II PK 45/13

Sygn. akt II PK 45/13 POSTANOWIENIE Dnia 10 czerwca 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Gonera w sprawie z powództwa P. S. przeciwko P. […] S.A. Zakład […] w P. o odprawę pieniężną, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 czerwca 2013 r., na skutek skargi kasacyjnej powoda P. S. od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 5 października 2012 r., sygn. akt VI Pa […], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od powoda P. S. na rzecz strony pozwanej P. […] S.A. Zakład […] w P. kwotę 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. wyrokiem z 9 lipca 2012 r., V P […], zasądził od pozwanego P. […] S.A. Zakładu […] w P. na rzecz powoda P. S. kwotę 13.439,67 zł tytułem odprawy pieniężnej wraz z ustawowymi odsetkami. Sąd Rejonowy ustalił, że powód był ostatnio zatrudniony u pozwanego na stanowisku maszynisty pojazdu trakcyjnego, a wcześniej pracował jako maszynista w P. [X.], skąd przeszedł do pracy u pozwanego w trybie art. 231 k.p. Powodowi P. S. wypowiedziano warunki płacy w lutym 2011 r. wskazując, że wypowiedzenie dotyczy wysokości przysługującego dodatku kilometrowego, 2 ponieważ doszło do zmiany warunków wynagradzania wszystkich pracowników w zakresie wysokości tego dodatku, wprowadzonej aneksem nr 1 i załącznikiem nr 15 do obowiązującego u pracodawcy regulaminu wynagradzania. Nowe zasady miały obowiązywać powoda od 1 czerwca 2011 r. Powód nie przyjął nowych warunków uznając, że są niekorzystne w zakresie dodatku kilometrowego i w istotny sposób pogorszą jego sytuację materialną – w konsekwencji z dniem 31 maja 2011 r. jego stosunek pracy uległ rozwiązaniu. Sąd Rejonowy ustalił, że do 31 grudnia 2010 r. uprawnienia maszynistów zatrudnionych u pozwanego do dodatku kilometrowego wynikały z załącznika nr 14 do Układu Zbiorowego Pracy P. [X.], co było efektem porozumienia między pozwanym a P. [X.], zawartego w związku z przejmowaniem maszynistów na podstawie wspomnianego art. 231 k.p. Dotychczasowe regulacje dotyczące dodatku kilometrowego przewidywały jego wypłatę w wysokości uzależnionej od ilości przejechanych przez konkretnego maszynistę kilometrów w czasie jednego miesiąca kalendarzowego pociągami rozwijającymi prędkość do i ponad 130 km/h. Były ustalone konkretne stawki za przebyty jeden kilometr trasy. Nowe przepisy wprowadziły ryczałt niezależny od ilości przejechanych kilometrów oraz rodzaju pociągu i prędkości, z jaką przemierzał trasę. Poza tym dotychczasowe regulacje przewidywały wliczanie wynagrodzenia otrzymanego z tytułu dodatku urlopowego do tzw. średniej urlopowej i świadczenia za niezdolność do pracy wskutek choroby, z czego zrezygnowano w nowych przepisach, na które powołano się w wypowiedzeniach zmieniających. W 2010 r. powodowi wypłacono 8.977,23 zł z tytułu dodatku kilometrowego. Gdyby w 2010 r. miały do powoda zastosowanie nowe przepisy, wskazane w piśmie wypowiadającym warunki płacy, to z tytułu dodatku kilometrowego zarobiłby 3.693 zł, a więc o blisko 5.300 zł rocznie mniej. Sąd pierwszej instancji ocenił, że odmawiając przyjęcia tak niekorzystnych warunków powód nie przyczynił się w żaden sposób do rozwiązania stosunku pracy łączącego go z pozwanym. Sąd Rejonowy uznał powództwo za uzasadnione i znajdujące podstawę prawną w art. 8 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. 3 Apelację od wyroku Sądu Rejonowego złożyła strona pozwana, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie powództwa. Sąd Okręgowy w P. – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 5 października 2012 r., VI Pa […], zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo o odprawę pieniężną. Sąd Okręgowy stwierdził, że Sąd Rejonowy dokonał błędnych ustaleń faktycznych. Powód dochodzili odprawy pieniężnej, o której mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (tzw. ustawy o zwolnieniach grupowych). Do rozwiązania stosunku pracy z powodem doszło w wyniku dokonania przez pozwanego pracodawcę wypowiedzeń zmieniających wielu pracownikom warunki płacy – wobec nieprzyjęcia tych warunków przez powoda. Wręczone powodowi w lutym 2011 r. wypowiedzenie