I PK 89/16

Sygn. akt I PK 89/16 POSTANOWIENIE Dnia 18 listopada 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Rączka w sprawie z powództwa M. R. przeciwko Zespołowi Szkół Ogólnokształcących w T. o przywrócenie do pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 listopada 2016 r., skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 3 września 2015 r., sygn. akt V Pa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Powód M.R. domagał się od pozwanego Zespołu Szkół Ogólnokształcących w T. przywrócenia do pracy w związku z wypowiedzeniem mu stosunku pracy z naruszeniem art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (tj. Dz.U. z 2001 r., Nr 79 poz. 854 ze zm.). Wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2015 r., IV P (…) Sąd Rejonowy w S., IV Wydział Pracy zasądził od pozwanego odszkodowanie z tytułu wadliwego rozwiązania stosunku pracy, oddalając powództwo dalej idące. Wyrokiem z dnia 3 września 2015 r., V Pa (…) Sąd Okręgowy w K. oddalił apelację powoda od tego wyroku. Sądy ustaliły, że powód nawiązał stosunek pracy z poprzednikiem prawnym pozwanej w dniu 1 września 1985 r. Legitymuje się wykształceniem wyższym na kierunku pedagogika opiekuńcza i terapia pedagogiczna. Od 17 maja 2012 r. do 16 2 maja 2013 r. powód korzystał z urlopu dla poratowania zdrowia. W dniu 8 lutego 2013 r. powód przystąpił do Organizacji Związkowej Pracowników Oświaty i Wychowania NSZZ S. w O.. Uchwałą z dnia 15 marca 2013 r. powód został objęty ochroną szczególną przez rozwiązaniem stosunku pracy na okres kadencji 2010-2014, o czym pozwanego poinformowano 25 marca 2013 r. Pismem z 15 maja 2013 r. powód został poinformowany przez pracodawcę o niemożności zatrudnienia w pełny wymiarze zajęć w roku 2012/13 z powodu zmniejszenia ilości oddziałów oraz określenia tygodniowego wymiaru zajęć pedagoga na poziomie 40 godzin, proponując powodowi zatrudnienie w wymiarze 20 godzin tygodniowo. Powód odmówił wyrażenia zgody. Pismem z dnia 27 maja 2013 r. pozwany zawiadomił organizację związkową o zamiarze rozwiązania stosunku pracy a pismem z dnia 29 maja 2013 r. dokonał wypowiedzenia. Sąd Rejonowy wziął pod uwagę, że wypowiedzenia dokonano bez zgody zarządu organizacji związkowej. Uznał jednak, że zachowanie powoda stanowi nadużycie uprawnień związkowych w sytuacji, w której zatrudnienie powoda – z uwagi na ograniczenie liczby oddziałów szkolnych oraz wymiar zajęć jako pedagoga uniemożliwia jego dalsze zatrudnienie w pełnym wymiarze. Sąd ocenił, że kwalifikacje powoda do nauczania innych przedmiotów – z uwagi na długi okres wykonywania wyłącznie pracy pedagoga – pozostają niższe niż pozostałych nauczycieli tych przedmiotów. Realizacja zadań z zakresu edukacji w ocenie Sądu Rejonowego korzysta z pierwszeństwa przed indywidualnym interesem nauczyciela objętego ochroną zwłaszcza w sytuacji, w której ochrona szczególna byłaby jedyną okolicznością uzasadniającą utrzymanie stosunku pracy. Ustalenia faktyczne i ocena prawna, w tym dotycząca odmowy przywrócenia do pracy, została podzielona przez Sąd Okręgowy. W skardze kasacyjnej pełnomocnik powoda zarzucił Sądowi Okręgowemu naruszenia: 1/ art. 45 § 1 k.p. w zw. z art. 45 § 3 k.p. przez jego niezastosowanie mimo, iż oddalenie powództwa o przywrócenie do pracy na podstawie art. 8 k.p. narusza art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, albowiem jest dopuszczalne jedynie w przypadku szczególnie rażącego naruszenia obowiązków pracowniczych lub obowiązujących przepisów, 3 2/ art. 8 k.p. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że niezawinione zachowanie pracownika może uzasadniać odmowę udzielenia ochrony prawnej na podstawie ustawy o związkach zawodowych, 3/ art. 4771 k.p.c. przez jego błędne zastosowanie polegające na zasądzeniu odszkodowania zamiast przywrócenia do pracy, 4/ art. 328 § 2 k.p.c. przez brak uzasadnienia podstawy faktycznej uznania za bezzasadny zarzutu apelacyjnego naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. 5/ art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. przez nieustosunkowanie się do części zarzutów apelacji. Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania pełnomocnik wskazał na jej oczywistą zasadność, albowiem w sprawie występuje kwestia ochrony stosunku pracy działaczy związkowych oraz nadużycia prawa podmiotowego, zaś zagadnienie to jest jednoznaczne i co za tym idzie nie budzi wiele wątpliwości prawnych. Zasadnym jest w tej sytuacji odniesienie się przez Sad Najwyższy do tego zagadnienia w szczególności co do kwestii, czy sąd posiada kompetencje do nieuwzględnienia żądania przywrócenia do pracy i orzeczenia o odszkodowaniu, jeśli działaczowi związkowemu nie można przypisać nadużycia prawa (taki stan faktyczny występuje w niniejszej sprawie). Zdaniem skarżącego oddalenie na podstawie art. 8 k.p. roszczenia o przywrócenie do pracy może mieć miejsce wyjątkowo a takiej wyjątkowości nie wskazały sądy obu instancji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie podlega przyjęciu do rozpoznania jako oczywiście zasadna. W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że oczywista zasadność skargi powinna dać się stwierdzić na pierwszy rzut oka bez zbytniego wgłębiania się w sprawę (por. np. postanowienie z dnia 2 sierpnia 2007 r., sygn. III UK 45/07, niepubl.). Innymi słowy oczywista zasadność skargi powinna polegać na takim naruszeniu norm prawnych, które nie budzi wątpliwości i możliwe jest do stwierdzenia przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienie SN z dnia 27 lipca 2007 r., sygn. I PK 113/07). 4 Kwestia ochrony działaczy związkowych przed rozwiązaniem stosunku pracy bynajmniej nie wygląda tak oczywiście, jak przedstawia do skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania. W wielu przypadkach rozwiązania stosunku pracy z osobami korzystającymi z ochrony z tytułu pełnienia funkcji w związkach zawodowych, w grę wchodzi ocena, czy nie nadużywają swego prawa w rozumieniu art. 8 k.p. Zachowania, które podlegają takiej kwalifikacji mogą przedstawiać się w różny sposób i nie ograniczają do oczywistego i zawinionego naruszenia obowiązków pracowniczych. Istotny pozostaje także sposób uzyskania ochrony związkowej i korzystania z niej. Dla przykładu w wyroku z dnia 27 lutego 1997 r., I PKN 17/97 Sąd Najwyższy uznał, że utworzenie związku zawodowego w celu uzyskania szczególnej ochrony trwałości stosunku pracy przez pracowników, którzy wskutek restrukturyzacji pracodawcy otrzymali wypowiedzenie umów o pracę jest nadużyciem wolności związkowej i prowadzi do oceny, że roszczenie pracownika żądającego przywrócenia do pracy, który w ten sposób uzyskał szczególną ochronę z art. 32 ustawy o związkach zawodowych, jako sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa nie podlega ochronie. Trzeba bowiem pamiętać, że ochrona wynikająca z art. 32 ustawy o związkach zawodowych służy głównie ochronie interesów zbiorowych pracowników, natomiast interes osobisty chronionego działacza pozostaje na drugim planie i jest pochodną interesu zbiorowego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2006 r., II PK 260/05). Trudno upatrywać dbałości o interes zbiorowy w sytuacji, w której powód w trakcie ochrony wynikającej z urlopu dla poratowania zdrowia (a zatem braku obecności w zakładzie pracy) przystępuje do związku zawodowego i niemal od razu uzyskuje w tym związku ochronę szczególną przed rozwiązaniem stosunku pracy. Okoliczności tego przypadku mogły – w ocenie Sądu Najwyższego – stanowić uzasadnienie odmowy przywrócenia powoda do pracy. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 1 marca 2016 r., I PK 125/15 w sytuacji gdy wobec konieczności zmiany planu nauczania uniemożliwiającej zatrudnienie nauczyciela w pełnym wymiarze czasu pracy, pracodawca podejmuje starania, by zapewnić zagrożonej utratą pracy osobie dalsze zatrudnienie, a nauczyciel nie czyni nic, by w zaistniałych warunkach zachować stanowisko pracy, 5 oczekując realizacji związkowej ochrony trwałości stosunku pracy kosztem zwolnienia innych pracowników, niebędących działaczami związkowymi, żądanie przez taką osobę przywrócenia do pracy może być uznane za sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa do owej szczególnej ochrony. Także przez pryzmat tych okoliczności można analizować przypadek powoda, który odmówił zgody na zmniejszenie wymiaru czasu pracy. Utrzymanie jego stanowiska pracy stanowiłoby – jak ustaliły sądy – działanie z pokrzywdzeniem innych nauczycieli, których zatrudnienie znajdowało (inaczej niż w przypadku powoda) głębsze merytoryczne uzasadnienie. Mając na uwadze, że skarga nie pozostaje oczywiście uzasadniona, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.