I PK 3/16

Sygn. akt I PK 3/16 POSTANOWIENIE Dnia 14 listopada 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Halina Kiryło w sprawie z powództwa D. B. przeciwko L. Spółce z o.o. w W. o ryczałt za nocleg w związku z podróżą służbową, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 listopada 2016 r., skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. z dnia 28 maja 2015 r., sygn. akt VIII Pa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 28 maja 2015 r., po rozpoznaniu sprawy z powództwa D. B. przeciwko L. Sp. z o.o. w W. o ryczałt za noclegi w związku z podróżą służbową, na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia 3 listopada 2014 r. (mocą którego zasądzono od pozwanej na rzecz powoda kwoty: 5.750,54 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 14 listopada 2013 r.; 2.643,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 kwietnia 2011 r.; 2.190,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 maja 2011 r.; 2.174,50 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 czerwca 2011 r.; 1.941,42 zł z ustawowymi odsetkami od 2 dnia 11 lipca 2011 r.; 2.515,92 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 sierpnia 2011 r.; 2.352,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 września 2011 r.; 1.177,05 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 października 2011 r.; 1.677,90 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 listopada 2011 r.; 885,50 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 grudnia 2011 r.; 1.176,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 stycznia 2012 r.; 1.189,65 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 lutego 2012 r.; 2.488,61 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 marca 2012 r.; 1.395,91 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 kwietnia 2012 r.; 714,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 maja 2012 r. oraz oddalono powództwo w pozostałej części; zasądzono od pozwanej na rzecz powoda kwotę 1.076,60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; nakazano pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w G. kwotę 1.514,00 zł tytułem opłaty od pozwu, od obowiązku uiszczenia której powód był zwolniony z mocy ustawy; a wyrokowi w punkcie pierwszym nadano rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 2.200,00 zł, zmienił zaskarżony wyrok częściowo w punkcie 1i w ten sposób, że zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 1.530,90 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 listopada 2011 r. i w punkcie 4 w ten sposób, że nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w G. kwotę 1.507 zł tytułem opłaty sądowej, a w pozostałej części oddalił apelację. Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną pozwanej. Skargę oparto na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego: 1/ art. 775 § 3 i 5 k.p.; 2/ art. 9 ust. 2 k.p. w związku z § 9 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz.U. z 2002 r. Nr 236, poz. 1991 ze zm.; dalej: „rozporządzenie MPIPS z 2002 r.”); 3/ art. 772 i art. 104 w związku z art. 9 § 1 k.p.; 4/ § 9 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia MPIPS z 2002 r. w związku z art. 775 § 5 k.p.; 5/ § 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia MPIPS z 2002 r.; 6/ § 9 ust. 4 rozporządzenia MPIPS z 2002 r.; 7/ § 9 ust. 4 rozporządzenia MPIPS z 2002 r. w związku z art. 8 ust. 8 rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do 3 transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i Rady (WE) nr 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (dalej: rozporządzenie (WE) nr 561/2006; 8/ § 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia MPIPS z 2002 r.; 9/ art. 295 § 1 pkt 1 k.p. w związku z art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c. Ponadto skargę kasacyjną oparto na podstawie naruszenia przepisów postępowania - art. 227 k.p.c. w związku z art. 217 § 3 k.p.c. w związku z art. 382 k.p.c. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w części, to jest w zakresie pkt II i III i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jako przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 775 § 3-5 Kodeksu pracy oraz § 9 ust. 1, 2 i 4 Rozporządzenia MPIPS z 2002 r. