II UK 337/18

Sygn. akt II UK 337/18 POSTANOWIENIE Dnia 7 listopada 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Myszka w sprawie z wniosku K.Ł. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Z. o przywrócenie prawa do renty, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 7 listopada 2019 r., skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt III AUa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania bez obciążania skarżącej kosztami zastępstwa procesowego pozwanego organu rentowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w (…) III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 29 maja 2018 r. oddalił apelację wnioskodawczyni K.Ł. od wyroku Sądu Okręgowego w Z. z dnia 3 marca 2016 r. oddalającego jej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. z dnia 14 kwietnia 2014 r. odmawiającej przyznania jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W sprawie tej ustalono, że wnioskodawczyni od 27 września 1999 r. do 31 marca 2014 r. była uprawniona do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W dniu 19 lutego 2014 r. zgłosiła w organie rentowym wniosek o ustalenie prawa do pobieranego świadczenia na dalszy okres. W postępowaniu rentowym komisja lekarska orzeczeniem z dnia 9 kwietnia 2014 r. nie uznała jej za całkowicie 2 niezdolną do pracy, w konsekwencji organ rentowy odmówił jej przyznania wnioskowanego świadczenia rentowego. W postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji biegli lekarze ortopeda, internista-nefrolog i neurolog, po przeanalizowaniu dokumentacji: medycznej zgromadzonej w aktach sądowych oraz przeprowadzeniu badania wnioskodawczyni, rozpoznali u wnioskodawczyni: przewlekły zespół bólowy kręgosłupa szyjnego i L-S na podłożu zmian dyskopatii wielopoziomowej z objawami stenozy struktur nerwowych; chorobę zwyrodnieniowo-dyskopatyczną kręgosłupa, szczególnie w odcinku szyjnym i lędźwiowym, bez istotnego ograniczenia funkcji narządu ruchu; stan po operacji dysku L6/S1 (1998); objawowe przewlekłe zapalenie obręczy biodrowej lewej; aktywną kamicę nerkową - układu moczowego; kamicę moczowodową prawostronną w wywiadzie; zdwojenie układu kielichowo-miedniczkowego nerki lewej; w wywiadzie nerki opadające; w wywiadzie zwężenie moczowodu prawego (2011); obustronny mierny niedosłuch, zwłaszcza po stronie lewej; stan po przebytej obustronnej operacji uszu środkowych (antrotomii) - w dzieciństwie; chorobę wrzodową dwunastnicy. Biegli ci nie stwierdzili u wnioskodawczyni takich schorzeń lub powikłań, które upośledzałyby jej zdolność do pracy, z wyłączeniem prac ciężkich, wymagających dźwigania ciężarów, przewlekłych wymuszonych pozycji, w ponadnormatywnym hałasie, na wysokości czy przy maszynach w ruchu. W ocenie biegłych, wcześniej pobierane świadczenie rentowe miało charakter okresowy i spełniło swoją rolę. Aktualnie wnioskodawczyni jest zdolna do pracy zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami jako pracownik administracyjno-biurowy lub sprzedawca. Wnioskodawczyni nie zgodziła się z oceną jej stanu zdrowia dokonaną przez biegłych sądowych, prezentując odmienne oceny dokumentacji medycznej zgromadzonej w sprawie. Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe przez przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych: ortopedy, neurologa i specjalisty medycyny pracy. W opinii biegłego neurologa, u wnioskodawczyni nie stwierdza się takich schorzeń neurologicznych i odchyleń w stanie neurologicznym, które upośledzałyby zdolność do pracy zgodnej z posiadanymi kompetencjami. W szczególności w badaniu neurologicznym nie stwierdzono cech osłabienia siły mięśniowej, zaników mięśniowych ani wystąpienia odruchów patologicznych. 