I USK 774/26

I USK 774/26 POSTANOWIENIE Dnia 20 maja 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dawid Miąsik w sprawie z odwołania J. J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy o przeliczenie emerytury, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 20 maja 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 7 lipca 2025 r., sygn. akt III AUa 399/25, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z 7 lipca 2025 r., III AUa 399/25 oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy (organ rentowy) od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 28 stycznia 2025 r., VI U 1956/24, zmieniającego zaskarżoną przez J. J. (wnioskodawca) decyzję organu rentowego z 31 października 2024 r. w ten sposób, że przyznano wnioskodawcy prawo do przeliczenia emerytury w wysokości bez zmniejszenia o sumy kwot pobranych wcześniej emerytur (tj. z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy o 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2025 r. poz. 1749 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna) od 8 października 2021 r. I USK 774/26 2 Zaskarżoną decyzją z 31 października 2024 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy wznowienia postępowania w sprawie jego emerytury. Decyzją z 23 listopada 2009 r. organ rentowy przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury wcześniejszej od 2 września 2009 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Decyzją z 23 listopada 2020 r. organ rentowy przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego od 1 października 2020 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę. Podstawa obliczenia emerytury w wieku powszechnym podlegała pomniejszeniu o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych. Wnioskodawca nie złożył odwołania od powyższej decyzji, wobec czego decyzja ta uprawomocniła się. Wyrokiem z 4 czerwca 2024 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Powyższy wyrok nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. Wnioskodawca wnioskiem z 8 października 2024 r. wystąpił o przeliczenie świadczenia w związku z wyrokiem SK 140/20 w trybie art. 114 ustawy emerytalnej. Sąd Apelacyjny stwierdzając, że w sprawie SK 140/20 nie doszło do wydania orzeczenia przez prawidłowo ukształtowany Trybunał Konstytucyjny, jak również nie doszło do opublikowania wyroku w Dzienniku Ustaw. Uznał jednak, że nie oznaczało to, iż apelacja organu rentowego zasługiwała na uwzględnienie. Odnosząc się do stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, stwierdził, że istnieją orzeczenia Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, które dopuszczają prowadzenie przez sądy rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisów ustawy emerytalnej. W ocenie Sądu Apelacyjnego, wątpliwości co do zgodności z Konstytucją RP mechanizmu pomniejszania wysokości emerytury obliczanej na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej dla grupy ubezpieczonych, do której kwalifikuje się wnioskodawca, i ograniczenie stosowania art. 194i oraz art. 194j ustawy emerytalnej jedynie do ubezpieczonych z rocznika 1953 w istocie narusza zasady równego traktowania ubezpieczonych oraz zasadę państwa prawa, które znajdują swoje zakotwiczenie w Konstytucji RP i które zostały I USK 774/26 3 szczegółowo powołane w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r. (P 20/16). Wnioskodawca (ur. 2 września 1949 r.) od 2 września 2009 r. posiadał prawo do tzw. wcześniejszej emerytury (z tytułu pracy w szczególnych warunkach); zaś w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego w dniu 6 października 2020 r. wystąpił o emeryturę, która została mu przyznana decyzją z dnia 23 listopada 2020 r. od dnia 1 października 2020 r. (od miesiąca, w którym złożono wniosek). Składając wniosek o przyznanie prawa do emerytury w wieku obniżonym (z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach), którą organ rentowy przyznał od 2 września 2009 r., nie mógł wiedzieć ani przewidzieć, że w systemie prawnym pojawi się art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, zmieniający zasady ustalania emerytury w wieku powszechnym dla osób, które pobierały emeryturę wcześniejszą. Zatem wnioskodawca nie mógł mieć wiedzy, że po nabyciu prawa do emerytury z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego jego świadczenie emerytalne zostanie pomniejszone w sposób