I USK 1386/26

I USK 1386/26 POSTANOWIENIE Dnia 5 sierpnia 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak w sprawie z odwołania W. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie o wysokość emerytury i wypłatę wyrównania, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 5 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 11 grudnia 2025 r., sygn. akt III AUa 502/25, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego W. S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z ustawowymi odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 11 grudnia 2025 r. oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 23 maja 2025 r., zmieniającego zaskarżoną przez ubezpieczonego W. S. decyzję organu rentowego z dnia 18 września 2024 r. odmawiającą ponownego ustalenia wysokości świadczenia, w ten sposób, że ustalił ubezpieczonemu wysokość emerytury w wieku powszechnym z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu I USK 1386/26 2 Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna), począwszy od dnia 1 sierpnia 2024 r. (pkt I) oraz orzekł o kosztach postępowania (pkt II). W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że na mocy decyzji z dnia 3 stycznia 2011 r. ubezpieczony, urodzony […] 1950 r., pobierał wcześniejszą emeryturę, a decyzją z dnia 4 grudnia 2019 r. nabył prawo do emerytury powszechnej począwszy od dnia 1 listopada 2019 r., której wysokość ustalono z uwzględnieniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W dniu 27 sierpnia 2024 r. ubezpieczony wniósł o wznowienie postępowania i ponowne ustalenie wysokości emerytury w powszechnym wieku emerytalnym powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024, poz. 67), stwierdzający, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed dniem 6 czerwca 2012 r. (tj. przed ogłoszeniem ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2012 r., poz. 637, która wprowadziła do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b), złożyły wniosek o jedną z emerytur wymienionych w tym przepisie, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji trafnie uwzględnił powołany przez ubezpieczonego wyrok Trybunału Konstytucyjnego, ponieważ w stosunku do obywateli moc powszechnie obowiązująca orzeczenia działa od dnia jego wejścia w życie, przy czym mogą oni powoływać się na nieogłoszone niezwłocznie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w ewentualnym sporze z państwem. Stąd Sąd Okręgowy prawidłowo pominął art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej wobec ubezpieczonego, który złożył wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012 r. i ponownie ustalił wysokość jego świadczenia bez pomniejszenia podstawy obliczenia emerytury o sumę kwot pobranych emerytur. Sąd Apelacyjny dodał przy tym, że nową okolicznością w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej jest nie tylko okoliczność faktyczna, ale też prawna, a zatem ogół wymagań formalnych i materialnoprawnych związanych z ustaleniem prawa do świadczeń lub ich wysokości. W świetle zatem art. 190 Konstytucji RP i art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej nie ma wątpliwości, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający częściową niezgodność z Konstytucją określonego przepisu prawnego może być podstawą wzruszenia decyzji administracyjnej. Sąd Apelacyjny zwrócił także uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca I USK 1386/26 3 2019 r., P 20/16 (OTK-A 2019, poz. 1), w którego uzasadnieniu stwierdzono, że w celu zagwarantowania jednolitych zasad zawrotu świadczeń należnych uprawnionym ustawodawca powinien wprowadzić odpowiednie regulacje w tym zakresie, jednakże niewydanie takiej regulacji przez ustawodawcę nie zamyka drogi do wznowienia postępowania. Oznacza to również, że do czasu wydania takiej regulacji osoby uprawnione mogą występować z wnioskami o wznowienie postępowania. Organ rentowy w całości zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenia co do istoty sprawy przez zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu i zasądzenia na rzecz skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym według norm prawem przepisanych; ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach procesu. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, a to: 1) art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, przez niewłaściwe zastosowanie polegające na jego pominięciu i przyjęciu, że mimo braku publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/24, w Dziennik Ustaw RP, wszedł on do porządku prawnego i posiada powszechną moc obowiązującą, 2) art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, przez niewłaściwe zastosowanie polegające na jego pominięciu, mimo że przepis ten nie został wyeliminowany z porządku prawnego zgodnie z wymaganiami art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, 3) art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany stanowi nową okoliczność. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został oparty na potrzebie dokonania wykładni przepisów wywołujących wątpliwości w kwestii „możliwości wznowienia postępowania na podstawie przepisów postępowania cywilnego lub przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, względnie ponownego ustalenia prawa w trybie przepisów ustawy (…) o emeryturach i rentach (…) - w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany zgodnie z wymaganiami art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP”, co z kolei „stwarza poważne wątpliwości prawne co do jego powszechnej mocy obowiązującej” i I USK 1386/26 4 powoduje rozbieżności w orzecznictwie, prowadzące do wykształcenia dwóch linii orzeczniczych. Według pierwszej, brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie może rodzić negatywnych konsekwencji dla obywateli, albowiem oznaczałoby to, że władza wykonawcza wpływa na sądy, a takich uprawnień nie posiada. Z kolei według drugiej, jeżeli orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw, to przepis ustawy emerytalnej objęty tym wyrokiem TK nadal istnieje, nie może zostać usunięty z porządku prawnego i nadal obowiązuje. Za tym ostatnim poglądem opowiedział się skarżący. W odpowiedzi na skargę kasacyjną ubezpieczony wniósł o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944). I USK 1386/26 5 W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć, przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; czy z dnia 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX 1652383). Konieczne jest wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43). Powołanie się na omawianą przesłankę wymaga również wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter, nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa. W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493). Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2012 r., III SK 29/12, LEX nr 1238124). We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, co prawda skarżący powołuje się na dwie linie orzecznicze dotyczące możliwości wznowienia postępowania w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany zgodnie z art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, ale okoliczność ta nie ma I USK 1386/26 6 kluczowego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W wyroku z dnia 18 lutego 2026 r., II USKP 65/26 (LEX nr 4029138), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 140/20 nie można traktować tak jak wyroku sądu konstytucyjnego spełniającego wymogi Konstytucji RP z uwagi na orzekanie w składzie Trybunału w tej sprawie osoby nieuprawnionej, ale nie oznacza to, iż w takiej sprawie jak niniejsza nie można stosować standardu wynikającego z powołanego także przez Sąd Apelacyjny wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, którym stwierdzono niezgodność z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2017 r. w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. Podkreślenia wymaga, iż stanowisko wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie P 20/16 jest spójne z argumentacją przedstawioną przez Sądy orzekające, mimo iż w większości zawiera odesłanie do wyroku SK 140/20. Nie budzi wątpliwości, że sądy rozstrzygające konkretny spór – w przypadku oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z normą konstytucyjną – mają możliwość odmowy zastosowania przepisu ustawy (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r., I FPS 2/06, ONSAiWSA 2007 Nr 1, poz. 3; OSP 2007 nr 11, poz. 133, z glosą P. Stanisławiszyna). W wyroku z dnia 20 lipca 2021 r., II FSK 1832/16 (LEX nr 3232398), Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że dopuszczalność stosowania tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjnej” przez sądy ma miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. wówczas, gdy w przeszłości Trybunał Konstytucyjny orzekał już o normie analogicznej do normy, która ma być zastosowana w danej sprawie, albo w przypadku powtórzenia niekonstytucyjnej normy przez ustawodawcę. Podobne stanowisko przyjął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 marca 2016 r., V CSK 377/15 (OSNC 2016 Nr 12, poz. 148), w którym co prawda potwierdził zasadę, że do orzekania o niekonstytucyjności ustaw i ich poszczególnych przepisów jest powołany wyłącznie Trybunał Konstytucyjny, ale przyjął, iż rozpoznawana przez niego sprawa jest wyjątkowa, gdyż niezgodność przepisu z Konstytucją jest oczywista, a ocena taka ma dodatkowe wsparcie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził uprzednio niezgodność z Konstytucją przepisu o takim samym brzmieniu co w obowiązującej obecnie ustawie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego I USK 1386/26 7 2018 r., V CSK 230/17, OSNC-ZD 2018 Nr 4, poz. 69 i z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 493/18, LEX nr 3226141). Tymczasem, na co zwrócono uwagę powyżej, Trybunał Konstytucyjny orzekał już o konstytucyjności przepisu, który zdaniem skarżącego miał być zastosowany w rozpoznawanej sprawie, tj. o art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, a to w prawidłowo opublikowanym wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, w którym odmówił temu przepisowi zgodności z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. W wyroku z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23 (LEX nr 3814736),Sąd Najwyższy potwierdził, że wynikający z wyroku P 20/16 standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który nabył prawo do emerytury w wieku powszechnym, a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jego świadczenia powszechnego. W świetle powyższego rozwianie wątpliwości w przedstawionej przez skarżącego we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania kwestii pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia wydanego przez Sądy orzekające w niniejszej sprawie. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c. [r.g.]