II PK 202/14

Sygn. akt II PK 202/14 POSTANOWIENIE Dnia 26 marca 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski w sprawie z powództwa S. M. przeciwko Uzdrowisku W. Spółce z o.o. w W. o przywrócenie do pracy i inne, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 marca 2015 r., skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt IV […], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z 5 marca 2014 r. oddalił apelację powoda S. M. od wyroku Sądu Rejonowego w W. z 7 listopada 2013 r., którym zasądzono mu odszkodowanie i oddalono powództwo o przywrócenie do pracy po rozwiązaniu umowy o pracę w trybie art. 52 k.p. Sądy ustaliły i oceniły, że powód ciężko naruszył podstawowe obwiązki pracownicze. Pracodawca rozwiązał umowę o pracę mimo braku zgodny organizacji związkowej (art. 32 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych), dlatego zasądzono odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę. Przywrócenie do pracy byłoby jednak 2 sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczaniem prawa i zasadami współżycia społecznego (art. 8 k.p.). We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Istotne zagadnienie prawne, to pytanie „czy w sytuacji, w której instytucja prawa materialnego (w omawianym przypadku: art. 45 § 3 in medio k.p. w związku z art. 32 ust. 8 w związku z ust. 1 pkt 1 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych w związku z art. 45 § 2 k.p. w związku z art. 56 § 2 k.p.) reguluje kwestię odstąpienia od stosowania danego przepisu (w tym wypadku: art. 45 § 2 w związku z art. 56 § 1 k.p.) – a regulacja ta powodowana jest tymi samymi przesłankami aksjologicznymi oraz teleologicznymi, co przepis ogólny (w tym wypadku art. 8 k.p.) zawierający klauzulę generalną umożliwiającą odstąpienia od stosowania przepisów o charakterze materialnoprawnym, to dopuszczalne jest powołanie się na przepis ogólny (art. 8 k.p.), mimo istnienia specyficznej regulacji szczególnej (art. 45 § 3 in medio k.p. w związku z art. 32 ust. 8 w związku z ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych w związku z art. 45 § 2 k.p. w związku z art. 56 § 2 k.p.)?”. Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, jako że oddalając apelację powoda Sąd Okręgowy w sposób oczywisty naruszył prawo, a to: „a. art. 45 § 3 in medio w związku z art. 32 ust. 8 w związku z ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych w związku z art. 45 § 2 k.p. w związku z art. 56 § 2 k.p., uznając, iż można nie przywrócić do pracy pracownika szczególnie chronionego ze względu na sprawowaną przezeń funkcję związkową w razie uznania, że jego przywrócenie do pracy jest niecelowe; b. art. 8 k.p. uznając, iż zastosowanie przywołanego przepisu jest dopuszczalne już w wypadku ogólnego odwołania się do naruszenia jakichś, bliżej nieskonkretyzowanych ani niesprecyzowanych, zasad współżycia społecznego, bez konieczności precyzyjnego i dokładnego wskazania jakie to zasady współżycia społecznego zostały ad casum naruszone”. Pozwany wniósł o nieprzyjęcie skargi do rozpoznania i zasądzenie kosztów. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 3 Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia zasadnej podstawy przedsądu i dlatego nie został uwzględniony. Istotne zagadnienie prawne nie spełnia się jako podstawa przedsądu, gdyż sformułowana kwestia nie wykracza poza zwykłą wykładnię i stosowanie prawa. Nie są rzadkie sprawy w których pracodawca rozwiązuje umowę o pracę z działaczem związkowym z powodu ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych, mimo braku zgody organizacji związkowej. Wówczas powództwo o przywrócenie do pracy nie zawsze kończy się powodzeniem, często sądy pracy zasądzają odszkodowanie i oddalają żądanie przywrócenia do pracy na podstawie art. 8 k.p. w związku z art. 4771 k.p.c. W tym zakresie jest niemałe orzecznictwo, którego skarżący zdaje się nie dostrzegać (nie przedstawia). W sformułowanym zagadnieniu nie ma żadnego novum. Błędne jest założenie, że regulacja dająca działaczom związkowym szczególną ochronę zatrudnienia „powodowana jest tymi samymi przesłankami aksjologicznymi oraz teleologicznymi, co przepis ogólny – art. 8 k.p.”