I USK 955/26

I USK 955/26 POSTANOWIENIE Dnia 7 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dawid Miąsik w sprawie z odwołania W. W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej o ponowne ustalenie wysokości emerytury, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 7 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 czerwca 2025 r., sygn. akt III AUa 960/25, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Wyrokiem z 13 lutego 2025 r., VI U 24/25 Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej w pkt 1 zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej z 27 listopada 2024 r. i ustalił W. W. (wnioskodawca) wysokość emerytury z powszechnego wieku emerytalnego z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r., poz. 1631 ze zm., dalej jako ustawa o emeryturach i rentach z FUS) za okres od 15 lipca 2010 r. do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, i w związku z tym zobowiązał organ rentowy do wyrównania ustalonej wysokości emerytury, licząc trzy lata wstecz od września 2024 r.; w pkt 2 ustalił, że organ rentowy ponosi odpowiedzialność za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji z 27 listopada 2024 r. I USK 955/26 2 Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 23 czerwca 2025 r., III AUa 960/25 zmienił zaskarżony apelacją organu rentowego wyrok Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z 13 lutego 2025 r., w pkt 1 i 2, i ustalił wysokość emerytury W. W. na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej bez pomniejszenia podstawy jej obliczenia o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, poczynając od dnia 1 października 2024 r. i oddalił odwołanie w pozostałym zakresie (pkt 1) oraz oddalił apelację organu rentowego w pozostałym zakresie (pkt 2). Dnia 28 października 2024 r. ubezpieczony wniósł o ponowne obliczenie emerytury z powszechnego wieku emerytalnego bez zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej na podstawie art. 145a k.p.a. oraz wyrównanie świadczenia na podstawie art. 133 ustawy emerytalnej. Na uzasadnienie ubezpieczony przytoczył wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., w sprawie SK 140/24. Zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił ponownego przeliczenia emerytury, bowiem wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. Organ rentowy dodał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie jest podstawą do ponownego ustalenia wysokości emerytury na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej. Sąd Apelacyjny stwierdził, że spór między stronami sprowadzał się do zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W ocenie Sądu Apelacyjnego w odniesieniu do sytuacji faktycznej, w jakiej znajduje się wnioskodawca - tj. skorzystał z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę w 2010 r., a prawo do emerytury powszechnej nabył w 2016 r. - należało zastosować art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, ale z uwzględnieniem standardu konstytucyjnego doprecyzowanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z 6 marca 2019 r., P 20/16. Standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w 2016 r., a w chwili przejścia I USK 955/26 3 na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jej świadczenia z powszechnego wieku emerytalnego. Sąd drugiej instancji przyznał rację organowi rentowemu, że Sąd Okręgowy naruszył normy prawne zawarte w art. 114 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej. Należy podkreślić, że błąd organu rentowego nie obejmuje sytuacji, w której organ ten (w chwili wydania decyzji w 2016 r. o przyznaniu prawa do emerytury z powszechnego wieku) działał na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, który do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., w sprawie SK 140/24, korzystał z domniemania konstytucyjności. Uwadze Sądu Okręgowego umknęło, że organ rentowy nie jest uprawniony do samodzielnej oceny konstytucyjności norm ustawy emerytalnej. Reasumując, nie wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej, jednakże zaszły podstawy do ponownego obliczenia emerytury ubezpieczonego na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej w związku z wyrokami Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r., w sprawie P 20/16 oraz z 4 czerwca 2024 r., w sprawie SK 140/24. Oznacza to, że skoro wnioskodawca złożył wniosek o przeliczenie emerytury 28 października 2024 r., to prawo do tego przeliczenia z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej przysługuje od 1 października 2024 r. - art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej. W związku z tym nie wystąpiły przesłanki, o których stanowi art. 118 ust. 1a ustawy emerytalnej. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w pkt 1 i 2, i ustalił wysokość emerytury wnioskodawcy na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej bez pomniejszania podstawy jej obliczenia o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, poczynając od 1 października 2024 r. (miesiąca złożenia wniosku o ponowne obliczenie świadczenia) i oddalił odwołanie w pozostałym zakresie. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach złożył organ rentowy zaskarżając wyrok ten w całości i zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisu art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej, polegającej na I USK 955/26 4 utrzymaniu przyznania odwołującemu się prawa do przeliczenia emerytury w wysokości bez zmniejszenia o sumę kwot pobranych wcześniej emerytur, Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został uzasadniony tym, że w ocenie organu rentowego, niniejsza skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania organ rentowy podniósł, że zgodnie z art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej, jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie przepisów art. 46, 50, 50a, 50e lub 184, a także art. 88 lub art. 88a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Stanowisko Sądu drugiej instancji jest nieuprawnione, gdyż nie znajduje uzasadnienia w treści art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, nie pozostaje zatem w obrocie prawnym, stąd też w sprawie należało zastosować art. 25 ust. 1b powołanej ustawy. Skoro wnioskodawca wystąpił o przyznanie emerytury w wieku powszechnym, to przy ustalaniu podstawy wymiaru tej nowej emerytury oraz jej wysokości należało stosować określoną wyraźnie w przepisie art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej zasadę usprawiedliwionego pomniejszenia podstawy wymiaru ustalanej emerytury o sumy wcześniej pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. W świetle oczywistego literalnego brzmienia art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, nie można uznać za prawidłowe stanowiska Sądu drugiej instancji, że odwołującemu się przysługuje prawo do przeliczenia emerytury bez zmniejszenia o sumę pobranych emerytur za wyżej wskazany okres. Wobec treści przepisu art. 25 ust. 1b powołanej ustawy zasadnym było pomniejszenie podstawy wymiaru ustalanej emerytury o sumy wcześniej pobranych emerytur. I USK 955/26 5 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna organu rentowego nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania. Sąd Najwyższy wyjaśnił już w swoim orzecznictwie, że zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej należy uznać za niezgodne z art. 2 Konstytucji RP i z wyrażoną w tym przepisie zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa nie tylko wobec kobiet z rocznika 1953, zaskoczonych wprowadzeniem w życie unormowania z tego przepisu ustawy emerytalnej (zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r., P 20/16, OTK-A 2019 nr 11), ale także w stosunku do mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy skorzystali z prawa do emerytury wcześniejszej (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2022 r., III USKP 98/21; z 6 maja 2021 r., III USKP 52/21; z 23 czerwca 2025 r., III USKP 137/23 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2026 r., I USK 838/26, LEX nr 4033823, z 20 maja 2026 r., I USK 774/25). W wyroku Sądu Najwyższego z 18 lutego 2026 r., II USKP 65/26, LEX nr 4029138 wyjaśniono także, że chociaż skuteczność wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego w dniu 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20, OTK-A 2024/67), w której przyjęto, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej „w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej” nie może być traktowana tak jak wyrok sądu konstytucyjnego spełniającego wymogi Konstytucji RP oraz ustawy (z uwagi na orzekanie w składzie Trybunału osoby nieuprawnionej), to w żaden sposób kwestia ta nie wpływa na stosowanie standardu ze sprawy P 20/16 w stosunku do innych ubezpieczonych znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej, jak kobiety z rocznika 1953 r. W wyroku tym wyjaśniono również, że nie ma podstaw do „rozciągnięcia” waloru niekonstytucyjności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej na osoby, które złożyły wniosek o emeryturę w wieku obniżonym po dniu 31 grudnia 2012 r., czyli w czasie, gdy w porządku prawnym obowiązywał już art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Wspólną myślą obu wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego jest to, że ustawodawca ma prawo limitować wysokość emerytur, nie ma jednak prawa I USK 955/26 6 wprowadzać niekorzystnych dla ubezpieczonych zmian po rozpoczęciu pobierania wcześniejszej emerytury. W związku z powyższym nie można uznać skargi kasacyjnej organu rentowego za oczywiście zasadną z przyczyn w niej wskazanych, a dotyczących skutków wyroku w sprawie SK 140/20, ponieważ zaskarżony wyrok opiera się na bezpośrednim zastosowaniu Konstytucji RP przez sąd powszechny do oceny konstytucyjności sposobu zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej do sytuacji faktycznej odwołującego się. W sprawach takich jak niniejsza o oczywistej zasadności skargi można będzie mówić jedynie wówczas, gdy wyrok Sądu drugiej instancji przyznane ubezpieczonym znajdującym się w takiej sytuacji jak wnioskodawca prawo do emerytury w wysokości nieuwzględniającej art. 25 ust. 1b powołanej ustawy bez uwzględnienia, że w myśl powołanego wyżej orzecznictwa Sądu Najwyższego niekonstytucyjność tego przepisu nie obejmuje wysokości świadczenia emerytalnego, gdy ubezpieczony kontynuował pobieranie wcześniejszej emerytury już po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. [a.ł]