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że prawidłowa jest wykładnia przepisów art. 775 § 3-5 k.p. polegająca na przyjęciu, iż przepisy rozporządzeń wykonawczych wydawanych na podstawie art. 775 § 2 k.p. znajdują bezpośrednie zastosowanie jedynie do pracodawców będących samorządową lub państwową jednostką sfery budżetowej. Przepisy tych rozporządzeń, w tym Rozporządzenia MPIPS z 2002 r., stanowią źródło prawa pracy wyłącznie dla pracowników jednostek publicznej sfery budżetowej i w odniesieniu do tych pracowników wyznaczają one minimalny standard warunków wypłacania należności z tytułu podróży służbowych. Przepisy nie stanowią zatem przepisów powszechnie obowiązujących (obowiązujących wszystkich pracodawców) i nie wyznaczają w odniesieniu do pracodawców spoza publicznej sfery budżetowej minimalnego standardu w zakresie rodzajów i wysokości należności z tytułu podróży służbowych, którego brak ustalenia w wewnętrznych przepisach miałby powodować automatyczne i bezpośrednie stosowanie do tych pracodawców przepisów tych rozporządzeń. Z przepisu art. 775 § 3 k.p. wynika, że ustawodawca pozostawił pracodawcom niebędącym państwowymi lub samorządowymi jednostkami sfery budżetowej swobodę w regulowaniu w aktach wewnątrzzakładowych warunków 4 wypłacania pracownikom należności na pokrycie kosztów podróży służbowej, zarówno w zakresie rodzajów tych należności, czy też ich nazewnictwa, jak również w zakresie ich wysokości. Jedyne ograniczenie w tym zakresie wynika z art. 775 § 4 k.p. i dotyczy wyłącznie wysokości diety, co wskazuje, że jedynym rodzajem należności, który musi zostać określony w wewnętrznych aktach prawa pracy, jest dieta, jako przeznaczona na pokrycie kosztów ponoszonych przez każdego pracownika w każdej podróży służbowej, to jest kosztów wyżywienia i innych drobnych wydatków. Pozostałe rodzaje należności, to jest przeznaczone na pokrycie kosztów dojazdów, przejazdów i noclegów mogą zostać w takich wewnętrznych przepisach określone lub pominięte, w zależności od tego, czy są one w ogóle ponoszone przez pracowników danego podmiotu. W przedmiotowej kwestii wypowiedział się w szczególności Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 października 2005 r., K 36/03, wskazując, iż ustawowe minimum uprawnień pracownika w zakresie należności związanych z podróżą służbową wynika z art. 775 § 4 k.p., a nie z przepisów rozporządzeń wykonawczych wydanych na podstawie art. 775 § 2 k.p. Jednocześnie w powołanym wyroku, analizując motywy ustawodawcze wynikające z uzasadnienia rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (wprowadzającej do Kodeksu pracy przepisy art. 775 § 3-5 k.p.), przesłanych do Sejmu wraz z projektami aktów wykonawczych (druk sejmowy nr 335), Trybunał zwrócił uwagę na to, że zgodnie z wyrażoną expressis verbis intencją projektodawcy celem tej nowelizacji była racjonalizacja wydatków pracodawców. Dalej Trybunał wskazał, że proponowany tryb regulowania wysokości i warunków ustalania należności pracowniczych z tytułu podróży służbowej jest analogiczny do obowiązującego trybu regulowania zasad wynagradzania i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą. Odgórnie (przez Radę Ministrów, właściwych ministrów lub Ministra Pracy i Polityki Społecznej) są ustalane warunki wynagradzania i świadczenia związane z pracą tylko dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej. Pozostali pracodawcy ustalają samodzielnie warunki wynagradzania pracowników i przyznawania świadczeń związanych z pracą. Jak wynika z orzeczeń wydanych przez Sądy obu instancji w niniejszej sprawie oraz z ich uzasadnień, Sądy te 5 prezentują odmienne stanowisko w przedmiocie wykładni powołanych przepisów, które w ocenie pełnomocnika pozwanej nie jest prawidłowe. Sądy obu instancji oparły swoje rozstrzygnięcia na wykładni prezentowanej ostatnio przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 12 czerwca 2014 r., II PZP 1/14 oraz uchwale z dnia 7 października 2014 r., I PZP 3/14, a także wyroku z dnia 4 września 2014 r., I PK 7/14. Według tej wykładni, przepisy rozporządzeń wykonawczych, w tym rozporządzenia MPIPS z 2002 r. zostały uznane za przepisy powszechnie obowiązujące i przewidujące „minimalny standard wszystkich świadczeń z tytułu podróży służbowych (diet oraz zwrotu kosztów przejazdów, noclegów i innych wydatków), które w układzie zbiorowym pracy, regulaminie wynagradzania albo w umowie o pracę mogą być uregulowane korzystniej dla pracownika (art. 9 § 2 i art. 18 § 2 k.p.). W razie braku takich regulacji lub uregulowania mniej korzystnego dla pracownika, zastosowanie będą miały przepisy wykonawcze”. W ocenie pozwanej powyższa wykładnia ma charakter prawotwórczy, bowiem prowadzi w istocie do modyfikacji literalnej treści przepisu art. 775 § 5 k.p. Powołany przepis przewiduje jedynie odpowiednie stosowanie przepisów wykonawczych w sytuacji, w której brak jest uregulowania warunków wypłacania należności na pokrycie kosztów podróży służbowych w regulaminie wynagradzania, układzie zbiorowym lub umowie o pracę. W treści tego przepisu brak jest natomiast mowy o stosowaniu