. Są to odrębne regulacje i podstawy rozstrzygania sporów (zob. choćby wyroki Sądu Najwyższego z 3 sierpnia 2007 r., I PK 82/07 i z 2 lutego 2012 r., II PK 132/11 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 17 lutego 2012 r., III PK 70/11, a także powołane w nich dalsze orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Trybunału Konstytucyjnego co do art. 8 k.p.). Nie jest zasadna podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Sąd wcale nie stwierdził, że „przywrócenie do pracy jest niecelowe”. Nie mógł użyć takiej formuły, gdyż przepis art. 45 § 2 k.p. w ogóle nie miał zastosowania, co wynika z art. 45 § 3 k.p. Sąd nie stosował art. 45 § 2 k.p. W sytuacji przysługującej powodowi ochrony miał zastosowanie przepis art. 45 § 3 k.p., który wyklucza zastosowanie przepisu art. 45 § 2 k.p., w konsekwencji również kwestię oceny „niecelowości” przywrócenia do pracy. Przepis art. 45 § 2 k.p. nie mógł być zatem naruszony, gdyż nie był stosowany. Podstawę odmowy uwzględnienia roszczenia o przywrócenie do pracy stanowił przepis art. 8 k.p. (w związku z art. 4771 k.p.c.). Nieuprawniony jest również drugi zarzut tej podstawy przedsądu, gdyż Sąd jasno uzasadnił podstawę rozstrzygnięcia z art. 8 k.p. „W ocenie Sądu powód swoim zachowaniem wobec innych pracowników pozwanej, jak również wobec Inspektora PIP zasady współżycia naruszył. Z zachowaniem zgodnym z tymi 4 zasadami nie mają nic wspólnego uwagi kierowane pod adresem tych osób, w których powód wskazywał, że są one „tępe, głupie”, że nie ma co tłumaczyć im danych rzeczy, bo i tak nie zrozumieją. Także ciągłe kwestionowanie kompetencji pracowników, w tym także swojego przełożonego w zgodzie z omawianymi zasadami nie pozostaje. Podobnie za wielce niestosowne należało uznać zachowanie powoda w stosunku do I. B. – pracownika PIP, która wskazywała, że zachowanie to odbiegało do standardowego zachowania działaczy związkowych”. Taka jest ocena Sądu Rejonowego, którą podzielił Sąd Okręgowy. Uzasadnienie zawiera dalsze oceny, w tym że „powód stał na stanowisku, że skoro jest działaczem związkowym to wszystko mu wolno i nikt nie może mu nic zrobić. Z takiego założenia brało się zachowanie powoda, który z wyższością traktował innych współpracowników i dążył do wymuszenia rozwiązania przez nich kwestii zgłaszanych przez powoda po jego myśli. Przy ich sprzeciwie z ich strony obrażał ich, kierując sława które w istocie prowadziły do naruszenia dóbr osobistych tych osób”. Wbrew tezie wniosku są to wystarczająco konkretne zachowania oraz oceny, które wypełniają klauzule generalne z art. 8 k.p. Co do zasady jednak, wykładnia i stosowanie przepisu, który stanowi klauzulę generalną nie może być rozumiana jako możliwość zastąpienia zwrotów niedookreślonych (ogólnych klauzul) przez opis wszystkich sytuacji wyczerpujących te klauzule (postanowienie Sądu Najwyższego z 5 listopada 2008 r., III SK 22/08, OSNP 2009 nr 23-24, poz. 331; podobnie też postanowienie Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2003 r., I PK 558/02, OSNP 2004 nr 16, poz. 283). Klauzule generalne mają określoną rolę w systemie prawa i dlatego można mówić o ich stosowaniu w konkretnej sprawie. Natomiast próba wykładni klauzuli generalnej, może być odczytana jako ograniczenie takiego przepisu. Zgodność art. 8 k.p. z Konstytucją stwierdził Trybunał Konstytucyjny. Przy występowaniu określonej w nim sprzeczności każde działanie albo zaniechanie może być uznane za nadużycie prawa (wyrok TK z dnia 23 października 2006 r., SK 42/04, OTK-A 2006 nr 9, poz. 125; podobnie w odniesieniu do art. 5 k.c. w wyrok TK z dnia 17 października 2000 r., SK 5/99, OTK 2000 nr 7, poz. 254). Idąc dalej to stosowanie klauzuli z art. 8 k.p. nie może być zatem ograniczane tylko do ciężkiego naruszenia obowiązków przez pracownika. Brak zgody związku zawodowego nie daje więc bezwzględnej ochrony 5 stosunku pracy pracownika będącego członkiem zarządu związku. We wniosku nie zarzuca się naruszenia art. 52 § 1 pkt 1 k.p., czyli nie kwestionuje się oceny, że skarżący w sposób ciężki naruszył podstawowe obowiązki pracownicze. To zaś stanowiło punkt wyjścia dla dalszych ocen, których wniosek nie podważył. Nie można zatem stwierdzić, ze skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. oraz § 11 ust. 1 pkt 1 i § 12 ust. 4 pkt 2 (stosowanego odpowiednio do odpowiedzi na skargę kasacyjną) rozporządzenia z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. [l.n]