V UZP 1/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN F. Rusek, Sędziowie SN: E. Berutowicz, W. Dębicka, A. Filcek, W. Formański (współsprawozdawca i autor uzasadnienia), T. Kasiński, H. Szczurzewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Jerzego D. przeciwko Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w W. o wzrost kolejowej emerytury po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 13 maja 1977 r. sygn. II URN 25/77:"Czy okres działalności kombatanckiej oraz okres pobytu w obozie koncentracyjnym zalicza się, w myśl art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186), w wymiarze podwójnym do okresu zatrudnienia wymaganego do przyznania prawa do emerytury z ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 10) i jej wzrostu, stosownie do art. 10 ust. 2 wymienionej ustawy, oraz czy emerytura kolejowa przyznana przed 1 stycznia 1976 r. podlega na wniosek osoby uprawnionej ponownemu ustaleniu, jeżeli zachodzą okoliczności wymienione w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych?"i po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowychuchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Okres działalności kombatanckiej oraz okres pobytu w obozie koncentracyjnym zalicza się w myśl art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186) w wymiarze podwójnym tylko do okresu zatrudnienia wymaganego do przyznania prawa do kolejowej emerytury, nie zalicza się natomiast wymienionych okresów w wymiarze podwójnym do okresu zatrudnienia, od którego zależy wzrost takiej emerytury na podstawie art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 10). Uzasadnienie faktyczneI.Przedstawione składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego zagadnienie prawne zarówno w praktyce organów rentowych, jak i w orzecznictwie sądowym nie jest jednolicie rozstrzygane. W orzecznictwie natomiast Sądu Najwyższego rozważane zagadnienie było już rozpatrywane na skutek pytania prawnego Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie i rozstrzygnięte w uchwale z dnia 14 stycznia 1977 r. (II UZP 25/76) w sensie pozytywnym.Wymieniona uchwała nie rozproszyła nadal istniejących wątpliwości, czego dowodem jest nie tylko przedstawione przez skład trzech sędziów SN zagadnienie prawne, ale zgłaszane nadal pytania prawne dotyczące tej problematyki, jak i wnoszone rewizje nadzwyczajne, oparte na zarzucie rażącego naruszenia art. 8 ust. 2 wymienionej w pytaniu ustawy z dnia 23 października 1975 r.Według art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186) kombatantom i więźniom obozów koncentracyjnych zalicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależy przyznanie lub wysokość wszelkich świadczeń przysługujących pracownikowi od zakładu pracy, okres działalności kombatanckiej oraz okres pobytu w obozach koncentracyjnych. Natomiast według ust. 2 tego artykułu okresy wymienione w ust. 1 zalicza się w wymiarze podwójnym do okresu zatrudnienia, od którego zależy przyznanie emerytury lub renty.Samo brzmienie art. 8 ust. 2 wskazuje w sposób nie budzący wątpliwości, że dotyczy on prawa do emerytury lub renty, nie zaś ich wysokości. Gdyby ustawodawca miał na uwadze podwójne zaliczenie okresu kombatanckiego lub pobytu w obozach koncentracyjnych również do wzrostu emerytury lub renty, dałby temu wyraz przez użycie sformułowania przyjętego w ust. 1 tego artykułu ("lub wysokość"). Jeżeli zatem norma prawna zakłada w swej hipotezie - jako skutek swego oddziaływania - wpływ na "przyznanie emerytury lub renty", nie może ona w swoim oddziaływaniu wpływać na inne dziedziny uprawnień czy obowiązków, niż te, które tą normą zostały objęte.Przedstawioną wykładnię językową wspiera wykładnia celowościowa art. 8 ust. 2 ustawy.Przede wszystkim rozważany przepis zapewnia kombatantom i więźniom obozów koncentracyjnych przywileje, których poprzednio nie posiadali. Artykuł 10 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pozwalał wprawdzie zaliczyć do okresów zatrudnienia okresy określane obecnie mianem "kombatanckich", ale tylko w wymiarze pojedynczym.Artykuł 8 ust. 2 ustawy z dnia 23 października 1975 r. obejmuje wszystkie osoby wymienione w art. 1 ustawy kombatanckiej uprawnieniem zaliczania okresu działalności kombatanckiej oraz okresu pobytu w obozach koncentracyjnych w wymiarze podwójnym do okresu zatrudnienia, od którego zależy przyznanie emerytury lub renty, realizując w ten sposób poprawę warunków socjalno-bytowych tych osób ze środowiska kombatanckiego, którym stosunkowo niewielki brak wymaganych okresów zatrudnienia uniemożliwił przyznanie świadczeń emerytalnych lub rentowych.Wprawdzie przepisy art. 19 ust. 1 i art. 22 ust. 2 ustawy o p.z.e., art. 11 ust. 1 pkt 3 i art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 19) oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin nie wprowadzają odmiennych zasad ustalania okresów zatrudnienia dla stwierdzenia prawa do świadczenia od zasad ich ustalania dla określenia wysokości tego świadczenia, art. 8 ust. 2 ustawy kombatanckiej zaś od tej zasady odbiega, jednakże trzeba mieć na uwadze, że wymieniony art. 8 ust. 2 jest przepisem szczególnym, rzędu ustawy, regulującym samodzielnie i odmiennie wpływ okresu zatrudnienia na wzrost świadczeń.Jako przepis szczególny art. 8 ust. 2 podlega ścisłej wykładni, która nie dozwala na upatrywanie szerszej treści powyższego przepisu od tej, jaka wynika z jego brzmienia i z celu, jaki realizuje, w postaci uzyskania prawa do emerytury lub renty w terminie krótszym od przewidzianego w powszechnym systemie ubezpieczeniowym.Wywiedziony pogląd zbieżny jest ze stanowiskiem zajętym przez Centralną Radę Związków Zawodowych i Prokuraturę Generalną PRL. Również Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w rewizjach nadzwyczajnych od orzeczeń sądowych, w których zastosowano art. 8 ust. 2 ustawy w zakresie wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych, zajmuje identyczne stanowisko.