II UK 241/19

Sygn. akt II UK 241/19 POSTANOWIENIE Dnia 2 grudnia 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Romualda Spyt w sprawie z wniosku T. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w P. o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku ze służbą wojskową, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 2 grudnia 2020 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 17 lipca 2018 r., sygn. akt III AUa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 21 kwietnia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w P. odmówił T. P. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy inwalidy wojskowego w związku ze służbą wojskową. Wyrokiem z dnia 24 marca 2017 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił odwołanie T. P. od powyższej decyzji. Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z dnia 17 lipca 2018 r. oddalił apelację odwołującego się od powyższego wyroku. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, wniesionej przez odwołującego się, zarzucono naruszenie: 1. prawa materialnego, a mianowicie art. 32 ust. 1 pkt. 4 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2020 r., poz. 1790), przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu przez Sąd Apelacyjny, że upływ czasu od zakończenia służby wojskowej wyklucza 2 przyjęcie istotnego pogorszenia się stanu chorobowego w postaci zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa pomimo jednoczesnego przyjęcia za bezsporne istnienia u odwołującego się objawów wskazanej choroby przed rozpoczęciem służby wojskowej oraz zwolnienia go ze służby wskutek dalszego nasilenia się jej objawów; 2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 232 k.p.c., polegające na nieprzeprowadzeniu przez zarówno Sąd Apelacyjny, jak i Sąd Okręgowy dowodów zawnioskowanych przez odwołującego się w postaci uzupełniającej opinii biegłego ortopedy w sytuacji, gdy dotychczasowe postępowanie prowadziło do wniosków sprzecznych z przedstawionymi przez odwołującego się. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na to, że jest ona oczywiście uzasadniona. Według skarżącego, zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty narusza przepisy postępowania, tj. art. 232 k.p.c., ponieważ Sąd drugiej instancji nie przeprowadził zawnioskowanych przez odwołującego się dowodów w sytuacji, gdy był do tego zobligowany. Dalej stwierdził, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 grudnia 1998 r., I CKN 944/97 przyjął, że sąd nie może pominąć dowodów, jeżeli dotychczasowe postępowanie prowadzi do wniosków sprzecznych z przedstawionymi przez stronę zgłaszającą. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wstępnie należy przypomnieć, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna (podobnie jak uprzednio kasacja) nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do 3 rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek. Ustawodawca nieprzypadkowo, konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia: Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007; z dnia 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291; 4 z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134). Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Skarżący wskazał na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Powołując się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr 512050). O ile dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616; z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364; z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący w ogóle nie ustosunkowuje się do tak rozumianej przesłanki oczywistej zasadności skargi ani nie wykazuje jej istnienia, ograniczając się do przytoczenia tezy wyroku Sądu Najwyższego. Należy także zauważyć, że skarżący oczywistą zasadność skargi kasacyjnej wiąże z oczywistym naruszeniem art. 232 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą 5 skutki prawne. Sąd może dopuścić dowód niewskazany przez stronę. Jak wynika z lakonicznego uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, naruszenie tego przepisu miałoby polegać na nieprzeprowadzeniu dowodu zawnioskowanego przez skarżącego, a więc w grę wchodzi zdanie pierwsze tego przepisu. Sformułowany zarzut nie jest adekwatny do powołanego przepisu, bowiem art. 232 zdanie pierwsze k.p.c. jest skierowane do stron i sąd nie może go naruszyć w sposób wskazywany przez skarżącego. Nieuzasadnione pominięcie przez sąd drugiej instancji wniosku dowodowego zgłoszonego przez stronę stanowi obrazę art. 217 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. - w brzmieniu obowiązującym do 6 listopada 2019 r., obecnie art. 2352 k.p.c. (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1998 r., I CKN 271/98, LEX nr 1215469; z dnia 21 stycznia 2010 r., II PK 263/09, LEX nr 602242). Ubocznie jedynie zauważyć można, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że sąd orzekający dopuszcza dowód z kolejnej opinii biegłych lekarzy, gdy opinia już wydana w sprawie wzbudza jego wątpliwości, a nie dlatego, że jedna ze stron jest niezadowolona z wyników dotychczasowego postępowania dowodowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 19 lutego 2002 r., II UKN 266/01, LEX nr 564472). W postępowaniu o prawo do świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy sąd nie ma obowiązku uwzględniania kolejnych wniosków dowodowych tak długo, aż strona udowodni tezę korzystną dla siebie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2002 r., II UKN 701/00, LEX nr 559961). Potrzeba powołania innego biegłego powinna wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego niezadowolenia strony z dotychczas złożonej opinii, gdyż odmienne stanowisko oznaczałoby przyjęcie, że należy przeprowadzić dowód ze wszystkich możliwych opinii biegłych, aby upewnić się, czy niektórzy z nich nie byliby tego samego zdania, co strona (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 4 sierpnia 1999 r., I PKN 20/99, OSNAPiUS 2000 nr 22, poz. 807; z 14 maja 1997 r., II UKN 108/97, OSNAPiUS 1998 nr 5, poz. 161; z 18 września 1997 r., II UKN 260/97, OSNAPiUS 1998 nr 13, poz. 408; z 10 grudnia 1997 r., II UKN 391/97, OSNAPiUS 1998 nr 20, poz. 612). Stanowisko to jest wyrazem zapatrywania, że dowód z opinii biegłego, jak i instytutu ma szczególny charakter, gdyż korzysta się z niego w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych. Z tego względu nie mają do nich zastosowania wszystkie 6 zasady dotyczące postępowania dowodowego, a w szczególności art. 217 § 1 k.p.c. Z tych powodów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzeczono jak w sentencji.