędziowie SN: S. Rejman, T. Szymanek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców Oddział Terenowy w K. przeciwko Zbigniewowi S., Barbarze M., Wiesławowi J. i Wiesławie P. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krośnie postanowieniem z dnia 29 czerwca 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. "Czy zaniedbanie przez materialnie odpowiedzialnego sprawcę zamknięcia na klucz kasetki z gotówką, który to fakt stał się przyczyną kradzieży pieniędzy z utargu przez nie ujawnionego sprawcę, a także spowodował odmowę wypłaty odszkodowania przez PZU, może skutkować obciążenie odpowiedzialnością za całą szkodę sprawcę zaniedbania, przy równoczesnym całkowitym zwolnieniu od odpowiedzialności za niedobór ujawniony po powyższym fakcie wspólnie materialnie odpowiedzialnych za powierzone mienie innych sprzedawców tego sklepu, zwłaszcza jeśli wysokość niedoboru odpowiada w przybliżeniu wartości skradzionego utargu?"udzielił następującej odpowiedzi:Fakt kradzieży pieniędzy w sklepie, dokonanej przez nie ujawnionego sprawcę na skutek zaniedbań materialnie odpowiedzialnego sprzedawcy, zwalnia od odpowiedzialności za niedobór w takim zakresie pozostałych pracowników ponoszących wspólną odpowiedzialność materialną. Uzasadnienie faktycznePowódka domaga się zasądzenia od pozwanych - materialnie odpowiedzialnych pracowników sklepu - kwoty 13.644 zł tytułem wyrównania ujawnionego niedoboru. W uzasadnieniu pozwu powódka twierdzi, że w dniu 10.X.1975 r. zginęły pieniądze (pochodzące z utargu w sklepie) z kasetki przytwierdzonej do lady, lecz nie zamkniętej na klucz przez pozwaną Barbarę M. Przeprowadzony po stwierdzeniu tego faktu remanent sklepu ujawnił niedobór w kwocie 13.644 zł.Sąd Rejonowy zasądził dochodzoną kwotę tylko od pozwanej Barbary M., oddalił zaś powództwo w stosunku do pozostałych pozwanych.Wyrok powyższy zaskarżyła rewizją pozwana Barbara M. Przy rozpoznawaniu rewizji przez Sąd Wojewódzki powstało przedstawione Sądowi Najwyższemu, przytoczone w sentencji uchwały, zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi na przedstawione wyżej pytanie prawne jak w sentencji uchwały, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Pozwani w niniejszej sprawie ponoszą odpowiedzialność materialną za mienie zakładu pracy powierzone im łącznie z obowiązkiem wyliczenia się na podstawie art. 124 w związku z art. 125 k.p. Zakres tej odpowiedzialności określa umowa o wspólnej odpowiedzialności. W razie braku określenia w umowie części, w jakich odpowiadają oni za szkodę, odpowiadają oni w częściach równych (art. 379 k.c. w związku z art. 300 k.p.).Zasada ta ma zastosowanie tylko wtedy, gdy nie zostanie stwierdzone, że szkodę wyrządził konkretny pracownik (art. 125 § 2 k.p.).Jeżeli zatem zostanie udowodnione, że do powstania szkody w całości lub części przyczynił się tylko jeden lub kilku pracowników, za całość niedoboru lub jego część odpowiadają tylko sprawcy szkody. W tym ostatnim przypadku za pozostałą część niedoboru odpowiadają wszyscy pracownicy w stopniu ustalonym w umowie o wspólnej odpowiedzialności, nie wyłączając także sprawcy szkody, który poniósł już odpowiedzialność za zawinioną przez siebie część niedoboru.Jeżeli zatem w sprawie niniejszej wykazane zostanie przez pracowników, którzy przyjęli wspólną odpowiedzialność materialną za mienie zakładu pracy powierzone im łącznie z obowiązkiem wyliczenia się, że szkoda powstała z przyczyn od nich niezależnych, a więc na skutek kradzieży pieniędzy dokonanej przez nie ujawnionego sprawcę na skutek zaniedbań pozwanej Barbary M. - materialnie odpowiedzialnej sprzedawczyni, to fakt ten zwalnia ich od odpowiedzialności za niedobór w takim zakresie.Z faktu powierzenia pracownikowi mienia zakładu pracy wypływa obowiązek dopilnowania tego mienia.Utrata zatem powierzonego mienia przez pozwaną Barbarę M. na skutek rażącego niewykonania przez nią obowiązków pracowniczych przewidzianych w art. 100 § 1 pkt 5 k.p. uzasadnia jej wyłączną odpowiedzialność za niedobór w mieniu zakładu pracy powierzonym łącznie kilku pracownikom z obowiązkiem wyliczenia się.Pozwana może jednak powoływać się na okoliczności wskazujące na przyczynienie się zakładu pracy do powstania szkody (art. 117 § 1 i § 3 w związku z art. 124 i 127 k.p.).Kolejnym zagadnieniem wyłaniającym się w niniejszej sprawie, to wysokość szkody, za którą z mocy art. 124 k.p. wyłączną odpowiedzialność ponosi pozwana Barbara M. Nie jest to jednak zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, lecz faktyczne.Remanent mienia sklepowego, przeprowadzony bezpośrednio po fakcie kradzieży pieniędzy z kasetki przez nie ujawnionego sprawcę, ujawnił niedobór w kwocie 13.644 zł. Nie oznacza to jednak, że za cały ten niedobór odpowiadać będzie pozwana Barbara M.Zakres jej odpowiedzialności jest uzależniony od faktu wykazania przez pozostałych pracowników zatrudnionych w tym sklepie, którzy przyjęli wspólną odpowiedzialność materialną za mienie zakładu pracy powierzone im łącznie z obowiązkiem wyliczenia się, ile przypuszczalnie było pieniędzy w kasetce w chwili kradzieży ich przez nie ujawnionego sprawcę. Jeżeli ścisłe udowodnienie ilości pieniędzy w kasetce będzie niemożliwe lub nader utrudnione, Sąd może wówczas zastosować art. 322 k.p.c. Pozwana bowiem nie może ponosić wyłącznej odpowiedzialności za niedobór, który nie pozostaje w związku przyczynowym z faktem kradzieży pieniędzy z kasetki sklepowej.