II PK 148/13

Sygn. akt II PK 148/13 POSTANOWIENIE Dnia 30 października 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski w sprawie z powództwa B. B.-C. przeciwko Ministerstwu […] w W. o przywrócenie do pracy, wynagrodzenie i usunięcie dokumentu z akt, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 30 października 2013 r., skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 7 lutego 2013 r., sygn. akt XXI Pa […], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od powódki na rzecz pozwanego 120 (sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z 7 lutego 2013 r. oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Rejonowego w W. z 27 kwietnia 2012 r., oddalającego jej powództwo o przywrócenie do pracy, wynagrodzenie i usunięcie dokumentu z akt osobowych. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powódka wskazała na nieważność postępowania z art. 379 pkt 6 k.p.c., wynikającą z rozpoznania sprawy o prawa niemajątkowe przez Sąd Rejonowy jako Sąd pierwszej instancji, w której Sąd Okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu – 2 art. 17 pkt 1 k.p.c. Z tej przyczyny skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Ponadto w sprawie „występuje istotne zagadnienia prawne oraz istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.). Należy bowiem rozstrzygnąć następujące zagadnienia, które w świetle orzeczenia Sądu Okręgowego wymaga dokonania wykładni przepisów prawa: a) Czy w sytuacji, gdy pracodawca w wypowiedzeniu umowy o pracę powołał się na art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych i jako wyłączną przyczynę wypowiedzenia wskazał likwidację stanowiska pracy, a sąd uzna, że wskazana przez pracodawcę przyczyna wypowiedzenia nie była wyłącznym powodem rozwiązania stosunku pracy oraz że doszło do naruszenia art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych, możliwe jest pomimo tego oddalenie powództwa pracownika odwołującego się od takiego wypowiedzenia, czy też w takim przypadku sąd pracy jest zobligowany do uwzględnienia powództwa na podstawie art. 45 § 1 k.p.? b) Czy w sytuacji, gdy pracodawca likwidując stanowisko pracy informuje pracownika o perspektywie zatrudnienia na innym stanowisku z zachowaniem dotychczasowych warunków płacy, czym skłania pracownika do podjęcia starań o uzyskanie statusu pracownika mianowanego, a następnie dostrzegając, że pracownik może niebawem uzyskać taki status, odstępuje od zamiaru powierzenia pracownikowi tego nowego stanowiska oraz definitywnie wypowiada umowę o pracę z powodu likwidacji stanowiska, można uznać takie wypowiedzenie za uzasadnione w świetle art. 45 § 1 i 8 k.p.? c) Czy pracodawca na podstawie § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika jest uprawniony do tworzenia oraz gromadzenia w aktach osobowych, bez wiedzy pracownika służby cywilnej i bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego, negatywnych, subiektywnych opinii o pracowniku zwartych 3 w korespondencji, które zostały przygotowane bez podstawy prawnej, bez postawienia pracownikowi jakichkolwiek zarzutów i bez poparcia tych zarzutów w dotychczas zgromadzonej w aktach osobowych dokumentacji pracownika? d) Czy podstawą prawną żądania usunięcia dokumentów z akt osobowych pracownika może być przepis art. 24 § 1 k.c. stosowany na podstawie art. 300 k.p. w związku z naruszeniem w ocenie pracownika jego godności i dóbr osobistych (art. 111 k.p. i 23 k.c. w związku z art. 300 k.p.)