I USK 1072/26

I USK 1072/26 POSTANOWIENIE Dnia 24 sierpnia 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Prusinowski w sprawie z odwołania R.S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy o wysokość emerytury, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 24 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 27 sierpnia 2025 r., sygn. akt III AUa 517/25, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. [A.P.] UZASADNIENIE Decyzją z dnia 8 listopada 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy odmówił wznowienia postępowania w sprawie emerytury ubezpieczonego R.S., wskazując, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Wyrokiem z dnia 14 lutego 2025 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, w punkcie 1. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do ponownego obliczenia wysokości emerytury ubezpieczonego w powszechnym wieku emerytalnym z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (ustawa emerytalna); w punkcie 2. żądanie wyrównania świadczenia przekazał organowi rentowemu celem I USK 1072/26 2 rozpoznania; w punkcie trzecim 3. stwierdził brak podstaw do ustalenia odpowiedzialności organu rentowego za niewydanie decyzji w terminie. Po rozpoznaniu apelacji organu rentowego, wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację. Skargę kasacyjną wywiódł organ rentowy, zaskarżył wyrok Sądu odwoławczego w całości, zarzucając mu naruszenie: - art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej przez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie mimo, że przepis ten nie został uznany za niekonstytucyjny, ponieważ wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. sygn. akt SK 140/20 nie został opublikowany a Sąd, stosując zasady rozproszonej kontroli konstytucyjności, doszedł do błędnego wniosku, że przepis ten w stosunku do osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie przed 6 czerwca 2012 r. jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji, podczas gdy ochronie konstytucyjnej podlega prawo do emerytury a nie jej wysokość, a Sąd Apelacyjny powołał się, mimo wątpliwości co do charakteru orzeczenia z dnia 4 czerwca 2024 r. na jego tezy, a także na wyrok z dnia 6 marca 2019 r. w sprawie P 20/16, pomimo, że ma on charakter zakresowy i odnosi się tylko do kobiet urodzonych w 1953 r., które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd Apelacyjny uznał za zasadne zastosowanie tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności, podczas gdy kontrola ta może odbyć się w wyjątkowych sytuacjach, gdy niezgodność przepisu z Konstytucją jest oczywista, natomiast Sąd Najwyższy w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2023 r., I USK 256/22 i z 8 marca 2023 r., I USKP 54/22, uznał zasadność potrącania emerytury o sumy pobranych wcześniej emerytur, zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że wystąpiła oczywista niekonstytucyjność wskazanej normy prawnej, która uzasadniałby odstąpienie od stosowania obowiązującego nadal przepisu prawa; - art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, przez jego niezastosowanie przy ustalaniu wysokości emerytury po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego ubezpieczonego urodzonego w 1954 r. nawet w przypadku ubezpieczonego, który pobierał emeryturę w obniżonym wieku w oparciu o decyzję z 2009 r., a następnie po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego w 2019 r. nie wystąpił o przyznanie emerytury powszechnej i dalej pobierał aż do lipca 2021 r. emeryturę w I USK 1072/26 3 obniżonym wieku, podczas gdy, z całą pewnością podlegają potrąceniu kwoty emerytur wcześniejszych pobranych po osiągnięciu wieku powszechnego; - art. 100 ust. 1 w zw. art. 116 ust. 1, art. 129 ust. 1 i art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej przez ich niezastosowanie, skutkujące przyznaniem ubezpieczonemu prawa do emerytury bez pomniejszenia jej wysokości o dotychczas pobrane przez niego świadczenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia powyżej wskazanych przepisów powinna prowadzić do przyznania ubezpieczonemu prawa do emerytury bez pominięcia art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej, ponieważ ochronie konstytucyjnej podlega prawo do emerytury po spełnieniu warunków ustawowych - art. 100 ust. 1 ustawy emerytalnej, a nie prawo do emerytury w określonej wysokości, która może być wyliczona dopiero, gdy ubezpieczony złoży wniosek o wypłatę tego świadczenia. Organ rentowy wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, gdyż jest ona oczywiście uzasadniona z uwagi na naruszenie przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku przepisów prawa materialnego, które doprowadziło do oczywiście wadliwego rozstrzygnięcia Sądu w zaskarżonym zakresie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zdaniem organu rentowego „oczywistość” skargi kasacyjnej w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika w niniejszej sprawie z tego, że Sąd odwoławczy zastosował się do wyroku Trybunał Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20, który nie został przez władzę wykonawczą opublikowany w Dzienniku Ustaw. Zdaniem Sądu Najwyższego okoliczność ta nie świadczy o ziszczeniu się przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Staje się to zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę dwie okoliczności. Po pierwsze, że w orzeczeniu tym Trybunał Konstytucyjny wziął stronę ubezpieczonych i stwierdził, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Orzeczenie to otwiera możliwość przeliczenia wysokości pobieranej emerytury. Po drugie, że według Sądu odwoławczego prawo do przeliczenia emerytury odwołującego się z pominięciem art. 25 ust 1b ustawy emerytalnej jest możliwe także przy odwołaniu się do wykładni prokonstytucyjnej. Ze wskazanych racji wynikają wiążące konkluzje. Po pierwsze, nie jest oczywiście uzasadnione w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. naruszenie przepisów I USK 1072/26 4 prawa, jeśli sąd powszechny stosuje się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. Równie przekonujący jest bowiem pogląd, że konstytucyjna korekta prawa stanowionego dokonywana przez Trybunał Konstytucyjny w zakresie swojej skuteczności nie zależy od czynności technicznej, sprowadzającej się do zarządzenia Prezesa Rady Ministrów o publikacji wyroku. Po drugie, Sąd powszechny ma prawo abstrahować od wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku i jego skuteczności, i niejako w to miejsce dokonać własnej interpretacji przepisów, kierując się racjami prokonstytucyjnymi. Zachowanie tego rodzaju, jeśli pozostaje w zbieżności z niepublikowanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, nie może uchodzić za oczywiste naruszenie prawa uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Sąd Najwyższy w niniejszym postępowaniu nie przesądza czy wyrok z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20, jest orzeczeniem pochodzącym od Trybunału Konstytucyjnego, czy został wydany w odpowiednim składzie. Nie ocenia też przyczyn jego niepublikowania w Dzienniku Ustaw. Zadaniem Sądu Najwyższego jest jedynie przesądzenie, czy zarzucane przez organ rentowy naruszenie przepisów ma charakter kwalifikowany, to znaczy jest „oczywiste”. Tak zakreślony wątek badawczy zmusza do jednoznacznie negatywnej odpowiedzi. Wystarczy wskazać, że w demokratycznym państwie prawa przedstawiciel władzy wykonawczej (Prezes Rady Ministrów), w ramach swoich uprawnień technicznych związanych z obsługą Dziennika Ustaw RP, nie został upoważniony do decydowania, który wyrok Trybunału Konstytucyjnego będzie przez podmioty publiczne (Zakład Ubezpieczeń Społecznych) realizowany, a który nie, szczególnie, jeśli orzeczenie to - tak jak dla wnioskodawcy - niesie znaczące polepszenie sytuacji majątkowej ubezpieczonych. Kierując się wskazanymi racjami, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji. [A.P.] [a.ł]