3 Ujawnione aktualnie odchylenia: zniesienie odruchów skokowych, ograniczenie bólowe lewego barku czy zaburzenia czucia były zbieżne z rozpoznanymi schorzeniami, ale nie ograniczają możliwości zatrudnienia wnioskodawczyni przy pracy biurowej. Natomiast w odniesieniu do czynności sprzedawcy występują ograniczenia dotyczące podnoszenia ciężkich przedmiotów, co jednak nie jest równoznaczne z długotrwałą niezdolnością do pracy. Biegła specjalista medycyny pracy wskazała, że kamica ani choroby tarczycy nie oznaczają rentowej niezdolności do pracy, ponieważ zaostrzenie takich dolegliwości można leczyć w ramach zasiłku chorobowego. Stwierdzony niedosłuch jest przeciwwskazaniem do pracy w hałasie, na wysokości i przy maszynach w ruchu, ala upośledzenie słuchu głównie w zakresie wysokich częstotliwości nie stanowi przeciwwskazań do pracy biurowej ani na stanowisku sprzedawcy. Zespoły bólowe kręgosłupa wymagają okresowej rehabilitacji, ale nie stanowią przeszkody w zatrudnieniu, zgodnym z posiadanymi kwalifikacjami. Wnioskodawczyni nie może tylko wykonywać ciężkiej pracy fizycznej lub wymagającej dźwigania ciężkich przedmiotów. Może natomiast wykonywać różne prace biurowe, pracować jako kasjer-sprzedawca lub sprzedawca w branżach niewymagających nadmiernego dźwigania, a także na ogólnym rynku pracy przy wykonywania innych lekkich prac fizycznych. Biegły ortopeda w badaniu przedmiotowym stwierdził zespół bólowy kręgosłupa bez istotnego ograniczenia ruchomości przy zachowanej poprawnej gibkości, bolesne ruchy barków i stawu biodrowego lewego, chód sprawny, widoczne zmiany dyskopatyczno-zwyrodnieniowe w postaci zwężenia przestrzeni międzykręgowych, pooperacyjnych zmian bliznowatych, osteofitów, wypuklin krążków między kręgowych z uciskiem struktur nerwowych, który nie skutkuje w badaniu przedmiotowym. Nie stwierdził istotnych funkcjonalnie zaników mięśniowych, przykurczów stawowych lub zniekształceń kończyn. W jego opinii aktualny stan narządu ruchu wnioskodawczyni nie narusza w sposób istotny sprawności motorycznej jej organizmu ani nie upośledza wydolności chodu. Wymaga tylko okresowej kontroli lekarskiej, systematycznego usprawniania, leczenia farmakologicznego i fizykoterapeutycznego zaostrzeń zespołu bólowego kręgosłupa, kształtowania zachowań prozdrowotnych i unikania przeciążeń, przeto wnioskodawczyni nie jest częściowo ani całkowicie niezdolna do pracy dla celów 4 rentowych. Także w łącznej opinii zespół biegłych sądowych: specjalisty medycyny pracy, neurologa i ortopedy, po przeprowadzeniu badań specjalistycznych, przeanalizowaniu dokumentacji lekarskiej i wydaniu opinii cząstkowych, zgodnie stwierdził, że wnioskodawczyni nie jest częściowo ani całkowicie niezdolna do pracy. Wobec jednoznaczności opinii dodatkowo powołanych biegłych Sąd Apelacyjny uznał odwołanie za bezzasadne. W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie: 1/ art. 382 w związku z art. 286 k.p.c. polegające na zaniechaniu przez Sąd Apelacyjny uzyskania od powołanych w sprawie biegłych lekarzy sądowych ustnego wyjaśnienia opinii złożonej na piśmie lub dodatkowej opinii, pomimo zgłoszonych przez ubezpieczoną zastrzeżeń, co z kolei stanowiło dokonanie przez Sąd Apelacyjny ustaleń w zakresie stanu faktycznego zawierających luki w istotnych okolicznościach dla rozstrzygnięcia sporu, co uniemożliwiło właściwą subsumpcję przepisów prawa materialnego – art. 12 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach, a w konsekwencji wykluczało prawidłowy osąd sprawy, 2/ art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm.) przez błędną wykładnię i uznanie, że „na poziom posiadanych kwalifikacji skarżącej składa się również zdobyte kilkadziesiąt lat wcześniej wykształcenie pomimo tego, że nie było ono nigdy wykorzystane w praktyce oraz, że znaczna odległość czasowa jego uzyskania dezawuuje możliwość jego zastosowania w czasach współczesnych, że zachowanie zdolności do wykonywania prostych prac biurowych czy też fizycznych, które może wykonywać każdy pracownik, nawet nieposiadający żadnych kwalifikacji, stanowi o zachowaniu przez zdolności do pracy zgodnie z poziomem posiadanych kwalifikacji”. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca wskazała na potrzebę wykładni art. 12 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach, który budzi w jej ocenie poważne wątpliwości w takim zakresie, „czy na poziom posiadanych kwalifikacji ubezpieczonego, będącego podstawą ustalenia częściowej niezdolności do pracy, składa się również zdobyte kilkadziesiąt lat wcześniej wykształcenie, pomimo że nie było ono nigdy wykorzystane w praktyce oraz że znaczna odległość czasowa jego uzyskania dezawuuje możliwość jego wykorzystania w czasach 5 współczesnych?”. Dodatkowo w jej ocenie skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w zakresie podnoszonego zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 382 w związku z art. 286 k.p.c. Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania wraz z pozostawieniem mu rozpoznania wniosku o zasądzenie od organu rentowego na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w postępowaniu kasacyjnym. Alternatywnie domagała się uchylenia w całości zaskarżonego wyroku i orzeczenia co do istoty sprawy przez przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy od 1 kwietnia 2014 r. oraz zasądzenia od organu rentowego na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych we wszystkich instancjach. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi do rozpoznania i zasądzenie od skarżącej na rzecz pozwanego organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na przyjęcie do merytorycznego rozpoznania. W razie powołania przesłanki przedsądu jaką jest występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych lub potrzeba wykładni spornych przepisów prawa, obowiązkiem skarżącej jest wywiedzenie i uzasadnienie występujących w sprawie problemów w sposób zbliżony do tego, jaki przewidziany jest przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, LEX 1102817). Sformułowanie zagadnienia prawnego powinno zatem odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisów, które nie poddają się jednoznacznej wykładni, a ich wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego. Równocześnie zadaniem Sądu Najwyższego jako najwyższego organu sądowego Rzeczypospolitej Polskiej nie jest działanie w interesie indywidualnym, lecz 6 powszechnym przez ochronę obowiązującego porządku prawnego przed dowolnością orzekania dla osiągnięcia celu ujednolicenia praktyki stosowania przepisów prawa pozytywnego. Natomiast powołanie się na wniosek, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., wymaga wykazania, że w sprawie doszło do kwalifikowanego oczywistego naruszenia prawa, widocznego prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby głębszej analizy, oraz że wskutek takiego naruszenia zapadł wyrok oczywiście wadliwy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2011 r., V CSK 113/11, LEX nr 1101690 oraz powołane tam orzecznictwo). Wbrew prezentowanemu w skardze stanowisku, wskazane przez skarżącą postawy kasacyjnego zaskarżenia nie wymagają już wykładni, bowiem pojęcie „poziom kwalifikacji" w rozumieniu art. 12 ust. 3 ustawy emerytalnej stanowi podstawę do ustalania rodzajów prac, które są w zasięgu możliwości skarżącej, pomimo stwierdzanego upośledzenia sprawności jej organizmu, które nie wykluczają podjęcia innego odpowiedniego zatrudnienia. W szczególności wskazanie na wykorzystanie zachowanej zdolności skarżącej do pracy biurowej lub pracy „na kasie” stanowi jej możliwość wykonywania porównywalnych pod względem poziomu posiadanych