I UK 278/17

Sygn. akt I UK 278/17 POSTANOWIENIE Dnia 24 kwietnia 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek w sprawie z odwołania Z. D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w C. o prawo do emerytury, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 24 kwietnia 2018 r., skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt III AUa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z dnia 9 marca 2017 r. oddalił apelację Z. D. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 7 września 2016 r., mocą którego oddalono odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia 28 kwietnia 2016 r., odmawiającej Z. D. i prawa do emerytury. Sąd Okręgowy w K. ustalił, że urodzony 24 lutego 1953 r. Z. D. pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową. W dniu 14 marca 2016 r. wystąpił z wnioskiem o emeryturę. Poza sporem pozostawało, że ubezpieczony na dzień 31 grudnia 1998 r. udokumentował 21 lat, 7 miesięcy i 22 dni okresów składkowych i nieskładkowych oraz na dzień zgłoszenia wniosku emerytalnego (14 marca 2016 r.) 7 lat, 8 miesięcy i 1 dzień pracy górniczej, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pod ziemią – co umożliwiało obniżenie powszechnego wieku emerytalnego o 3,5 roku. 2 Ubezpieczony w niniejszym postępowaniu domagał się przyznania prawa do emerytury, argumentując, że uznany mu okres 21 lat, 7 miesięcy i 22 dni powinien być uzupełniony okresem jego pracy pod ziemią obliczonym w wymiarze półtorakrotnym – w wymiarze 3 lat i 10 miesięcy oraz okresem pobierania przez niego renty od dnia 7 czerwca 1986 r. do dnia 14 września 1986 r. Wskazywał też, iż okres pracy w warunkach szczególnych także winien być obliczony z zastosowaniem przelicznika 1,5. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego i dokonaną przez ten Sąd ocenę prawną. Również trafność rozstrzygnięcia i rozważania przedstawione na jego uzasadnienie, Sąd Apelacyjny przyjął za swoje. Sąd Apelacyjny podkreślił, że ustawa z 17 grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych reguluje cały szereg zróżnicowanych przesłanek, których łączne wypełnianie daje prawo do szeregu rodzajów emerytur. Nie jest przy tym możliwe dowolne łączenie przesłanek wynikających z ustawy, co w istocie, także w apelacji, czyni skarżący. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] wywiódł pełnomocnik ubezpieczonego, zaskarżając go w całości. Skargę oparto na podstawach: - naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, dalej ustawa o emerytalna) w zw. z art. 27, 50d, 46, 39 ustawy o emerytalnej w zw. z art. 184, art. 27 i art. 46 ustawy emerytalnej oraz - naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 233 k.p.c. Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie prawa do emerytury oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych. Okolicznością uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania jest występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, a mianowicie, czy ubezpieczony spełniający warunek określony w art. 27 ust. 1 pkt 2 (obecnie pkt 2) i niespełniający warunków wymaganych do uzyskania górniczej emerytury na podstawie art. 50a, który ma co najmniej 5 lat pracy górniczej – wiek emerytalny, o którym mowa w art. 27 ust. 2 i 3 (obecnie pkt 1), obniża się 3 o 6 miesięcy za każdy rok takiej pracy, nie więcej jednak niż o 15 lat. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przepis art. 3989 § 1 k.p.c. ustanawia zamknięty katalog okoliczności uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. W ten sposób wyznacza ramy badawcze przedsądu. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazuje na okoliczność wymienioną w powołanym wyżej art. 3989 § 1 k.p.c., a mianowicie na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Istotne zagadnienie prawne, autor skargi lokuje w sferze prawa materialnego. A contrario nie każde zagadnienie prawne wypełnia zakres znaczeniowy terminu „istotne”. Stąd po stronie wnoszącego skargę leży obowiązek przedstawienia argumentacji, z której można odkodować wagę roztrząsanego problemu. Syntetycznie rzecz ujmując, problem powinien być zredagowany w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy, a nadto przedstawiony w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi. W końcu istotne zagadnienie powinno pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą, aby udzielenie odpowiedzi na postawione pytanie ułatwiło sądowi odwoławczemu podjęcie decyzji jurysdykcyjnej co do istoty sprawy. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. W orzecznictwie ugruntował się pogląd, zgodnie z którym skarżący, powołując się na wystąpienie w sprawie zagadnienia prawnego, powinien je sformułować, wskazać przepisy prawne, na tle stosowania których ono się wyłoniło, podać rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467, z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468), a nadto wykazać, że jego rozwiązane jest istotne nie tylko w rozpoznawanej sprawie, ale także dla praktyki sądowej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 maja 2001 r., 4 II CZ 35/01, OSNC 2002 nr 1, poz. 11; z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151; z dnia 26 września 2005 r., II PK 98/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 243). Lektura uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania prowadzi do oceny, iż nie zawiera ono wymaganej analizy prawnej. Skarżący zamyka istotę zagadnienia w pytaniu o możliwość obniżenia wieku emerytalnego, o którym mowa w art. 27 pkt 1 ustawy emerytalnej, obniża się o 6 miesięcy za każdy rok takiej pracy, nie więcej jednak niż o 15 lat, w sytuacji, w której ubezpieczony spełnia warunek określony w art. 27 pkt 2 ustawy emerytalnej i nie spełnia warunków wymaganych do uzyskania górniczej emerytury na podstawie art. 50a ustawy emerytalnej, a który ma co najmniej 5 lat pracy górniczej. Artykuł 184 ustawy emerytalnej ustanawia własne (odrębne) przesłanki powstania uprawnień emerytalnych, a zwrot „po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40” odnosi się wyłącznie do wieku emerytalnego określonego w tych przepisach, jednak bez odwoływania się do pozostałych warunków związanych z wiekiem. Z uwagi na to prawo do emerytury na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej nabywa ubezpieczony, który na dzień 1 stycznia 1999 r. legitymował się wymaganym okresem ogólnym i szczególnym, natomiast wiek emerytalny osiągnął po tej dacie, niezależnie od tego, czy w chwili dożycia 55/60 lat miał status pracownika, wykonywał inną pracę (np. prowadził działalność gospodarczą) czy też w ogóle nie był zatrudniony (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2007 r., II UZP 14/06, OSNP 2007 nr 13-14, poz. 199; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 czerwca 2012 r., I UK 1/12, LEX nr 1229806; z dnia 6 grudnia 2007 r., I UK 132/07, LEX nr 621798 i z dnia 18 lipca 2007 r., I UK 62/07, OSNP 2008 nr 17-18, poz. 269; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 325/11, LEX nr 1125267). Przy ustalaniu prawa do emerytury na podstawie art. 39 w związku z art. 184 ustawy emerytalnej, okresów pracy górniczej wymienionej w art. 50d tej ustawy nie zalicza się w wymiarze półtorakrotnym. Taki uprzywilejowany sposób uwzględniania okresów pracy górniczej możliwy jest jedynie przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury. Rekonstrukcja przesłanek warunkujących uzyskanie 5 prawa do emerytury na podstawie przepisu art. 39 emerytalnej, nie jest możliwa bez uwzględnienia stażu składkowego i nieskładkowego oraz wieku emerytalnego określonego w art. 27 pkt 1 ustawy emerytalnej. Relacja zachodzącą między art. 27 pkt 1 i art. 39 ustawy emerytalnej, polega na tym, że pierwszy z nich przewiduje, że prawo do emerytury przysługuje ubezpieczonemu mężczyźnie, z chwilą ukończenia wskazanego wieku (pkt 1), gdy legitymuje się co najmniej 25-letnim stażem składkowym i nieskładkowym (pkt 2). Funkcją drugiego przepisu – art. 39 ustawy emerytalnej jest konwersja jednego z warunków uprawniających do emerytury. Podstawą do skorzystania z niej jest spełnienie dwóch wymogów pozytywnych i jednego negatywnego: posiadanie 25-letniego stażu ubezpieczeniowego (spełniającemu warunek określony w art. 27 pkt 2) i legitymowanie się co najmniej 5-letnim okresem pracy górniczej oraz niespełnianie wymagań uprawniających do uzyskania górniczej emerytury na podstawie art. 50 a. Skutkiem ziszczenia się tych kryteriów jest możliwość obniżenia wieku emerytalnego określonego w art. 27 pkt 1 ustawy (o 6 miesięcy za każdy rok takiej pracy, nie więcej jednak niż o 15 lat). Wypada przy tym dodać, że oba przepisy dotyczą ubezpieczonych urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. Przeprowadzone rozważania skłaniają do co najmniej dwóch konkluzji. Po pierwsze, zależność art. 39 względem art. 27 pkt 1 ustawy emerytalnej oparta jest relacji lex specialis względem legi generali. Po drugie, skoro przepis art. 39 ustawy ma charakter normy szczególnej, to zgodnie z dyrektywą exceptiones non sunt excendendae nie może być rozszerzająco interpretowany. Następstwem przyjęcia tego rodzaju opcji interpretacyjnej jest konstatacja o konieczności uwzględnienia przy jego odkodowaniu dyspozycji art. 27 pkt 1 ustawy emerytalnej. Oznacza to, że ostateczna rekonstrukcja przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do emerytury na podstawie przepisu art. 39 ustawy emerytalnej nie jest możliwa bez uwzględnienia stażu składkowego i nieskładkowego oraz wieku emerytalnego określonego w art. 27 pkt 1 ustawy emerytalnej. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, należy podkreślić, że w dniu złożenia wniosku 14 marca 2016 r. miał udokumentowane, na dzień 1 stycznia 1999 r. 21 lat, 7 miesięcy i 22 dni okresów składkowych 6 i nieskładkowych oraz 7 lat, 8 miesięcy i 1 dzień pracy górniczej wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pod ziemią. Tym samym, warunek posiadania 25-letniego stażu ubezpieczeniowego nie został spełniony. Mając powyższe na uwadze, orzeczono w myśl art. 3989 § 2 k.p.c.