I USK 1210/26

I USK 1210/26 POSTANOWIENIE Dnia 15 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak w sprawie z odwołania Z.P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie o wysokość emerytury, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 15 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 8 października 2025 r., sygn. akt III AUa 426/25, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 8 października 2025 r. oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 12 maja 2025 r., którym zmieniono zaskarżoną przez ubezpieczonego Z.P. decyzję organu rentowego z dnia 29 listopada 2024 r. w ten sposób, że zobowiązano organ rentowy do obliczenia wysokości emerytury ubezpieczonego w powszechnym wieku emerytalnym na dzień 1 sierpnia 2020 r. z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna). W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że na mocy decyzji z dnia 31 maja 2011 r. ubezpieczony pobierał wcześniejszą emeryturę, a decyzją z dnia 3 września 2020 r. nabył I USK 1210/26 2 prawo do emerytury powszechnej począwszy od dnia 1 sierpnia 2020 r., której wysokość ustalono z uwzględnieniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W dniu 25 listopada 2024 r. ubezpieczony wniósł o wznowienie postępowania i ponowne ustalenie wysokości emerytury w powszechnym wieku powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024, poz. 67), stwierdzający, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed dniem 6 czerwca 2012 r. (tj. przed ogłoszeniem ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2012 r., poz. 637, która wprowadziła do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b), złożyły wniosek o jedną z emerytur wymienionych w tym przepisie, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że podstawę do stwierdzenia wadliwości zaskarżonej decyzji stanowi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024, poz. 67), stwierdzający, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed dniem 6 czerwca 2012 r. (tj. przed ogłoszeniem ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2012 r., poz. 637, która wprowadziła art. 25 ust. 1b), złożyły wniosek o jedną z emerytur wymienionych w tym przepisie, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. To, że powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany nie oznacza, że nie obowiązuje on z formalnego punktu widzenia, jak twierdzi organ rentowy. Zaniechanie publikacji wyroku Trybunału nie stoi bowiem na przeszkodzie uwzględnieniu odwołania, gdyż prawo ubezpieczonego do przeliczenia świadczenia można wywodzić z innych źródeł, a mianowicie z deklaratoryjnego charakteru wyroków Trybunału Konstytucyjnego, z rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisu oraz z subsydiarnego powołania się na argumentację sformułowaną w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16 (OTK-A 2019, poz. 1), stwierdzającym niezgodność z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2017 r. w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. W konsekwencji organ rentowy jest obowiązany do respektowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20, a tym samym do uwzględnienia jego treści przy przeliczaniu na nowo emerytury I USK 1210/26 3 ubezpieczonego, czyli z pominięciem pomniejszenia podstawy jej obliczenia o sumę wcześniejszych emerytur pobranych, o którym mowa w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Organ rentowy w całości zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenia co do istoty sprawy przez oddalenie odwołania, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach procesu. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, a to: 1) art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, przez niewłaściwe zastosowanie polegające na jego pominięciu i przyjęciu, że mimo braku publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/24, w Dzienniku Ustaw RP, wszedł on do porządku prawnego i posiada powszechną moc obowiązującą, 2) art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, przez niewłaściwe zastosowanie polegające na jego pominięciu, mimo że przepis ten nie został wyeliminowany z porządku prawnego zgodnie z wymaganiami art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, 3) art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany stanowi nową okoliczność. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został oparty na potrzebie dokonania wykładni przepisów wywołujących wątpliwości w kwestii „możliwości wznowienia postępowania na podstawie przepisów postępowania cywilnego lub przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, względnie ponownego ustalenia prawa w trybie przepisów ustawy (…) o emeryturach i rentach (…) - w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany zgodnie z wymaganiami art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP”, co z kolei „stwarza poważne wątpliwości prawne co do jego powszechnej mocy obowiązującej” i powoduje rozbieżności w orzecznictwie, prowadzące do wykształcenia się dwóch linii orzeczniczych. Według pierwszej linii orzeczniczej, brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie może rodzić negatywnych konsekwencji dla obywateli, albowiem oznaczałoby to, że władza wykonawcza wpływa na sądy, a takich uprawnień nie posiada (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 20 maja 2025 r., III AUa 526/24, niepubl., wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 czerwca 2025 r., III AUa 110/25, LEX nr 3898887 oraz liczne orzeczenia Sądów Okręgowych). Z kolei według drugiej, jeżeli orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw, to przepis ustawy emerytalnej objęty I USK 1210/26 4 tym wyrokiem TK nadal istnieje, nie może zostać usunięty z porządku prawnego i nadal obowiązuje (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 18 grudnia 2024 r., III AUa 552/24, LEX nr 3827517 oraz liczne wymienione wyroki Sądów Okręgowych). Za tym ostatnim poglądem opowiedział się skarżący. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c. Ponadto dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944). W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie tej przesłanki. I USK 1210/26 5 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć, przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; czy z dnia 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX 1652383). Konieczne jest wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43). Powołanie się na omawianą przesłankę wymaga również wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter, nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa. W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493 i powołane tam orzeczenia). Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2012 r., III SK 29/12, LEX nr 1238124). Skarżący nie sprostał powyższym wymaganiom, ponieważ we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania formułując kwestie mające uzasadniać wątpliwości orzecznictwa co do momentu utraty domniemania konstytucyjności przez przepis uznany za niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany we właściwym publikatorze urzędowym, mimo obowiązku wynikającego z art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, pominął, iż jednocześnie Sąd Apelacyjny odwał się do tzw „rozproszonej kontroli konstytucyjnej” dokonywanej I USK 1210/26 6 przez sądy powszechne. W orzecznictwie nie budzi natomiast wątpliwości, że sądy rozstrzygające konkretny spór - w przypadku oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z normą konstytucyjną – mają możliwość odmowy zastosowania przepisu ustawy (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r., I FPS 2/06, ONSAiWSA 2007 nr 1, poz. 3; OSP 2007 Nr 11, poz. 133, z glosą P. Stanisławiszyna). W wyroku z dnia 20 lipca 2021 r., II FSK 1832/16 (LEX nr 3232398), Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że dopuszczalność stosowania tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjnej” przez sądy ma miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. wówczas, gdy w przeszłości Trybunał Konstytucyjny orzekał już o normie analogicznej do normy, która ma być zastosowana w danej sprawie, albo w przypadku powtórzenia niekonstytucyjnej normy przez ustawodawcę. Podobne stanowisko przyjął Sąd Najwyższy w wyroku z 17 marca 2016 r., V CSK 377/15 (OSNC 2016 nr 12, poz. 148), w którym co prawda potwierdził zasadę, że do orzekania o niekonstytucyjności ustaw i ich poszczególnych przepisów jest powołany wyłącznie Trybunał Konstytucyjny, ale przyjął, iż rozpoznawana przez niego sprawa jest wyjątkowa, gdyż niezgodność przepisu z Konstytucją jest oczywista, a ocena taka ma dodatkowe wsparcie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził uprzednio niezgodność z Konstytucją przepisu o takim samym brzmieniu co w obowiązującej obecnie ustawie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2018 r., V CSK 230/17, OSNC-ZD 2018 Nr 4, poz. 69 i z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 493/18 LEX nr 3226141). Tymczasem Trybunał Konstytucyjny orzekał już o konstytucyjności przepisu, który miał być zastosowany w rozpoznawanej sprawie tj. o art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, a to w prawidłowo opublikowanym wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, w którym odmówił temu przepisowi zgodności z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. W wyroku z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23 (OSNP 2025 nr 7, poz. 75), Sąd Najwyższy potwierdził, że wynikający z wyroku P 20/16 standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który nabył prawo do emerytury w wieku powszechnym, a w chwili przejścia na I USK 1210/26 7 emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jego świadczenia powszechnego. W konsekwencji rozwianie wątpliwości w przedstawionej przez skarżącego kwestii pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia, a przedstawioną w skardze potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości należało uznać za pozór przesłanki „przedsądu”, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. (J.C.) [a.ł]