II PK 117/19

Sygn. akt II PK 117/19 POSTANOWIENIE Dnia 23 czerwca 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak w sprawie z powództwa J. S. i M. K. przeciwko P. w W. o odprawę pieniężną, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 23 czerwca 2020 r., skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 17 stycznia 2019 r., sygn. akt XXI Pa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od powodów na rzecz pozwanego kwoty po 1350 zł (jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 17 stycznia 2019 r., po rozpoznaniu apelacji pozwanego Przedsiębiorstwa Państwowego „P.” w W. (,,P”), zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 9 sierpnia 2018 r. w ten sposób, że oddalił powództwo J. S. i M. K. o odprawę pieniężną. Sąd Okręgowy ustalił, że w dacie dokonania powodom wypowiedzenia zmieniającego restrukturyzacja pozwanego była już zakończona w związku z ukończeniem z dniem 30 czerwca 2014 r. procesu Programu Dobrowolnych Odejść Pracowniczych. Wobec tego powodowie nie nabyli prawa do odprawy przewidzianej w art. 245 ust. 2 pkt 3 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy z dnia 2 6 września 1999 r. (dalej jako ZUZP z 1999 r.). Pozwany wprowadził nowy ZUZP z dnia 12 września 2014 r. (dalej jako ZUZP z 2014 r.), a zatem miał obowiązek złożenia pracownikom wypowiedzeń zmieniających warunki pracy i płacy w celu dostosowania indywidualnych warunków zatrudnienia do postanowień wynikających z nowego ZUZP z 2014 r. Nowo przyjęty ZUZP w zdecydowanej części w zakresie warunków wynagradzania pozostał jednak bez zmian względem poprzedniego oraz nie pogarszał warunków pracy powodom w takim zakresie, że uniemożliwiałyby im faktycznie dalsze zatrudnienie. Pozbawiał natomiast pracowników prawa do odprawy z art. 245 poprzednio obowiązującego ZUZP z 1999 r. Zmiana ta nie była jednak dla pracowników odczuwalna, zwłaszcza, że przyznanie odprawy było ograniczone do enumeratywnie wymienionych przypadków. Odprawa na podstawie art. 245 ust. 2 pkt 3 ZUZP z 1999 r. przysługiwała po spełnieniu kumulatywnie dwóch przesłanek – zaistnienia szczególnego przypadku (restrukturyzacji bądź reorganizacji) przyczyn rozwiązania stosunku pracy oraz rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę w związku z zaistnieniem tych szczególnych przypadków. Celem tego przepisu było zagwarantowanie odprawy pracownikom w razie wypowiedzenia definitywnego umowy o pracę. Nie dotyczył więc wypowiedzeń zmieniających, których celem jest utrzymanie zatrudnienia. Pełnomocnik powodów zaskarżył w całości wyrok Sądu Okręgowego skargą kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenia co do istoty sprawy przez uwzględnienie powództw w całości oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz powodów kosztów postępowania apelacyjnego i postępowania kasacyjnego, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania kasacyjnego. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 245 ust. 2 ZUZP z 1999 r. w związku z art. 65 k.c., przez błędną wykładnię polegającą na: a) zawężeniu użytego w nim pojęcia „restrukturyzacji” i „reorganizacji”, podczas gdy pojęcia te należy wykładać szeroko przy uwzględnieniu różnego rodzaju działań zmierzających do poprawy efektywności funkcjonowania przedsiębiorstwa, b) przyjęciu, że dotyczy on jedynie sytuacji, w 3 której „restrukturyzacja/reorganizacja” ogranicza się wyłącznie do redukcji zatrudnienia i skutkuje rozwiązaniem umowy z pracownikiem wyłącznie na skutek decyzji pracodawcy i z jego wyłącznej inicjatywy oraz że nie obejmuje swoim zakresem zastosowania procesu wypowiedzenia układu zbiorowego pracy i związanego z nim wypowiadania pracownikom warunków pracy i płacy ani sytuacji, w której pracodawca przedstawiając pracownikowi nowe, mniej korzystne warunki pracy i płacy stwarza możliwość wcześniejszego zakończenia stosunku pracy, a tym samym może „powodować” zwolnienie pracownika - z uwagi na przyjęcie, że restrukturyzacja pozwanego zakończyła się z dniem 30 czerwca 2014 r. w sytuacji, gdy zapisy Porozumienia kończącego spór zbiorowy z dnia 12 września 2014 r. - „Pakty gwarancji zatrudnienia” potwierdzają nie tylko trwanie restrukturyzacji zatrudnienia w okresie pominiętym przez Sąd, ale również wskazują, że jej elementem pozostawała zmiana warunków zatrudnienia, a tym samym w sytuacji, w której wypowiedzenie powodom warunków pracy i płacy pozostawało w bezpośrednim związku z trwającym u pozwanego procesem restrukturyzacji (reorganizacji). We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazali na potrzebę wykładni przepisów wywołujących poważne wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie, tj. art. 245 ust. 2, a w szczególności art. 245 ust. 2 pkt 3 ZUZP z 1999 r., na co wskazują m. in. wyroki Sądu Okręgowego w W. z dnia 13 marca 2018 r., XXI Pa (…) i z dnia 24 stycznia 2008 r., XXI P (…); wyroki Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 30 października 2017 r., III APa (...), z dnia 27 lutego 2018 r., III APa (…), z dnia 28 lutego 2018 r., III APa (…) oraz z dnia 11 kwietnia 2018 r., III APa (…), a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 2014 r., II PK 236/13. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie od powodów zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 4 Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Ponadto zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołali się na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Zgodnie ze stanowiskiem ugruntowanym w orzecznictwie Sądu Najwyższego, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na potrzebę wykładni przepisów prawa wymaga od skarżącego określenia, które przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze wskazaniem, na czym polegają związane z tym poważne wątpliwości, lub z przedstawieniem rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, Biuletyn SN 2002 nr 7, s. 10). Ponadto, konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2003 r., II UK 184/03, niepubl.; 5 z dnia 22 czerwca 2004 r., III UK 103/04, LEX nr 2745011; z dnia 17 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43). W przypadku powoływania się na rozbieżności w orzecznictwie konieczne jest także, choćby przykładowe, wskazanie orzeczeń, w których ten sam przepis prawa byłyby odmiennie wykładany. Należy również podkreślić, iż nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), analogicznie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP – wkładka z 2003 r. nr 13, poz. 5). Mając na uwadze opisane wyżej kryteria wskazać należy, że ani wniosek skarżących o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ani jego uzasadnienie nie zawierają tak rozumianej przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., a sformułowana w skardze potrzeba wykładni art. 245 ust. 2 ZUZP z 1999 r., a w szczególności jego pkt 3, zmierza w istocie do podważenia ustaleń stanu faktycznego i jego oceny prawnej dokonanej przez Sąd drugiej instancji. Sformułowana we wniosku potrzeba wykładni zawartych w powołanym przepisie pojęć „restrukturyzacji” czy „reorganizacji” nie występuje w niniejszej sprawie, ponieważ nie ma żadnych podstaw do odniesienia tych pojęć do indywidualnej sytuacji skarżących. Ta zaś, wobec braku powołania w skardze kasacyjnej jakichkolwiek zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego, przedstawia się według ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy, którymi Sąd Najwyższy był związany (art. 39813 § 2 k.p.c.). Z ustaleń tych jednoznacznie wynika, że skarżący nie nabyli prawa do dodatkowej odprawy z art. 245 ZUZP z 1999 r., ponieważ pozwany nie zamierzał pozbawić ich zatrudnienia wskutek wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy i płacy, które było konieczne dla wprowadzenia nowego ZUZP z 2014 r., a których to warunków skarżący nie przyjęli z zamiarem uzyskania dodatkowej odprawy pieniężnej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11 marca 2013 r., II PK 211/12, M.P.Pr. z 2013 r. nr 8, poz. 417-419; z dnia 14 lutego 2006 r., III PK 109/05, OSNP 2007 nr 1-2, poz. 5). Przed dokonaniem wypowiedzenia zmieniającego skarżącym 6 przeprowadzono u pozwanego istotne zmiany, które wymagały ograniczenia zatrudnienia, ale taka restrukturyzacja nie objęła stanowisk pracy skarżących, którzy nie zostali objęci procedurą dobrowolnych odejść, a ich stanowiska pracy były dalej niezbędne dla dalszego funkcjonowania pozwanego. W konsekwencji skarżący nie nabyli prawa do spornej dodatkowej odprawy przysługującej wyłącznie tym pracownikom, z którymi pozwany rozwiązał stosunki pracy wskutek zmian układowo określonych w art. 245 ust. 2 pkt 2 ZUZP z 1999 r. Pozwany dokonał skarżącym wypowiedzenia zmieniającego „nie ze względu na restrukturyzację, ale ze względu na potrzebę dostosowania treści indywidulanych stosunków pracy do nowego ZUZP” (tak w analogicznej sprawie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyrokach: z dnia 17 kwietnia 2018 r., II PK 36/17, z dnia 23 października 2019 r., II PK 74/18, LEX nr 3009800, z dnia 21 listopada 2019 r., II PK 88/19, z dnia 6 lutego 2020 r., II PK 157/18, niepubl.). Samo prowadzenie restrukturyzacji nie było zatem wystarczającą przesłanką nabycia spornej dodatkowej odprawy, ponieważ to skarżący z własnej woli zdecydowali, że nie będą dalej pracować u pozwanego, odmawiając przyjęcia niepogorszonych istotnie przez nowy ZUZP z 2014 r. warunków pracy i płacy. A zatem do rozwiązania umów o pracę skarżących nie doszło ze względu na restrukturyzację w rozumieniu art. 245 ust. 2 ZUZP z 1999 r., która nie tylko nie doprowadziła do rozwiązania ich stosunków pracy, ale też zakończyła się na kilka miesięcy przez wręczeniem skarżącym wypowiedzeń zmieniających. W konsekwencji w rozpoznawanej sprawie bez znaczenia pozostaje zdekodowanie pojęć „restrukturyzacji” czy „reorganizacji” użytych w art. 245 ust. 2 ZUZP z 1999 r., skoro skarżący nie zostali pozbawieni pracy w ramach „restrukturyzacji” czy „reorganizacji” pozwanego, lecz sami zrezygnowali z kontynuowania zatrudnienia w istocie rzeczy na niezmienionych warunkach pracy i płacy. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 k.p.c.