tych przepisów (ani bezpośrednim, ani odpowiednim) w przypadku, gdy uregulowania wewnętrzne są mniej korzystne dla pracownika niż przepisy wykonawcze. O istnieniu niejednolitej wykładni tych przepisów i rozbieżnościach przez nią wywoływanych świadczyć powinno również to, że Sąd drugiej instancji, niezależnie od wykładni przyjętej ostatecznie jako podstawa zaskarżonego wyroku, przywołał w uzasadnieniu tego wyroku również odmienną wykładnię tych przepisów, zgodną ze stanowiskiem pozwanej, zaś sprzeczną z ostatecznym stanowiskiem Sądu drugiej instancji. W zakresie potrzeby wykładni przepisów § 9 ust. 1, 2 i 4 Rozporządzenia MPIPS z 2002 r. skarżąca również polemizuje z podglądami Sądu Najwyższego w tym zakresie prezentowanymi we wspomnianych wyżej uchwałach. W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o wydanie postanowienia odmawiającego przyjęci skargi do rozpoznania; ewentualnie wniósł o oddalenie 6 skargi kasacyjnej w całości, a ponadto o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania. Skarga kasacyjna, jako szczególny środek zaskarżenia, służy realizacji interesu publicznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Funkcje postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania oraz jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w konkretnej sprawie zachodzą okoliczności przemawiające za interwencją Sądu Najwyższego. Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. i tylko w przypadku przekonania Sądu Najwyższego przez skarżącego, za pomocą jurydycznej argumentacji, że zachodzi publicznoprawna potrzeba rozstrzygnięcia sformułowanego w skardze zagadnienia prawnego przy jej merytorycznym rozpoznawaniu. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Odnośnie tej przesłanki przedsądu, jaką jest potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, przepisy mające być przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego powinny należeć do katalogu przepisów, których naruszenie przez sąd drugiej instancji zarzucono w ramach podstawy skargi (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2002 r., I PKN 682/01, OSNP 2004 nr 12, poz. 211). Rzeczą skarżącego jest zaś wykazanie, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości ze sprecyzowaniem, na czym te poważne wątpliwości 7 polegają, nie doczekał się wykładni, bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów, które to orzecznictwo należy przytoczyć (postanowienia Sadu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151, z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351, z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231, z dnia 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 2-4, poz. 43 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133). Oczywiste jest, iż budzący wątpliwości interpretacyjne przepis musi mieć zastosowanie w sprawie, a jego wykładnia – mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. Przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak sam przepis, a nie rozstrzygnięcie konkretnego sporu. Stąd też wspomniane wątpliwości interpretacyjne powinny być na tyle poważne, by ich wyjaśnienie nie sprowadzało się do prostej wykładni przepisów. W tym wyraża się publicznoprawny charakter skargi kasacyjnej. Celem realizowanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej jest bowiem ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni przepisów prawa oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój jurysprudencji i prawa pozytywnego, a nie korekta orzeczeń wydawanych przez sądy powszechne (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżąca nie sprostała wymaganiom stawianym przez judykaturę wskazanej w skardze kasacyjnej przesłance przedsądu. Powołane przez skarżącą przepisy prawa, chociaż budzą poważne wątpliwości, doczekał się wykładni, zwłaszcza w przytoczonych w motywach zaskarżonego wyroku oraz samej skardze kasacyjnej uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2014 r., II PZP 1/14 i z dnia 7 października 2014 r., I PZP 3/14, podjętych właśnie w celu wyjaśnienia istniejących wątpliwości oraz usunięcia rozbieżności we wcześniejszym orzecznictwie sądowym. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania stanowi polemikę ze stanowiskiem Sądu Najwyższego prezentowanym w tychże uchwałach i zmierza do zmiany wytyczonej nimi linii orzeczniczej. Przeczy przy tym tezie o istnieniu potrzeby wykładni wskazanych przepisów, skoro doczekały się one wykładni, a skarżąca kwestionuje jej wyniki. 8 Konkludując: wobec niewykazania istnienia powołanej w skardze kasacyjnej przesłanki przedsądu, z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. należało orzec jak w sentencji.