I USK 1230/26

I USK 1230/26 POSTANOWIENIE Dnia 15 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak w sprawie z odwołania J.Ś. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy o wysokość emerytury, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 15 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 29 października 2025 r., sygn. akt III AUa 861/25, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 29 października 2025 r. oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 24 marca 2025 r., którym zmieniono decyzję organu rentowego z dnia 14 stycznia 2025 r. odmawiającą ubezpieczonemu J.Ś. wznowienia postępowania w sprawie wysokości emerytury w ten sposób, że zobowiązano organ rentowy do ponownego obliczenia wysokości emerytury ubezpieczonego w powszechnym wieku emerytalnym z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna). I USK 1230/26 2 W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że organ rentowy decyzją z dnia 25 stycznia 2010 r., przyznał ubezpieczonemu emeryturę w obniżonym wieku, a decyzją z dnia 19 października 2015 r. prawo do emerytury powszechnej od dnia 29 sierpnia 2015 r., której wysokość ustalono z uwzględnieniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W dniu 8 stycznia 2025 r. ubezpieczony wniósł o przeliczenie emerytury powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024, poz. 67), stwierdzający, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed dniem 6 czerwca 2012 r. (tj. przed ogłoszeniem ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2012 r., poz. 637, która wprowadziła do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b), złożyły wniosek o jedną z emerytur wymienionych w tym przepisie, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Według Sądu Apelacyjnego stwierdzenie, że w sprawie SK 140/20 nie doszło do wydania orzeczenia przez prawidłowo ukształtowany Trybunał Konstytucyjny ani do opublikowania wyroku w Dzienniku Ustaw, nie oznacza, że apelacja organu rentowego zasługiwała na uwzględnienie. Powołując się na wielokrotnie potwierdzaną w orzecznictwie Sądu Najwyższego tezę o możliwości prowadzenia przez sądy powszechne tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności, czyli odmowy zastosowania przepisu ustawy, jeżeli sąd uzna go za niezgodny z Konstytucją RP, Sąd Apelacyjny dokonał oceny konstytucyjności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16 (OTK-A 2019, poz. 1), stwierdzający niezgodność z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczył urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, który w konsekwencji doprowadził do nowelizacji ustawy emerytalnej przez dodanie do niej - z dniem 10 lipca 2020 r. - art. 194i i art. 194j na mocy ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1222, dalej jako ustawa nowelizująca). Kierując się wskazaniami zawartymi tym w wyroku, ale także zmianami legislacyjnymi będącymi normatywną odpowiedzią na ten wyrok, które w istocie odnoszą się do intertemporalnego stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, Sąd Apelacyjny uznał, że przepis ten nie może mieć zastosowania w rozpoznawanej sprawie, gdyż w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o I USK 1230/26 3 których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. W zakresie tej kategorii osób doszło do złamania zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Osoby te bowiem znajdowały się w tożsamej sytuacji prawnej co kobiety rocznik 1953 r., tj. w momencie podejmowania decyzji przejściu na wcześniejszą emeryturę - z uwagi na to, że nie obowiązywał wówczas jeszcze art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej - nie mogły przewidzieć, że będzie to się wiązało z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. Stąd nieuzasadnione jest potraktowanie ich w sposób odmienny aniżeli kobiety z rocznika 1953 r. Z ustalonych okoliczności faktycznych wynika jednoznacznie, że ubezpieczony należy do kręgu osób, które tak jak te kobiety z rocznika 1953 zostały zaskoczone wprowadzeniem art. 25 ust 1b ustawy emerytalnej i jak każdy, kto złożył wniosek o wcześniejszą emeryturę przed dniem 6 czerwca 2012 r., nie miał możliwości przewidzieć, że decyzja ta - na skutek nowowprowadzonego art. 25 ust 1b ustawy emerytalnej - wpłynie na wysokość jego emerytury po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, tj. po dniu 31 grudnia 2012 r. Dlatego też wysokość emerytury powszechnej ubezpieczonego powinna być ponownie przeliczona na podstawie art. 194j w związku z art. 194i ustawy emerytalnej (tj. bez zastosowania art. 25 ust 1b tej ustawy), które to przepisy są konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego P20/16. Dlatego nieuzasadnionym i zbędnym było oparcie oceny prawnej w sprawie o art. 114 ust 1 ustawy emerytalnej. Organ rentowy w całości zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenia co do istoty, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, a to: 1) art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, przez jego niezastosowanie, mimo że nie został on uznany za niekonstytucyjny, ponieważ wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20 nie został opublikowany, a Sąd orzekający stosując zasady rozproszonej kontroli konstytucyjności doszedł do błędnego przekonania, że w stosunku do osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie przed dniem 6 czerwca 2012 r., przepis ten jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. I USK 1230/26 4 2 Konstytucji, podczas gdy ochronie konstytucyjnej podlega prawo do emerytury, a nie jej wysokość, a Sąd Apelacyjny powołał się także na wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 20/16, mimo że ma on charakter zakresowy i odnosi się tylko do kobiet urodzonych w 1953 r., które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej, 2) art. 100 ust. 1 w związku z art. 116 ust. 1, art. 129 ust. 1 i art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej, przez ich niezastosowanie i przyznanie ubezpieczonemu prawa do emerytury bez pomniejszenia jej wysokości o dotychczas pobrane przez niego świadczenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów powinna prowadzić do przyznania mu prawa do emerytury bez pominięcia art. 25 ust. 1b tej ustawy, ponieważ ochronie konstytucyjnej podlega prawo do emerytury po spełnieniu warunków ustawowych - art. 100 ust. 1 ustawy emerytalnej, a nie prawo do emerytury w określonej wysokości, która może być wyliczona dopiero, gdy ubezpieczony złoży wniosek o wypłatę tego świadczenia. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał się na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), ponieważ Sąd Apelacyjny w sposób oczywisty naruszył art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej i „doszedł do błędnego przekonania, że zastosowanie wobec ubezpieczonego art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej prowadzi do rezultatu sprzecznego z dyrektywami interpretacyjnymi wypływającej z art. 2 Konstytucji RP zasady zaufania obywatela do państwa i ochrony uzasadnionych prawnie oczekiwań, co doprowadziło do wydania wyroku oczywiście sprzecznego z prawem”. Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona również z tego powodu, że Sąd Apelacyjny „nie dostrzegł różnicy między prawem do emerytury a prawem do określonej wysokości emerytury”, na co zwracał uwagę Sąd Najwyższy między innymi w wyroku z dnia 8 marca 2023 r., I USKP 54/22. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub I USK 1230/26 5 wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944). W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance oczywistej zasadności skargi (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie tej przesłanki. Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której I USK 1230/26 6 zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Zatem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Jednak o tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Z tego względu przyjmuje się, że nie spełnia tych wymagań odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam zarzutu dodatkowo określeniem „rażącego”, „ewidentnego”, „kwalifikowanego” lub „oczywistego”, jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 5 lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z dnia 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr 1511117; z dnia 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). Do przyjęcia skargi do rozpoznania nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez sąd drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego we wniosku okoliczności powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła. W przedmiotowej sprawie wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia warunków właściwych dla przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W uzasadnieniu wniosku skarżący zarzuca Sądowi Apelacyjnemu niezastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej oraz błędne odwołanie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, co ma świadczyć o wydaniu oczywiście wadliwego orzeczenia. Skarżący pomija jednak, że był to jeden z argumentów podniesionych przez Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, którego rozważania koncentrują się na możliwości przeprowadzenia tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjności”, prowadzącej w konsekwencji do odmowy zastosowania w rozpoznawanej sprawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny nawiązuje do utrwalonego w tym względzie orzecznictwa, ponieważ Sąd Najwyższy wypowiedział się już w kwestii zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej dla obliczenia wysokości podstawy emerytury mężczyznom I USK 1230/26 7 urodzonym w latach 1949-1953, którzy - tak jak ubezpieczony w niniejszej sprawie - skorzystali z przywileju przejścia na emeryturę w wieku obniżonym, a powszechny wiek emerytalny osiągnęli po dniu wejścia w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, zgodnie z którym jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie art. 46, art. 50, art. 50a, art. 50e lub art. 184, a także art. 88 lub art. 88a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Po raz pierwszy w wyroku z dnia 6 maja 2021 r., III USKP 52/21 (OSNP 2022 nr 2, poz.19), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że mimo iż wywody prawne Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, koncentrowały się na sytuacji kobiet urodzonych w 1953 r., to wyrażone w uzasadnieniu tego wyroku zapatrywania prawne co do standardu konstytucyjnego, z którego wynikała sprzeczność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji RP i z wyrażoną w tym przepisie zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, w pełni znajdują zastosowanie także do sytuacji mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy skorzystali z prawa do emerytury wcześniejszej. Powyższy pogląd został podzielony w całości w wyroku z dnia 18 stycznia 2022 r., III USKP 98/21 (LEX nr 3352121), w którym przyjęto, że w stosunku do mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy spełnili warunki przejścia na emeryturę nauczycielską bez względu na wiek w ciągu dziesięciu lat od dnia 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 88 ust. 2a Karty Nauczyciela, potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłaconych po osiągnięciu przez ubezpieczonych wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym (art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej). W takiej samej sytuacji prawnej jak kobiety urodzone w 1953 r. są mężczyźni urodzeni w latach 1949-1953 i mający prawo do emerytury nauczycielskiej (art. 32 ustawy emerytalnej). Jakkolwiek wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, odnosi się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który - I USK 1230/26 8 jak podkreślił Sąd Najwyższy - nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w marcu 2017 r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego (zob. też wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30 czerwca 2022 r., III AUa 234/22, LEX nr 34999904). Powyższy pogląd w całości podzielił Sąd Najwyższy wyroku z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23 (OSNP 2025 nr 7, poz. 75). Odnośnie zaś do rzekomo oczywistej zasadności skargi z uwagi na, to że Sąd Apelacyjny „nie dostrzegł różnicy między prawem do emerytury a prawem do określonej wysokości emerytury”, należy zauważyć, że skarżący próbuje przeforsować tezę, że w każdej sytuacji decydujący ma moment przyznania świadczenia dla stosowania obowiązujących przepisów prawa, co wynika z art. 100 i 129 ustawy emerytalnej i stanowiska wyrażonego przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 marca 2023 r., I USKP 54/22 (LEX nr 3561907). Tymczasem zauważyć trzeba, iż w stanie faktycznym tamtej sprawy, ubezpieczony złożył wniosek o wcześniejszą emeryturę w dniu 15 czerwca 2012 r., a więc w dacie, kiedy ogłoszona była ustawa z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r, poz. 637). Stąd nie ma on irrelewantnego znaczenia na poparcie tezy o „oczywistej zasadności skargi”, skoro w tej sprawie ubezpieczony miał przyznaną wcześniejszą emeryturę od dnia 1 stycznia 2010 r. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. (J.C.) [r.g.]