? e) Czy deklaracja dalszego zatrudnienia pracownika przekazana pracownikowi przez uprawnionego do tego Dyrektora Biura Kadr i Szkolenia, działającego w imieniu dyrektora generalnego Urzędu, obejmująca nazwę stanowiska (główny specjalista), warunki zatrudnienia (na dotychczasowych warunkach finansowych) i miejsce zatrudnienia (Wydział Współpracy […]) oraz podaną przyczynę zmian (reorganizacja i likwidacja stanowiska), przekazana w obecności Naczelnika Wydziału Kadr oraz innych pracowników, wobec których podobna obietnica została spełniona może być rozpatrywana jako oświadczenie woli (60, 61 § 1, 65 § 1, 66 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.) prowadzące do skutecznej zmiany warunków pracy na podstawie art. 42 § 2 k.p. pomimo niezachowania formy pisemnej oświadczenia woli, w sytuacji gdy pracownik je akceptuje rozpoczynając postępowania kwalifikacyjne w celu uzyskania statusu urzędnika mianowanego”. Pozwany wniósł o nieprzyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie kosztów. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia zasadnej podstawy przedsądu i dlatego nie został uwzględniony. Nie można stwierdzić nieważności postępowania z art. 379 pkt 6 k.p.c. Przedmiotem sprawy jest określone żądanie (art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c.). W postępowaniu nie obowiązuje już regulacja z art. 4771 § 1 k.p.c. w poprzednim 4 brzmieniu (przed 2.02.1996 r.). Powódka żądała tylko usunięcia określonego dokumentu z jej akt osobowych. Domagała się zatem zachowania pozwanego, które miało polegać na czynieniu i nie chodziło o prawo niemajątkowe powódki w rozumieniu art. 17 pkt 1 k.p.c., gdyż żądanie dotyczyło tylko usunięcia dokumentu z akt osobowych. Żądanie kotwiczyło się w przepisach powszechnych o prowadzeniu akt osobowych. Nie chodziło więc o prawo niemajątkowe powódki, lecz tylko o to, czy na pracodawcy ciąży określony obowiązek w ramach zatrudnienia pracowniczego, czyli relacji która ze swej istoty nie jest niemajątkowa. To, że chodziło o niepieniężne świadczenie pracodawcy nie oznacza, iż przedmiotem sprawy było roszczenie niemajątkowe. Generalnie w sprawach ze stosunku pracy zachodzi domniemanie właściwości rzeczowej sądu pracy (sądu rejonowego) wynikające z art. 262 § 1 pkt 1 k.p. Właściwość ta była prawidłowa, jako że przedmiotem sporu nie była ochrona dobra osobistego, ani roszczenie uzasadniane naruszeniem dobra osobistego powódki (art. 23 i 24 k.c.). W dalszej kolejności wniosek o przyjęcie skargi nie oddziela podstaw przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Są to odrębne podstawy przedsądu, co wynika z regulacji przyjętej w ustawie. Przy braku klarowności w tym (podstawowym) zakresie, wniosek nie określa też, które zagadnienie (punkty - a, b, c, d, e) stanowi istotne zagadnienie prawne a które wynika z kwalifikowanej potrzeby wykładni przepisów. Dalszy mankament dotyczy tego, że przedmiotem zainteresowania tych podstaw przedsądu, czyli istotnego zagadnienia prawnego i kwalifikowanej, czyli ściśle uwarunkowanej potrzeby wykładni przepisów, nie jest ocena zastosowania prawa w konkretnej sprawie skarżącej, gdyż to należy do podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W każdym zagadnieniu czy kwestii (punkty - a, b, c, d, e) wniosek koncentruje się na prawidłowym zastosowaniu prawa do określonej sytuacji, w istocie dotyczących powódki. Tymczasem przedmioty podstaw przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. mają charakter uniwersalny, a więc nie mogą być redukowane do oceny zastosowania prawa w konkretnej sprawie skarżącej. W przypadku istotnego zagadnienia prawnego, które ma na uwadze przepis art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., chodzi o problem jurydycznie doniosły, o istotnym znaczeniu dla dziedziny lub systemu prawa, opracowany na podstawie analizy prawa, orzecznictwa, a nawet doktryny, po której to wpierw sam 5 skarżący może stwierdzić, że istotne zagadnienie prawne rzeczywiście występuje i dlatego powinien rozpoznać je Sąd Najwyższy. Takie zagadnienie nie zostało w sprawie przedstawione, czyli sformułowane i opracowane. Podobna ocena odnosi się również do podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., gdyż modelowo jej uwaga skupia się na problemach wynikających z wykładni samego przepisu, a nie z jego zastosowania w