I PK 339/16

Sygn. akt I PK 339/16 POSTANOWIENIE Dnia 21 lutego 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Romualda Spyt w sprawie z powództwa M. S. przeciwko […] Bank […] Spółce Akcyjnej Oddział […] w P. o przywrócenie do pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 lutego 2017 r., skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia 26 czerwca 2015 r., sygn. akt V Pa […], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od […] Bank […] Spółki Akcyjnej Oddziału […] w P. na rzecz M. S. kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE […] Bank […] S.A. Oddział […] w P. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 26 czerwca 2015 r. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: art. 378 § 1 k.p.c., przez wyjście poza granice apelacji powódki, wyznaczone zarzutami naruszenia prawa procesowego (tj. granicami zaskarżenia), a które sprowadzały się jedynie do zarzutów niezgodności ustaleń faktycznych z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, natomiast Sąd Okręgowy mimo to rozszerzył swoją funkcję kontrolną na 2 badanie prawidłowości powierzenia pracownikowi innej pracy - choć apelacja takich zarzutów nie zawierała, co w konsekwencji stanowiło potem podstawę wyroku reformatoryjnego Sądu drugiej instancji; art. 386 § 1 k.p.c., przez uwzględnienie apelacji powódki i zmianę wyroku Sądu Rejonowego na jej korzyść - mimo braku rzeczywistych podstaw do wydania takiego orzeczenia z powodu całkowitej bezzasadności apelacji; a także naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: art. 45 § 1 k.p., przez błędną wykładnię i bezzasadne uznanie, że rzekome naruszenie przez stronę pozwaną art. 42 § 4 k.p., przy powierzaniu powódce innej pracy, skutkowało uznaniem przedmiotowego wypowiedzenia za nieuzasadnione, a ponadto, że wypowiedzenie umowy o pracę przez pozwanego było również nieuzasadnione, gdyż naruszało zasady współżycia, nie uwzględniało interesów pracownika, stanowiło nadużycie prawa przez pracodawcę; art. 42 § 4 k.p., przez jego niewłaściwe zastosowanie do sytuacji, w której przedmiotem sporu było uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę, a nie ocena powierzenia powódce innej pracy, w związku z czym Sąd Okręgowy dokonał błędnej subsumcji tej normy prawnej do stanu faktycznego związanego z wypowiedzeniem umowy o pracę; a ponadto że powierzenie powódce (dotychczas zatrudnionej w Oddziale Banku w S.) pracy w Oddziale Banku w P. , z zakresem obowiązków na stanowisku doradcy, poszerzonego o czynności kasjerskie, nastąpiło bez „uzasadnionej potrzeby” pracodawcy. „Sąd Okręgowy uznał, iż zagrożenie nie wykonania planu sprzedaży przez Oddział Banku w S. nie było wystarczającą przyczyną; stanowiło taką „samą pracę” jak w oddziale S. i nie stanowiło „innej pracy” w rozumieniu § 4 art. 42 k.p., pomimo iż powódka w sposób stanowczy zajmowała odmienne stanowisko w tym zakresie; nie mogło nastąpić w trybie powierzenia innej pracy z uwagi na „zmianę miejsca pracy” (odległość S.- P.. 12 km)”; art. 30 § 4 k.p., przez błędną wykładnię i bezzasadne przyjęcie, że przyczyna podana w wypowiedzeniu umowy o pracę nie była przyczyną rzeczywistą, konkretną i prawdziwą. Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania „ze względu na jej oczywistą zasadność […] a to z uwagi na zarzuty podniesione w punkcie II petitum skargi, uzasadnione rażącym naruszeniem przez Sąd Okręgowy prawa materialnego oraz naruszeniem przepisów o obowiązku Sądu rozpoznania sprawy w granicach apelacji”. Wskazał nadto, że „przyjęcie skargi do rozpoznania jest 3 uzasadnione ze względu na wystąpienie istotnego zagadnienia prawnego, które wymaga rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy […] a mianowicie: czy oparcie orzeczenia reformatoryjnego sądu odwoławczego w sprawie o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę (art. 45 § 1 k.p.), którego wyłączną i jedyną przyczyną było bezsporne i bezpodstawne powstrzymanie się pracownika od wykonywania podstawowego obowiązku świadczenia pracy - na przyczynach uprzedniego oddelegowania do tej pracy (art. 42 § 4 k.p.) może usprawiedliwiać niesubordynację tego pracownika i prowadzić do uznania wypowiedzenia za nieuzasadnione?”. Powódka M. S. w odpowiedzi na skargę wniosła o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia jej do rozpoznania, względnie o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wstępnie trzeba przypomnieć, że ograniczenia dopuszczalności wnoszenia skargi kasacyjnej wynikają z konstytucyjnej roli Sądu Najwyższego w systemie organów wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (jednolity tekst: Dz.U. z 2016 r., poz. 1254 ze zm.), rolą tego Sądu w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości pozostaje zapewnienie w ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków odwoławczych, podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne i rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach. Skarga kasacyjna nie jest więc (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia, gdy się weźmie nadto pod uwagę, że Konstytucja w art. 177 ust. 1 gwarantuje jedynie dwuinstancyjne postępowanie. Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania przed Sądem Najwyższym, stanowi 4 uprawnienie dodatkowe, które może zostać obwarowane szczególnymi przesłankami, w tym określonymi w art. 3989 § 1 k.p.c. Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Gdy idzie o przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., to trzeba wskazać, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego oraz doktryny istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. powinno zatem przybrać postać porównywalną z formułowaniem zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowi na przykład art. 390 § 1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości co do określonego przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm), albo szerzej i bardziej ogólnie – wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego (instytucji prawnej). Z przedstawionego przez wnoszącego skargę istotnego zagadnienia prawnego musi jednak wynikać, jaki jest konkretny problem prawny, na czym polegają istotne wątpliwości (na przykład interpretacyjne). Sformułowane zagadnienie winno odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego. Rolą Sądu Najwyższego, jako najwyższego organu sądowego w Rzeczypospolitej Polskiej, nie jest bowiem działanie w interesie indywidualnym, lecz powszechnym, poprzez ochronę obowiązującego porządku prawnego przed dowolnością orzekania i ujednolicanie praktyki stosowania prawa pozytywnego (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147, z dnia 16 kwietnia 2008 r., I CZ 11/08, LEX nr 393883). Wymagań tych skarżący nie spełnił, gdyż przedstawiona jako istotne zagadnienie prawne kwestia nie stanowi skonkretyzowanego problemu prawnego o 5 charakterze generalnym i abstrakcyjnym, którym mógłby zająć się Sąd Najwyższy. Skarżący nie formułuje wątpliwości dotyczących przywołanego przepisu, lecz pyta o możliwość uznania wypowiedzenia umowy o pracę za nieuzasadnione (art. 45 § 1 k.p.) w przedstawionym stanie faktycznym, w którym na dodatek zakłada – wbrew ocenie Sądu drugiej instancji - że odmowa wykonywania obowiązków przez powódkę była bezpodstawna (Sąd Okręgowy przyjął, że „zmiana miejsca pracy stanowiącego integralną część umowy o pracę mogła nastąpić […] wyłącznie w drodze wypowiedzenia warunków pracy, a nie w trybie powierzenia innej pracy, o której mowa w art. 42§ 4 k.p.” oraz że „powódka miała […] obowiązek prawidłowo i sumiennie realizować czynności doradcy-kasjera w Oddziale w S., a nie w P..”). Odnosząc się natomiast do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., należy zauważyć, że w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika ona zwykle z oczywistego, widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji. Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 k.p.c., lecz o naruszenie kwalifikowane (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107, z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109, z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494, z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437, z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Jeżeli więc przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania miałaby być okoliczność, że skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3984 § 1 w związku z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), skarżący powinien w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość” i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia, koncentrując się na wykazaniu kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274). Takiego wywodu we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania brak, a jedynie 6 sygnalizacyjnie wskazuje się na przekroczenie przez Sąd drugiej instancji granic apelacji. Można też zauważyć, że, odnosząc się do podstaw kasacyjnych, skarżąca zdaje się w sposób niedopuszczalny utożsamiać podstawy skargi kasacyjnej (naruszenie określonych przepisów) z okolicznościami uzasadniającymi przyjęcie jej do rozpoznania. Tymczasem ustawodawca nieprzypadkowo, konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, że takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia: Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007, z dnia 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291, z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134 i z dnia 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 406392). 7 Dodać też trzeba, że przez granice apelacji, o których mowa w art. 378 § 1 k.p.c., należy rozumieć granice, w których sąd drugiej instancji może i powinien rozpoznać sprawę na skutek jej wniesienia. Określają je sformułowane w apelacji zarzuty i wnioski, granice zaskarżenia, a także granice kognicji sądu apelacyjnego. W tak zakreślonych granicach apelacji mieści się rozpoznanie wszystkich prawnomaterialnych aspektów sprawy niezależnie od postawionych zarzutów. Sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest więc związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., zasada prawna, III CZP 49/07, OSNC 2008 nr 6, poz. 55). Podkreślić też należy, że jeśli podstawę wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi stanowi odmowa wykonywania przez niego innej odpowiedniej pracy wynikającej z oddelegowania (art. 42 § 4 k.p.), to sąd jest nie tylko uprawniony, ale i zobligowany do badania, czy odmowa wykonywania powierzonych na tej podstawie obowiązków była uzasadniona przez pryzmat naruszenia przez pracodawcę powyższego przepisu (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25 lipca 2003 r., I PK 269/02, OSNP 2004 nr 16, poz. 280 oraz z dnia11 stycznia 2011 r., I PK 157/10, LEX nr 737370, a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1999 r., OSNAPiUS 2001 nr 7, poz. 225, w którym podkreślono, że pracownik może odmówić wykonania polecenia, które wykracza poza ramy przyznanego pracodawcy prawa, w tym wynikającego z art. 42 § 4 k.p.). Skarżąca nie zdołała zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania jej skargi przez Sąd Najwyższy, wobec czego z mocy art. 3989 k.p.c., należało postanowić jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto po myśli art. 98 k.p.c. w związku z § 12 ust. 1 pkt 1 w związku z § 13 § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.). 8 l.n