zmieniające dotyczyło wyłącznie zasady przyznawania dodatku kilometrowego. Od 1 czerwca 2011 r. dodatek ten miał być wypłacany na innych zasadach – ryczałtu niezależnego od ilości przejechanych kilometrów oraz rodzaju pociągu i prędkości, z jaką przemierzał trasę. Sąd Rejonowy, chcąc ustalić czy i ewentualnie jaką różnicę w zarobkach powoda spowodowało wypowiedzenie zmieniające z lutego 2011 r., powinien był porównać wysokość dodatku kilometrowego pobranego przez powoda na zasadach określonych w załączniku nr 15, który w pierwotnym brzmieniu obowiązywał od 1 stycznia 2011 r., z dodatkiem kilometrowym, który powód otrzymałby po 1 czerwca 2011 r. według nowych zasad wynikających z aneksu nr 1. Tymczasem doszło do porównania dodatku kilometrowego pobranego przez powoda w 2010 r., a więc w czasie, kiedy powoda obowiązywał jeszcze Układ Zbiorowy Pracy P. [X.], a nie załącznik nr 15, bo ten wszedł w życie 1 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy stwierdził, że średnia różnica wysokości między dodatkiem wypłacanym według zasad wynikających z załącznika nr 15 a dodatkiem wypłacanym na podstawie aneksu nr 1 wynosiłaby 205 zł miesięcznie, co stanowi w przybliżeniu 5% wynagrodzenia powoda. Powód tej okoliczności nie negował i nie udowodnił, że było inaczej. Taka obniżka wynagrodzenia nie mogłaby zostać 4 uznana za istotną, a tym bardziej radykalną. Średnia wysokość dodatku pobranego przez powoda w 2010 r. wyniosła około 500 zł. Dodatek kilometrowy jest zmiennym składnikiem wynagrodzenia. Na ocenę sytuacji powoda w pewnym stopniu wpływało to, że według uzasadnionych prognoz pozwanej, z przyczyn niezwiązanych z wypowiedzeniem zmieniającym, powód nie byłby w stanie osiągnąć w 2011 r. dodatku kilometrowego w takiej wysokości jak w 2010 r. Według pozwanej stałoby się tak dlatego, że zwiększyła się liczba maszynistów mogących obsługiwać pociągi jeżdżące z prędkością powyżej 130 km/h. Powód nie jeździłby na takich trasach tak często jak w 2010 r., a zatem realna różnica między dodatkiem kilometrowym, który powód mógłby otrzymać według starych zasad, a tym na nowych zasadach byłaby jeszcze mniejsza niż 205 zł miesięcznie. Sąd drugiej instancji oddalił powództwo, ponieważ zmiana warunków płacowych powoda dokonana wypowiedzeniem zmieniającym była na tyle nieistotna, że w tych konkretnych warunkach odmowę przyjęcia nowych warunków należało uznać za współprzyczynę rozwiązania stosunku pracy w rozumieniu art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł w imieniu powoda jego pełnomocnik, zaskarżając wyrok w części oddalającej powództwo co do roszczeń P. S.. Skargę oparto na zarzucie naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. w wyniku zaniechania wyjaśnienia okoliczności uzasadniających dokonanie zmiany ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji. Konieczność przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, sprowadzającego się do odpowiedzi na pytanie: czy odmowa przyjęcia wypowiedzenia warunków płacy z powodu wprowadzenia nowego sposobu obliczania wynagrodzenia, uniemożliwiającego oszacowanie hipotetycznej wysokości nowych zarobków, zasługuje na objęcie ochroną (w tym prawem do odprawy) przewidzianą w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Skarżący podniósł, że powołane w sprawie zagadnienie prawne nie było dotąd analizowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego ani w wypowiedziach doktryny, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy. 5 Wskazał, że wprowadzone przez pozwaną zasady obliczania dodatku kilometrowego były nieprzejrzyste i uniemożliwiały pracownikom podjęcie swobodnej decyzji co do zaakceptowania nowych warunków płacy. W sytuacji gdy treść nowych warunków wynagradzania określa sposób obliczania dodatku w sposób nieprecyzyjny i nieczytelny, pracownik – odmawiając przyjęcia nowych warunków – powinien korzystać z ochrony przewidzianej ustawą o zwolnieniach grupowych. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył w imieniu strony pozwanej jej pełnomocnik, wnosząc o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie jej oddalenie oraz zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna powoda nie kwalifikowała się do przyjęcia jej celem merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, 2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, 3) zachodzi nieważność postępowania lub 4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Jednocześnie, zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw. Rozpoznanie skargi kasacyjnej w granicach podstaw oznacza związanie Sądu Najwyższego zgłoszonymi przez skarżącego zarzutami naruszenia konkretnie wskazanych przepisów prawa. Według art. 3983 § 1 k.p.c., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawach: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być 6 jednak zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.). W rezultacie wszystkie przesłanki przedsądu, ujęte w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c., należy traktować jako rozwinięcie podstaw kasacyjnych, zmierzające do wykazania, z jakich powodów naruszenia przepisów wskazane w tych podstawach uzasadniają przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 2 sierpnia 2007 r., III UK 45/07, LEX nr 898318). Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania musi zatem nawiązywać do tych przepisów prawa, które stanowią podstawę skargi kasacyjnej. Jeżeli skarżący powołuje się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, zagadnienie to powinno być sformułowane w oparciu o przepisy prawa, których obrazę zarzuca sądowi drugiej instancji w ramach podstaw kasacyjnych. Jeżeli wnoszący skargę kasacyjną upatruje podstaw do jej przyjęcia w potrzebie wykładni przepisów prawa lub rozbieżnościach w orzecznictwie, wówczas osnowę wniosku stanowić powinny przepisy wymienione w podstawie skargi kasacyjnej. Z kolei w przypadku powołania się na przesłankę oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, skarżący powinien zawrzeć w podstawach skargi zarzut naruszenia przez sąd drugiej instancji tych samych przepisów, które wymienia we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. W niniejszej sprawie pełnomocnik powoda powołał się we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne dotyczące wykładni art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.), jednak przepis ten nie został przez niego powołany w podstawach skargi kasacyjnej. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest w konsekwencji dotknięty nieusuwalną wadą polegającą na tym, że wnosi się w nim o wyjaśnienie „zagadnienia prawnego” dotyczącego przepisów prawa, których naruszenia nie zarzuca się Sądowi drugiej instancji. Podstawa skargi kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie została bowiem ograniczona przez pełnomocnika powoda wyłącznie do naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Jak natomiast wynika z powołanego wyżej stanowiska Sądu Najwyższego, we wniosku 7 o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinny być powołane przynajmniej niektóre z przepisów prawa składających się na podstawę skargi kasacyjnej. W tych okolicznościach brak było przesłanek do przyjęcia skargi kasacyjnej do merytorycznego rozpoznania, tym bardziej że skarżący zarzuca wyrokowi Sądu Apelacyjnego jedynie naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. Tymczasem w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia obarczone jest tak istotnymi wadami, że niemożliwe jest dokonanie kontroli kasacyjnej. Uzasadnienie wyroku sporządzane jest - co oczywiste - po jego wydaniu, zatem naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w zasadzie nie może mieć wpływu na wynik sprawy, a taki skutek uchybienia przepisom postępowania jest konieczny dla przyjęcia zasadności podstawy skargi kasacyjnej z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. Z nowszych orzeczeń Sądu Najwyższego poruszających tę kwestię tytułem przykładu można wymienić wyroki: z 2 czerwca 2011 r., I CSK 581/10, LEX nr 950715; z 6 lipca 2011 r., I CSK 67/11, LEX nr 970061; z 18 października 2011 r., II UK 51/11, LEX nr 1110977 i z 15 grudnia 2011 r., II PK 80/11, LEX nr 1163328. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. aw