I USK 1048/26

I USK 1048/26 POSTANOWIENIE Dnia 14 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek w sprawie z odwołania J. J. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie o wysokość emerytury, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 14 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 28 października 2025 r., sygn. akt III AUa 466/25, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kwotę 240 zł (słownie dwieście czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 28 października 2025 r. oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Lublinie od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 22 maja 2025 r., zmieniającego zaskarżoną przez wnioskodawcę J. J. decyzję organu rentowego z dnia 7 października 2024 r., w ten sposób, że ustalił wysokość emerytury odwołującego się z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst:. Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna). I USK 1048/26 2 Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że podstawę do stwierdzenia wadliwości zaskarżonej decyzji stanowi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024, poz. 67). Fakt, że powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany nie oznacza, że nie obowiązuje on z formalnego punktu widzenia, jak twierdził organ rentowy. Zaniechanie publikacji wyroku Trybunału nie stoi bowiem na przeszkodzie uwzględnieniu odwołania, gdyż prawo wnioskodawcy do przeliczenia świadczenia można wywodzić z innych źródeł, a mianowicie z rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisu oraz z subsydiarnego powołania się na argumentację sformułowaną w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16 (OTK-A 2019, poz. 1). W konsekwencji organ rentowy jest obowiązany do respektowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20, a tym samym do uwzględnienia jego treści przy przeliczaniu na nowo emerytury wnioskodawcy. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł organ rentowy, zaskarżając wyrok ten w całości oraz domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozstrzygnięcia lub uchylenia tego wyroku i rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez zmianę wyroku Sądu Okręgowego i oddalenie odwołania, a także zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał się na potrzebę wykładni przepisów wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądowym, ponieważ zasadniczym problemem są skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu prawa, który to wyrok nie został jednakże opublikowany we właściwym publikatorze urzędowym - a tym samym nie wszedł w życie”, co ma zasadnicze znaczenie dla oceny momentu utraty przez tego rodzaju przepis domniemania konstytucyjności. W judykaturze nie ma w tej materii jednomyślności. W odpowiedzi na skargę ubezpieczony wniósł o wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia jej do rozpoznania oraz zasądzenie od skarżącego na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej celem merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę I USK 1048/26 3 kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944). W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć, przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; czy z dnia 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX 1652383). Konieczne jest wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43). Powołanie się na omawianą przesłankę wymaga również wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały I USK 1048/26 4 dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter, nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa. W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07; z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, LEX nr 523522; z dnia 8 lipca 2009 r., I CSK 11/09, LEX nr 1620487; z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493). Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2012 r., III SK 29/12, LEX nr 1238124). Jednocześnie nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2020 r., III UK 472/19, LEX nr 3090042). Wstępna analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania może suponować, że powyższe wymogi skarżący wypełnił prawidłowo. Jednak bliższa analiza tej części skargi kasacyjnej prowadzi do odmiennego wniosku. Przytoczne orzecznictwo faktycznie wskazuje na rozbieżności, lecz skarżący nie wypunktował, czy chodzi o te same (porównywalne) stany faktyczne; do tego o rozbieżności uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje taki stan rzeczy, który może być (i w powołanych sprawach mógł być) rozstrzygany w ramach kontroli instancyjnej (ewentualnie kasacyjnej). Nie jest rolą Sądu Najwyższego zastępowanie wnoszącego skargę w prawidłowym jej redagowaniu. Skarga kasacyjna powinna bowiem być tak zredagowana i skonstruowana, by Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w jej podstawach lub ich uzasadnieniu pozostałych elementów kreatywnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). I USK 1048/26 5 Niezależnie od tego nie można stracić z pola widzenia, że przedstawione we wniosku wątpliwości były już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, to znaczy, sądy powszechne rozstrzygające konkretny spór – w przypadku oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z normą konstytucyjną – mają możliwość odmowy zastosowania przepisu ustawy (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r., I FPS 2/06, ONSAiWSA 2007 nr 1, poz. 3; OSP 2007 nr 11, poz. 133). W wyroku z dnia 20 lipca 2021 r., II FSK 1832/16 (LEX nr 3232398), Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że dopuszczalność stosowania tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjnej” przez sądy ma miejsce w sytuacjach oczywistych, to jest wówczas, gdy w przeszłości Trybunał Konstytucyjny orzekał już o normie analogicznej do normy, która ma być zastosowana w danej sprawie albo w przypadku powtórzenia niekonstytucyjnej normy przez ustawodawcę. Podobne stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 marca 2016 r., V CSK 377/15 (OSNC 2016 nr 12, poz. 148), w którym co prawda potwierdził zasadę, że do orzekania o niekonstytucyjności ustaw i ich poszczególnych przepisów jest powołany wyłącznie Trybunał Konstytucyjny, ale przyjął, iż rozpoznawana przez niego sprawa jest wyjątkowa, gdyż niezgodność przepisu z Konstytucją jest oczywista, a ocena taka ma dodatkowe wsparcie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził uprzednio niezgodność z Konstytucją przepisu o takim samym brzmieniu co w obowiązującej obecnie ustawie (zob. też wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2018 r., V CSK 230/17, OSNC-ZD 2018 nr 4, poz. 69 i z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 493/18 LEX nr 3226141). Pogłębione rozważania co do możliwości zastosowania przez sądy art. 8 ust. 2 Konstytucji RP prezentowane są także w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2022 r., III PZP 2/21 (OSNP 2023 nr 3, poz. 25 z glosą k. Gębali, OSP 2023 nr 10, poz. 80), w której przyjęto, że możliwość odmowy zastosowania przez sąd normy oczywiście niezgodnej z Konstytucją stanowi wyraz nie tylko realizacji idei konstytucjonalizacji prawa oraz adekwatnej ochrony praw i wolności jednostki, ale także poszanowanie zasady bezpośredniego stosowania Konstytucji RP (zob. też. P. Kardas, Rozproszona kontrola konstytucyjności prawa w orzecznictwie Izby Karnej Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych jako wyraz sędziowskiego konstytucyjnego posłuszeństwa, Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych, s. 28-29). I USK 1048/26 6 Przypomnieć także trzeba, że Trybunał Konstytucyjny orzekał już o konstytucyjności przepisu, który miał być zastosowany w rozpoznawanej sprawie, tj. o art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, i to w prawidłowo opublikowanym wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, w którym odmówił temu przepisowi zgodności z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23 (LEX nr 3814736), potwierdził zaś, że wynikający z wyroku P 20/16 standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który nabył prawo do emerytury w wieku powszechnym, a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jego świadczenia powszechnego. W końcu w podobnych sprawach (jak powyższa) Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skarg kasacyjnych do rozpoznania (zob. postanowienia: z dnia 28 stycznia 2026 r., I USK 838/26; z dnia 22 stycznia 2026 r., I USK 742/26; z dnia 20 maja 2025 r., I USK 774/26; z dnia 2 czerwca 2026 r., I USK 847/26). W świetle powyższego skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie i dlatego Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia. O kosztach orzeczono w myśl art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c. AGM [a.ł]