przewidziany w/w przepisem, który wszedł w życie po przejściu na wcześniejszą emeryturę. Skoro wobec ubezpieczonych urodzonych w 1953 r. ustawodawca wprowadził art. 194j ust. 4 ustawy emerytalnej, stanowiąc, że emerytura w ponownie ustalonej wysokości przysługuje od dnia, od którego podjęto wypłatę emerytury przyznanej na podstawie art. 24, a w przypadku, gdy prawo do tej emerytury było zawieszone - od dnia, od którego mogłaby być podjęta jej wypłata. Pominięto zaś pozostałe kategorie osób, znajdujących się w analogicznej sytuacji (co omówiono już wcześniej), to prokonstytucyjna wykładnia norm nakazuje przyjęcie, że prawidłowe obliczenie wysokości emerytury (bez pomniejszenia, o którym stanowi art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej) powinno nastąpić także wstecz. Inna interpretacja omawianych przepisów w oczywisty sposób prowadziłaby do nieuzasadnionego różnicowania ubezpieczonych z uwagi na wiek (tj. tych z rocznika 1953 r. i pozostałych grup, które omówiono wyżej). Dlatego też w sprawie istniały podstawy do przeliczenia wysokości emerytury na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej. Obniżenie wysokości należnej wnioskodawcy emerytury nastąpiło w wyniku zastosowania przepisu art. 25 ust. 1b tej ustawy z naruszeniem wskazanych wyżej zasad konstytucyjnych. I USK 774/26 4 Wysokość emerytury wnioskodawcy (nabytej w powszechnym wieku emerytalnym) powinna zostać obliczona bez pomniejszenia świadczenia, o którym stanowi art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej przy odpowiednim zastosowaniu zasad wynikających z dyspozycji art. 194i oraz art. 194j tej ustawy. Zgodnie z art. 194j ust. 4 ustawy emerytalnej, emerytura w ponownie ustalonej wysokości przysługuje od dnia, od którego podjęto wypłatę emerytury przyznanej na podstawie art. 24, a w przypadku, gdy prawo do tej emerytury było zawieszone - od dnia, od którego mogłaby być podjęta jej wypłata. Powyższy przepis (art. 194j ust. 4) ma charakter szczególny wobec regulacji zawartej w art. 133 ustawy emerytalnej. Tym samym wadliwie Sąd Okręgowy określił datę początkową od której organ rentowy powinien dokonać przeliczenia emerytury nabytej przez wnioskodawcę w powszechnym wieku emerytalnym. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego złożył organ rentowy, zaskarżając wyrok ten w całości i wnosząc o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w postępowaniu kasacyjnym. Skarga kasacyjna została oparta na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie: - art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zw. z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, przez ich niezastosowanie pomimo, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. w sprawie SK 140/20 nie został opublikowany, a zatem art. 25 ust. 1b nie utracił mocy obowiązującej; nie zostało też opublikowane uzasadnienie tego wyroku, na które powołuje się Sąd Apelacyjny i pomimo tego, że wyrok z 6 marca 2019 r. w sprawie P 20/16 ma charakter zakresowy i odnosi się tylko do kobiet urodzonych w 1953 r., które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; - art. 100 ust. 1 w zw. art. 116 ust. 1, art. 129 ust. 1 i art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej przez ich niezastosowanie, skutkujące przyznaniem prawa do emerytury bez pomniejszenia jej wysokości o dotychczas pobrane przez niego świadczenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia powyżej wskazanych przepisów I USK 774/26 5 powinna prowadzić do przyznania wnioskodawcy prawa do emerytury bez pominięcia art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej, ponieważ ochronie konstytucyjnej podlega prawo do emerytury po spełnieniu warunków ustawowych - art. 100 ust. 1 tej ustawy, a nie prawo do emerytury w określonej wysokości, która może być wyliczona dopiero, gdy ubezpieczony złoży wniosek o wypłatę tego świadczenia. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został uzasadniony oczywistą zasadnością skargi z uwagi na naruszenie przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku przepisów prawa materialnego, które doprowadziło do oczywiście wadliwego rozstrzygnięcia sądu w zaskarżonym zakresie. W ocenie skarżącego Sąd Apelacyjny wydając zaskarżony wyrok w sposób oczywisty naruszył wyżej cytowane przepisy, co doprowadziło do wydania oczywiście wadliwego orzeczenia, tj. rozstrzygnięcia zawartego w wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku. Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, bowiem nie wymaga specjalnej wiedzy prawniczej dostrzeżenie, że Sąd Apelacyjny po dokonaniu prawidłowych ustaleń faktycznych doszedł do błędnego przekonania, opierając się na uzasadnieniu nieopublikowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. w sprawie SK 140/20, że zastosowanie wobec wnioskodawcy art. 25 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS prowadzi do rezultatu sprzecznego z dyrektywami interpretacyjnymi wynikającymi z wypływającej z art. 2 Konstytucji RP zasady zaufania obywatela do państwa i ochrony uzasadnionych prawnie oczekiwań, co doprowadziło do wydania wyroku oczywiście sprzecznego z prawem. Skarżący wskazał, że przedmiotem sporu pomiędzy stronami, a w konsekwencji także przedmiotem oceny sądu, była wyłącznie kwestia prawna sprowadzająca się do odpowiedzi na pytanie, czy organ rentowy słusznie odmówił prawa do przeliczenia emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna organu rentowego nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania. Sąd Najwyższy wyjaśnił już w swoim orzecznictwie, że zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej należy uznać za niezgodne z art. 2 Konstytucji RP i z wyrażoną w tym przepisie zasadą zaufania I USK 774/26 6 obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa nie tylko wobec kobiet z rocznika 1953, zaskoczonych wprowadzeniem w życie unormowania z tego przepisu ustawy emerytalnej (zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r., P 20/16, OTK-A 2019 nr 11), ale także w stosunku do mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy skorzystali z prawa do emerytury wcześniejszej (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2022 r., III USKP 98/21; z 6 maja 2021 r., III USKP 52/21; z 23 czerwca 2025 r., III USKP 137/23 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2026 r., I USK 838/26, LEX nr 4033823). W wyroku Sądu Najwyższego z 18 lutego 2026 r., II USKP 65/26, LEX nr 4029138 wyjaśniono także, że chociaż skuteczność wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego w dniu 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20, OTK-A 2024/67), w której przyjęto, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej „w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej” nie może być traktowana tak jak wyrok sądu konstytucyjnego spełniającego wymogi Konstytucji RP oraz ustawy (z uwagi na orzekanie w składzie Trybunału osoby nieuprawnionej), to w żaden sposób kwestia ta nie wpływa na stosowanie standardu ze sprawy P 20/16 w stosunku do innych ubezpieczonych znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej, jak kobiety z rocznika 1953 r. W wyroku tym wyjaśniono również, że nie ma podstaw do „rozciągnięcia” waloru niekonstytucyjności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej na osoby, które złożyły wniosek o emeryturę w wieku obniżonym po dniu 31 grudnia 2012 r., czyli w czasie, gdy w porządku prawnym obowiązywał już art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Wspólną myślą obu wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego jest to, że ustawodawca ma prawo limitować wysokość emerytur, nie ma jednak prawa wprowadzać niekorzystnych dla ubezpieczonych zmian po rozpoczęciu pobierania wcześniejszej emerytury. W związku z powyższym nie można uznać skargi kasacyjnej organu rentowego za oczywiście zasadną z przyczyn w niej wskazanych, a dotyczących skutków wyroku w sprawie SK 140/20, ponieważ zaskarżony wyrok opiera się na bezpośrednim zastosowaniu Konstytucji RP przez sąd powszechny do oceny konstytucyjności sposobu zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej do sytuacji faktycznej wnioskodawcy. W sprawach takich jak I USK 774/26 7 niniejsza o oczywistej zasadności skargi można będzie mówić jedynie wówczas, gdy wyrok Sądu drugiej instancji przyznane ubezpieczonym znajdującym się w takiej sytuacji jak wnioskodawca prawo do emerytury w wysokości nieuwzględniającej art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej bez uwzględnienia, że w myśl powołanego wyżej orzecznictwa Sądu Najwyższego niekonstytucyjność tego przepisu nie obejmuje wysokości świadczenia emerytalnego, gdy ubezpieczony kontynuował pobieranie wcześniejszej emerytury już po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. [a.ł]