konkretnej sprawie skarżącej. Innymi słowy to co przedstawia wniosek o przyjęcie skargi, czyli sformułowane zagadnienia i kwestie, właściwe mogą być podstawie przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jednak w tej części wniosek do tej podstawy się nie odwołuje. W efekcie sformułowane zagadnienia i kwestie nie składają się na podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., gdyż nie wykraczają poza zwykłą wykładnię i stosowanie prawa w konkretnej sprawie. Nieuprawnione i niemożliwe jest udzielanie wiążących odpowiedzi w kwestiach, które odnoszą się do przepisów opartych na klauzulach generalnych, czyli z art. 45 § 1 i art. 8 k.p. Stosowanie prawa w przypadku klauzuli zasadności wypowiedzenia, nadużycia prawa albo sprzeczności żądania z zasadami współżycia społecznego zależy od stanu faktycznego w konkretnej sprawie i należy w pierwszej kolejności do sądu powszechnego. Wszelka egzemplifikacja w orzecznictwie Sądu Najwyższego w tej materii (klauzul generalnych) wynika tylko z rozpatrywania środków zaskarżenia (skarg kasacyjnych) w indywidualnych sprawach. Orzeczenia Sądu Najwyższego w tym zakresie nie mogą zastąpić ani wypełnić klauzul generalnych, zresztą byłoby to niemożliwe i nieuprawnione, skoro ustawodawca opiera określoną regulację na klauzulach generalnych. Wszelkie próby wiążącej wykładni byłyby sprzeczne z systemową funkcją klauzul generalnych. Taka odpowiedź odnosi się do sytuacji z punktów a i b wniosku, natomiast gdyby nie chodziło o zasadność wypowiedzenia, lecz o naruszenie przepisów o wypowiadaniu umów przez pracodawcę, to nie wykraczałoby to poza ocenę zastosowania prawa w konkretnej sprawie. Nawet gdyby próbować oderwać się od sprawy skarżącej, to podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. nie mogą polegać na rozwiązywaniu kazusów dotyczących różnych sytuacji (postanowienie Sądu Najwyższego z 22 marca 2012 r., I PK 199/11, LEX nr 1214542). W przeciwnym razie funkcja przedsądu będzie bezprzedmiotowa i postępowanie kasacyjne stanie się powszechną (trzecią) instancją. Odnosi się to także do kwestii 6 sformułowanej w punkcie c wniosku, gdyż treść § 6 ust. 2 rozporządzenia z 28 maja 1996 r. jest jasna i nie budzi wątpliwości w wykładni, tym bardziej poważnych lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (przepis wymienia z jakich części składają się akta osobowe i co obejmują). Jeśli przepis ten stanowi punkt odniesienia do sformułowanej kwestii, to odpowiedź również sprowadza się do stosowania prawa w konkretnej sprawie. Ujawnia się to również w kwestii z punktu d wniosku, choć zasadniczo wykracza ona poza przedmiot sprawy, albowiem już wyżej wyjaśniono, że nie chodziło o roszczenie wywodzone z naruszenia dóbr osobistych (także na podstawie art. 111 k.p.). Takie żądanie nie było przedmiotem sprawy. Oczywistym jest, że przepisy dotyczące dóbr osobistych nie są wyłączone na gruncie stosunku pracy, stąd postawione pytanie nie stanowi żadnego novum i nie składa się na istotne zagadnienie prawne, pomijając, że istotne zagadnienie prawne ma wystąpić w sprawie (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Konkretny kazus został sformułowany również w punkcie e wniosku, bo oświadczenie woli i zmiana warunków pracy to sfera faktów, na gruncie których (art. 39813 § 2 k.p.c.) chodzi tylko o subsumcję przepisów, stąd pytanie nie wykracza poza zwykłe stosowanie prawa (art. 60, 61 § 1, 65 § 1, 66 § 1 k.c. w związku z 300 k.p., a także art. 42 § 2 k.p.) do określonej sytuacji. Innymi słowy również punkt e wniosku potwierdza, że sformułowane kwestie (zagadnienia) rozmijają się z podstawami przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach orzeczono na podstawie art. 99 i 39821 k.p.c. oraz § 11 ust. 1 pkt 1 i § 12 ust. 4 pkt 2 (stosowanego odpowiednio do odpowiedzi na skargę) rozporządzenia z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców pranych. aw