kwalifikacji określonych rodzajów prac z wykorzystaniem dotychczasowych kwalifikacji i umiejętności, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter wszystkich wcześniej wykonywanych prac, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne skarżącej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2012 r., I UK 435/11, LEX nr 1214557). Takie uwzględnienie poziomu kwalifikacji zawodowych skarżącej dokonane przez Sąd pierwszej instancji i zaakceptowane następnie przez Sąd Apelacyjny, nie budziło zastrzeżeń. Skarżąca jest z wykształcenia pracownikiem administracji biurowej, ale pracowała też jako sprzedawca. Dlatego też poziom posiadanych przez skarżącą kwalifikacji zawodowych można wiązać nie tylko z tymi konkretnymi pracami (zawodami), ale też z różnymi innymi nieskomplikowanymi pracami na ogólnym rynku pracy, w tym przy pracy biurowej lub obsłudze kasy fiskalnej. Z miarodajnie ustalonego stanu faktycznego jednoznacznie wynika, że przeciwwskazane dla skarżącej jest podnoszenie ciężkich przedmiotów, przyjmowanie wymuszonych pozycji, praca w ponadnormatywnym hałasie, na wysokości lub przy maszynach w ruchu, co nie jest 7 równoznaczne z niezdolnością do pracy, skoro skarżąca zachowała zdolność do świadczenia prac biurowych lub obsługi kasy fiskalnej. Proceduralne zarzuty kasacyjne w tym zakresie nie miały istotnego wpływu na kontestowany negatywny osąd spornego prawa do dalszej renty, ponieważ biegli sądowi lekarze specjaliści (neurochirurg, otolaryngolog, neurolog, ortopeda, internista-nefrolog, specjalista medycyny pracy) wskazali na medyczne podłoże aktualnego braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej całkowitej lub niezdolności częściowej do pracy. Zgodnie z art. 286 k.p.c. sąd może, a zatem nie ma obowiązku żądać ustnego wyjaśnienia opinii złożonych na piśmie od tych samych lub innych biegłych. Sąd nie jest zobowiązany do dopuszczenia dowodu z kolejnych opinii w każdym przypadku, kiedy żąda tego strona postępowania, jeżeli uzyskane opinie zostały sporządzone prawidłowo i nie wymagają wyjaśnień, uzupełnienia lub dopuszczenia dowodu z opinii innych biegłych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2018 r., III UK 199/17, LEX nr 2607224). W szczególności, sądy nie mają obowiązku uwzględniania kolejnych wniosków dowodowych strony tak długo, aż udowodni ona korzystną dla siebie tezę i pomija je od momentu dostatecznego wyjaśnienia spornych okoliczności sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 1997 r., II UKN 45/97, OSNAPiUS 1998 nr 1, poz. 24). Tak było w przedmiotowej sprawie, w której wcześniejszy, nawet długotrwały stan niezdolności do pracy ani aktualny wiek ubezpieczonej nie wykluczały negatywnego ustalenia dalszego przysługiwania skarżącej renty, jeżeli aktualnie nie spełnia ona ustawowych warunków przysługiwania uprawnień rentowych, o których mowa w art. 12 ust. 1 i 3 w związku z art. 13 ust. 1 ustawy emerytalnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2014 r., I UK 378/13, LEX nr 1477427 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2017 r., II UK 362/16, niepublikowane). Taki stan rzeczy oznaczał, że poddana przedsądowi skarga kasacyjna nie spełniła warunków i przesłanek wymaganych do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania, gdyż powołane w niej twierdzenia i wątpliwości w istocie rzeczy ograniczały się do polemiki z ustalonym przez Sąd drugiej instancji stanem faktycznym oraz jego suwerenną oceną prawną, które co do zasady usuwają się spod rozeznania kasacyjnego (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.). 8 Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., bez obarczania skarżącej kosztami zastępstwa procesowego pozwanego organu rentowego w postepowaniu kasacyjnym w zgodzie z art. 102 k.p.c. as