II UK 227/13

Sygn. akt II UK 227/13 POSTANOWIENIE Dnia 3 października 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec w sprawie z wniosku T. T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B. o wypłatę emerytury, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 października 2013 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt III AUa […], I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. na rzecz T. T. kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi kasacyjnej. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w […] zmienił wyrok z dnia 31 stycznia 2012 r. Sądu Okręgowego w B. i zobowiązał Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. do podjęcia wypłaty emerytury T. T. od dnia 1 października 2011 r., uznając, że - ponieważ ubezpieczony nabył i realizował prawo do emerytury od 1 września 2009 r. bez konieczności rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą - orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., K 2/12 ma do niego w pełni zastosowanie. 2 W skardze kasacyjnej organ rentowy zarzucił: I. naruszenie prawa materialnego, tj. 1) art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż z uwagi na niekonstytucyjność danego przepisu, w tym przypadku art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych ustaw w związku z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dodanym przez art. 6 pkt 2 ustawy z 16 grudnia 2010 r., w zakresie wskazanym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., K 2/12, nie może mieć on zastosowania w niniejszej sprawie, a w związku z tym musi być pominięty przy jej rozstrzyganiu, podczas gdy zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, jeżeli Trybunał nie postanowił inaczej, to jego orzeczenie o niekonstytucyjności normy prawnej wywołuje skutki na przyszłość (ex nunc); 2) art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 3 k.c. przejawiające się w naruszeniu fundamentalnej zasady niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit) jako podstawę funkcjonowania demokratycznego porządku prawnego, przez uznanie - pomimo braku wyraźnego wskazania w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego - że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stosuje się z mocą wsteczną, co narusza wynikające z zasady demokratycznego państwa prawnego zasady pewności prawa, zaufania obywateli do państwa i niedziałania prawa wstecz; II. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 316 § 1 k.p.c., przez jego niewłaściwe zastosowanie mające wpływ na wynik postępowania, a polegające na przyjęciu, że stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy tj. ogłoszenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., K 2/12 daje niczym nieuzasadnioną możliwość przyjęcia, iż art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych ustaw, w związku z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dodanym przez art. 6 pkt 2 ustawy z dnia, 16 grudnia 2010 r. w zakresie wskazanym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, musi być pominięty przy rozstrzyganiu sprawy od daty jego wejścia w życie, podczas gdy zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, jeżeli Trybunał Konstytucyjny nie postanowił inaczej, to jego orzeczenie o niekonstytucyjności normy prawnej wywołuje skutki na przyszłość (ex nunc). 3 Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadniony został, z powołaniem się na art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c., koniecznością rozstrzygnięcia zagadnienia, „czy wyłączenie działania normy tylko w pewnym zakresie do pewnej kategorii osób czyli de facto pozostawienie jej w porządku prawnym, oznacza, że Trybunał, z momentem ogłoszenia swojego orzeczenia eliminuje tą normę w określonym zakresie do określonej kategorii osób, od momentu jej wejścia w życie, czy też ustala na przyszłość, iż wskazana norma od tego dnia nie ma zastosowana do wskazanej kategorii osób w określonym zakresie”. Wykładni wymaga także kwestia, „czy rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego nie jest sprzeczne z konstytucyjną zasadą lex retro non agit wynikającą z art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 3 k.c. oraz czy sąd na podstawie art. 316 k.p.c. mając na uwadze stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy może w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego uwzględnić fakt utraty mocy obowiązującej kwestionowanych przepisów wstecz tj. od momentu ich wejścia w życie, czy też możliwe jest to dopiero od daty ogłoszenia orzeczenia Trybunału. W związku z tym czy w świetle art. 316 k.p.c. za datę utraty mocy obowiązującej kwestionowanych przepisów we wskazanym zakresie w niniejszej sprawie, należy uznać datę 1 października 2011 r. (skutek ex tunc) czy też dzień 22 listopada 2012 r. (skutek ex nunc). Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarżący nie wykazał istnienia przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne, konieczność dokonania wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości oraz oczywistą zasadność skargi, odwołanie się do których wynika z powołania art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. W zakresie tej ostatniej przesłanki skarżący nie prezentuje żadnego wywodu jurydycznego, co oznacza, że w tym zakresie wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uchyla się spod oceny Sądu Najwyższego na etapie przedsądu. 4 Formułowane przez skarżącego wątpliwości odnoszące się do obowiązywania normy prawnej uznanej przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczna z ustawą zasadniczą zostały już rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W wyroku z dnia 18 maja 2010 r., III UK 2/10 (OSNP 2011, nr 21-22, poz. 278) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że skutkiem utraty domniemania konstytucyjności ustawy w konsekwencji wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku stwierdzającego niezgodność jej przepisu z Konstytucją, jest obowiązek zapewnienia przez sądy orzekające w sprawach, w których przepis ten ma zastosowanie, stanu zgodnego z Konstytucją wynikającego z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Skoro uznane za niezgodne z Konstytucją przepisy prawa naruszały ustawę zasadniczą już od dnia ich wejścia w życie (ex tunc), przeto nie mogą być legalną podstawą orzekania przez sądy powszechne i Sąd Najwyższy (por. np. wyroki z dnia 7 marca 2013 r., I UK 519/12; z dnia 24 kwietnia 2013 r., II UK 299/12; z dnia 25 kwietnia 2013 r., I UK 593/12; z dnia 29 maja 2013 r., I UK 621/12; z dnia 6 czerwca 2013 r., II UK 369/12, niepublikowane, zapadłe w sprawach o zbieżnych stanach faktycznych i prawnych, jak w sprawie, w której wniesiona została skarga kasacyjna). Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. aw