I USK 1334/26

I USK 1334/26 POSTANOWIENIE Dnia 4 sierpnia 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak w sprawie z odwołania E. J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Olsztynie o wysokość świadczenia, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 4 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 21 października 2025 r., sygn. akt III AUa 382/25, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej E. J. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z ustawowymi odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 21 października 2025 r. zmienił zaskarżony apelacją ubezpieczonej E. J. wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 13 maja 2025 r. oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Olsztynie z dnia 6 grudnia 2024 r. i ustalił wysokość emerytury ubezpieczonej przyjmując, że podstawa obliczenia emerytury nie jest pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur przysługujących za okres przed dniem 30 maja 2019 r. w wysokości przed I USK 1334/26 2 odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne (pkt 1) i oddalił apelację w pozostałej części (pkt 2). W sprawie poza sporem pozostawało, że decyzją z dnia 10 września 2007 r. przyznano ubezpieczonej, ur. […] 1959 r., prawo do emerytury na odstawie art. 88 Karty Nauczyciela a decyzją z dnia 6 grudnia 2024 r. - emeryturę z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, której wysokość ustalono z uwzględnieniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczona powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK- A 2024, poz. 67), stwierdzający, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed dniem 6 czerwca 2012 r. (tj. przed ogłoszeniem ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2012 r., poz. 637, która wprowadziła do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b), złożyły wniosek o jedną z emerytur wymienionych w tym przepisie, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Niezależnie od tego, że wspomniany wyrok Trybunału nie został opublikowany, to Sąd Apelacyjny podkreślił, że argumentacja przeprowadzona w jego uzasadnieniu, jak też w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16 (OTK-A 2019, poz. 1), którym stwierdzono niezgodność z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczył urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, który w konsekwencji doprowadził do nowelizacji ustawy emerytalnej ustawą z dnia 19 czerwca 2020 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1222, dalej jako ustawa nowelizująca) - pozwalają na przeprowadzenie prokonstytucyjnej wykładni zakresu stosowania art. 25 ust. 1b w stosunku do osób, które skorzystały z wcześniejszej emerytury przed dniem 6 czerwca 2012 r. W świetle tej wykładni niezasadne było stanowisko Sądu Okręgowego, jakoby w stosunku do ubezpieczonej nie było podstaw do wyeliminowania niekonstytucyjnych skutków tego przepisu. Ubezpieczona nabyła prawo do wcześniejszej emerytury w 2007 r., czyli jeszcze przed dodaniem do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b, natomiast prawo do emerytury powszechnej nabyła po już po jego wejściu w życie (tj. po dniu 1 stycznia 2013 r.). Zatem w momencie podejmowania decyzji o skorzystaniu z wcześniejszej emerytury na podstawie obowiązującego stanu prawnego nie miała świadomości co I USK 1334/26 3 do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej w postaci pomniejszenia zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. Tym samym występują podstawy do odmowy zastosowania wobec ubezpieczonej art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jako niezgodnego z Konstytucją RP, czyli do przeliczenia jej emerytury powszechnej z pominięciem tego przepisu, jednak tylko za okres do dnia 30 maja 2019 r., tj. do dnia uzyskania wieku uprawniającego do nabycia emerytury powszechnej. Organ rentowy zaskarżył skargą kasacyjną wyrok Sądu Apelacyjnego co do jego pkt 1, wnosząc o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, przez oddalenie apelacji w tej części i zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym według norm prawem przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt 1 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu wraz z rozstrzygnięciem o kosztach procesu. W skardze zarzucono naruszenie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w związku z art. 190 ust. 3 i 4 Konstytucji RP, przez jego błędną wykładnię, tj. nadanie innego znaczenia treści zastosowanego przepisu prawa skutkujące ustaleniem ubezpieczonej wysokość emerytury, o której mowa w art. 24 ustawy emerytalnej przy założeniu, że podstawa obliczenia emerytury nie jest pomniejszana o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur za okres przed osiągnięciem przez ubezpieczoną powszechnego wieku emerytalnego. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał się na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), wskazując, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej „jest obowiązujący i związane są nim sądy orzekające w sprawach takich jak postępowanie z odwołania E. J.. Treść normy nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. (…) Nakazując odstąpienie od pomniejszenia podstawy obliczenia emerytury Sąd Apelacyjny w sposób oczywisty naruszył prawo. Błędna wykładnia prawa materialnego jest z góry widoczna dla prawnika, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy tekstów przepisów i bez doszukiwania się ich znaczenia. Wobec oczywistej nieprawidłowości natury materialnoprawnej skarga kasacyjna zasługuje na przyjęcie do rozpoznania jako oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Zaskarżone orzeczenie oczywiście narusza prawo. Stąd potrzeba eliminacji wyroku z obrotu prawnego”. I USK 1334/26 4 W odpowiedzi na skargę kasacyjną ubezpieczona wniosła o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania i o zasądzenie od skarżącego na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego - kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944). W niniejszej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance oczywistej zasadności (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie tej przesłanki, gdyż skuteczne jej powołanie wymaga nie tylko odwołania się do okoliczności, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego I USK 1334/26 5 ocenie - wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Skarżący ma zatem obowiązek wskazania jakie przepisy zostały naruszone przez sąd oraz wykazania, że w wyniku tego naruszenia doszło do wydania rażąco nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2025 r., III USK 96/25, LEX nr 3899562). Jednak o tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). W uzasadnieniu wniosku skarżący zarzuca Sądowi Apelacyjnemu niezastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, który obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013 r., co ma świadczyć o wydaniu oczywiście wadliwego orzeczenia. Skarżący pomija jednak, że rozważania Sądu Apelacyjnego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku koncentrują się na możliwości przeprowadzenia tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjności”, prowadzącej w konsekwencji do odmowy zastosowania w rozpoznawanej sprawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny nawiązuje do utrwalonego w tym względzie orzecznictwa Sądu Najwyższego, który wypowiedział się już w kwestii zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej dla obliczenia wysokości podstawy emerytury osobom urodzonym w latach 1949-1953, które - tak jak ubezpieczona w niniejszej sprawie - skorzystali z przywileju przejścia na emeryturę w wieku obniżonym, a powszechny wiek emerytalny osiągnęli po dniu wejścia w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W wyroku z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23 (LEX nr 3814736), Sąd Najwyższy potwierdził, że wynikający z wyroku Trybunału I USK 1334/26 6 Konstytucyjnego P 20/16 standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który nabył prawo do emerytury w wieku powszechnym, a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jego świadczenia powszechnego. Nie ulega przy tym wątpliwości, że w takiej samej sytuacji prawnej, jak kobiety z rocznika 1953, znajdują się mężczyźni i kobiety urodzeni w latach 1949-1956, mający prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, do której warunki spełnili do końca 2008 r. Jakkolwiek zatem wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 20/16 odnosił się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, znajduje zastosowanie także do ubezpieczonej. (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2022 r., III USKP 98/21, LEX nr 3352121 czy wyroki Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30 czerwca 2022 r., III AUa 234/22, LEX nr 34999904 i z dnia 27 lutego 2025 r., III AUa 401/24, LEX nr 3846633). Podsumowując powyższe, nie można podzielić stanowiska skarżącego o oczywistej zasadności skargi, ponieważ wyrok Sądu Apelacyjnego wpisuje się w linię orzecznictwa Sądu Najwyższego odnośnie do stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w stanach faktycznych, jak w niniejszej sprawie. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c. [r.g.] I USK 1334/26 7