I USK 1314/26

I USK 1314/26 POSTANOWIENIE Dnia 4 sierpnia 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak w sprawie z odwołania H. W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie o wysokość emerytury, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 4 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 7 stycznia 2026 r., sygn. akt III AUa 552/25, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej H. W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z ustawowymi odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 7 stycznia 2026 r. oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 17 czerwca 2025 r., zmieniającego zaskarżoną przez ubezpieczoną H. W. decyzję organu rentowego z dnia 26 sierpnia 2024 r., odmawiającą ponownego ustalenia wysokości jej świadczenia, w ten sposób, że ustalił wysokość emerytury ubezpieczonej w wieku powszechnym z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu I USK 1314/26 2 Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna), począwszy od dnia 1 sierpnia 2024 r. W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że ubezpieczona, urodzona […] 1958 r., na mocy decyzji z dnia 11 kwietnia 2005 r. pobierała wcześniejszą emeryturę nauczycielską, a decyzją z dnia 31 października 2023 r. organ rentowy przyznał jej prawo do emerytury powszechnej, której wysokość ustalono z uwzględnieniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W dniu 19 sierpnia 2024 r. ubezpieczona wniosła o wznowienie postępowania i ponowne ustalenie wysokości jej emerytury w powszechnym wieku emerytalnym powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024, poz. 67), stwierdzający, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed dniem 6 czerwca 2012 r. (tj. przed ogłoszeniem ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2012 r., poz. 637, która wprowadziła do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b), złożyły wniosek o jedną z emerytur wymienionych w tym przepisie, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Sąd Apelacyjny, nie kwestionując braku publikacji wyroku Trybunału w sprawie SK 140/20, wskazał, że podstawę do przeliczenia świadczenia ubezpieczonej można wywodzić z rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisu oraz z subsydiarnego powołania się na argumentację sformułowaną w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16 (OTK-A 2019, poz. 1), stwierdzającym niezgodność z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2017 r. w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, który w konsekwencji doprowadził do nowelizacji ustawy emerytalnej na mocy ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1222, dalej jako ustawa nowelizująca). Choć powołany wyrok odnosił się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, znajduje zastosowanie także do ubezpieczonej. Tak jak kobiety, których dotyczył ten wyrok, I USK 1314/26 3 przeszła ona na emeryturę wcześniejszą przed dniem 1 stycznia 2013 r., tj. przed dniem wejścia w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, natomiast prawo do emerytury z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego uzyskała już po wejściu w życie tego przepisu (tj. w marcu 2018 r.). A zatem, tak jak kobiety z rocznika 1953, została zaskoczona wprowadzeniem art. 25 ust 1b ustawy emerytalnej i nie miała możliwości przewidzieć, że decyzja o przejściu na wcześniejszą emeryturę wpłynie na wysokość jej emerytury po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Tym samym organ rentowy był obowiązany do uwzględnienia treści omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego (P 20/16) przy przeliczaniu na nowo emerytury ubezpieczonej, czyli z pominięciem pomniejszenia podstawy jej obliczenia o sumę wcześniejszych emerytur pobranych, o którym mowa w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, jak trafnie przyjął Sąd Okręgowy. Nową okolicznością w rozumieniu tego przepisu jest bowiem właściwa interpretacja w indywidualnej sprawie ubezpieczonej art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, która została wskazana argumentacją Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, potwierdzoną w orzecznictwie wypracowanym w oparciu o ten wyrok. Brak natomiast zdaniem Sądu Apelacyjnego podstaw do stwierdzenia błędu organu rentowego w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 6 i art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej, ponieważ art. 25 ust. 1b tej ustawy w dacie wydania decyzji ustalającej emeryturę powszechną ubezpieczonej był normą bezwzględnie obowiązującą i brak było podstaw do zakwestionowania jego konstytucyjności. Organ rentowy w całości zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenia co do istoty sprawy przez zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania oraz zasądzenia na rzecz skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym według norm prawem przepisanych, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, a to: 1) art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, przez niewłaściwe zastosowanie polegające na jego pominięciu i przyjęciu, że mimo braku publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/24, w Dziennik Ustaw, wszedł on do porządku I USK 1314/26 4 prawnego i posiada powszechną moc obowiązującą, 2) art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, przez niewłaściwe zastosowanie polegające na jego pominięciu, mimo że przepis ten nie został wyeliminowany z porządku prawnego zgodnie z wymaganiami art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, 2) art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany stanowi nową okoliczność w sprawie. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został oparty na potrzebie dokonania wykładni przepisów wywołujących wątpliwości w kwestii „możliwości wznowienia postępowania na podstawie przepisów postępowania cywilnego lub przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, względnie ponownego ustalenia prawa w trybie przepisów ustawy (…) o emeryturach i rentach (…) - w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany zgodnie z wymaganiami art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP”, co z kolei „stwarza poważne wątpliwości prawne co do jego powszechnej mocy obowiązującej” i powoduje rozbieżności w orzecznictwie, prowadzące do wykształcenia dwóch linii orzeczniczych. Według pierwszej, brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie może rodzić negatywnych konsekwencji dla obywateli, albowiem oznaczałoby to, że władza wykonawcza wpływa na sądy, a takich uprawnień nie posiada. Z kolei według drugiej, jeżeli orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw, to przepis ustawy emerytalnej objęty tym wyrokiem Trybunału nadal istnieje, nie może zostać usunięty z porządku prawnego i nadal obowiązuje. Za tym ostatnim poglądem opowiedział się skarżący. W odpowiedzi na skargę kasacyjną ubezpieczona wniosła o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub I USK 1314/26 5 wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457). Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2026 r., I CSK 730/26, LEX nr 4108485). W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie tej przesłanki. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć, przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; czy z dnia 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX 1652383). Konieczne jest wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji I USK 1314/26 6 interpretacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43). Powołanie się na omawianą przesłankę wymaga również wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter, nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa. W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493 i powołane tam orzeczenia). Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2012 r., III SK 29/12, LEX nr 1238124). Skarżący nie sprostał powyższym wymaganiom już tylko z tego względu, że we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania formułując zagadnienie mające wzbudzać wątpliwości orzecznictwa co do momentu utraty domniemania konstytucyjności przez przepis uznany za niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany we właściwym publikatorze urzędowym nie dostrzega, iż kwestia ta nie wpływa na poprawność zaskarżonego wyroku, bowiem przedstawione we wniosku wątpliwości nie miały w istocie wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Sądy obu instancji odwołały się bowiem do „rozproszonej oceny konstytucyjności” art. 25b ust. 1 ustawy emerytalnej (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2026 r., II USKP 65/26 (LEX nr 4029138 i powołaną tam argumentację co do wyroku Trybunału SK 140/20). W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że sądy rozstrzygające konkretny spór – w przypadku oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z normą konstytucyjną – mają możliwość odmowy zastosowania przepisu ustawy (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r., I FPS 2/06, ONSAiWSA 2007 nr 1, poz. 3; OSP 2007 nr 11, poz. 133, z glosą P. Stanisławiszyna). W wyroku z dnia 20 lipca 2021 r., II FSK I USK 1314/26 7 1832/16 (LEX nr 3232398), Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że dopuszczalność stosowania tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjnej” przez sądy ma miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. wówczas, gdy w przeszłości Trybunał Konstytucyjny orzekał już o normie analogicznej do normy, która ma być zastosowana w danej sprawie, albo w przypadku powtórzenia niekonstytucyjnej normy przez ustawodawcę. Podobne stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 marca 2016 r., V CSK 377/15 (OSNC 2016 nr 12, poz. 148), w którym co prawda potwierdził zasadę, że do orzekania o niekonstytucyjności ustaw i ich poszczególnych przepisów jest powołany wyłącznie Trybunał Konstytucyjny, ale stwierdził, iż rozpoznawana przez niego sprawa jest wyjątkowa, gdyż niezgodność przepisu z Konstytucją jest oczywista, a ocena taka ma dodatkowe wsparcie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził uprzednio niezgodność z Konstytucją przepisu o takim samym brzmieniu co w obowiązującej obecnie ustawie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2018 r., V CSK 230/17, OSNC-ZD 2018 nr 4, poz. 69 i z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 493/18, LEX nr 3226141). Tymczasem nie budzi uwag, że Trybunał Konstytucyjny orzekał już o konstytucyjności przepisu, który miał być zastosowany w rozpoznawanej sprawie, tj. o art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w prawidłowo opublikowanym wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, w którym odmówił temu przepisowi zgodności z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, co trafnie dostrzegły Sądy obu instancji w tej sprawie i przywołały jako argument odnośnie do oceny konstytucyjności art. 25b ust. 1 ustawy w tej sprawie. W wyroku z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23 (LEX nr 3814736 i powołane tam wcześniejsze orzeczenia), Sąd Najwyższy uznał, że wynikający z wyroku P 20/16 standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który nabył prawo do emerytury w wieku powszechnym, a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jego świadczenia powszechnego. Nie ulega zatem wątpliwości, że w takiej samej sytuacji prawnej, jak I USK 1314/26 8 kobiety z rocznika 1953, znajdują się mężczyźni i kobiety urodzeni w latach 1949- 1956, mający prawo do emerytury w wieku obniżonym. Jakkolwiek zatem wyrok Trybunału P 20/16 odnosił się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, znajduje zastosowanie także do ubezpieczonej, co trafnie wskazał Sąd drugiej instancji. W konsekwencji wątpliwości skarżącego i wykazywane rozbieżności w orzecznictwie co do możliwości wznowienia postępowania w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany zgodnie z wymaganiami art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP”, pozostają bez wpływu na treść wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, a przedstawioną w skardze potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości należało uznać za pozór przesłanki „przedsądu”, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c. [r.g.]