II UK 442/16

Sygn. akt II UK 442/16 POSTANOWIENIE Dnia 31 maja 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Wróbel w sprawie z wniosku T.C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o wysokość emerytury, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 31 maja 2017 r., skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 31 marca 2016 r., sygn. akt III AUa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania 2. zasądza od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z dnia 31 marca 2016 r. oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. od wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 24 września 2015 r., zmieniającego zaskarżoną odwołaniem ubezpieczonego T.C. decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w G. z dnia 23 marca 2015 r., którą przyznano ubezpieczonemu prawo do emerytury od dnia 16 marca 2015 r., odmawiając ustalenia wysokości tej emerytury, ponieważ ubezpieczony udowodnił jedynie 14 lat 3 miesiące i 22 dni stażu pracy w warunkach szczególnych. W ocenie Sądu Apelacyjnego z niespornego stanu faktycznego wynika, 2 że ubezpieczony uprawniony jest do emerytury w wieku powszechnym, przyznanej decyzją organu rentowego z dnia 23 marca 2015 r. Wcześniej nie pobierał świadczeń emerytalnych z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Według Sądu Apelacyjnego, kwestią wymagającą rozstrzygnięcia była jedynie wysokość przyznanego ubezpieczonemu świadczenia emerytalnego, tzn. czy występują przesłanki do przyznania mu rekompensaty, o której mowa w art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.). W ocenie Sądu Apelacyjnego we wskazanym zakresie Sąd Okręgowy przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe, a w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 k.p.c., nie popełnił też uchybień w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS (czyli o pracę, o której mowa w art. 32, 33. 39, 40 i 50c ustawy), wynoszący co najmniej 15 lat. Przepis ust. 2 art. 21 ustawy stanowi z kolei, że rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Celem rekompensaty jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę z tytułu, pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Jego realizacja na zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba Przepis art. 21 określa ogólne warunki do rekompensaty czyli - zgodnie z definicją legalną zamieszczoną w art. 2 pkt 5 ustawy - do odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze przez osoby, które nie nabędą prawa do emerytury. W ocenie Sądu Apelacyjnego, kwestią sporną pozostawała możliwość zaliczenia do tego szczególnego stażu pracy również okresu zasadniczej służby wojskowej od 22 października 1968 r. do 15 października 1970 r. w sytuacji, gdy zarówno przed powołaniem do jej odbycia jak i jej zakończeniu T.C. wykonywał 3 pracę w warunkach szczególnych. Nie było sporne, że ubezpieczony po odbyciu zasadniczej służby wojskowej zgłosił powrót do zakładu pracy w terminie ustawowym. Trafnie przyjął Sąd Okręgowy, że okres służby wojskowej dla żołnierza zatrudnionego przed powołaniem do czynnej służby wojskowej w warunkach szczególnych, który po zakończeniu tej służby podjął zatrudnienie w tych samych warunkach, jest nie tylko okresem służby w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ale także okresem pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu § 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych charakterze. Powiększony skład Sądu Najwyższego w uchwale z dnia 16 października 2013 r., II UZP 6/13 (LEX nr 1385939) stwierdził, że: „Czas zasadniczej służby wojskowej odbytej w okresie obowiązywania art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. Nr 44, poz. 220, w brzmieniu obowiązującym; do dnia 31 grudnia 1974 r.) zalicza się - na warunkach wynikających z tego przepisu - do okresu pracy wymaganego do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym (art. 184 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy emerytalnej)”. Skoro art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych wprost odwołuje się do pojęcia okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS i jednocześnie nie ma wątpliwości, że czas zasadniczej służby wojskowej odbytej w okresie obowiązywania art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej zalicza się na warunkach wynikających z tego przepisu - spełnionych przez ubezpieczonego T.C. - do okresu pracy w szczególnych warunkach, to okres od 22 października 1968 r. do 15 października 1970 r. prawidłowo został zaliczony przez Sąd I instancji do tego stażu pracy, co oznacza, że ubezpieczony legitymuje się wszystkimi przesłankami warunkującymi przyznanie rekompensaty, o której mowa w art. 21 - 23 ustawy o emeryturach pomostowych. Organ rentowy zaskarżył w całości powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego w (...), opierając skargę kasacyjną na podstawie naruszenia prawa materialnego, tj.: a) art. 184 w związku z art. 32, art. 45 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o 4 emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), w związku z § 19 ust. 2 w związku z § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) w związku z art. 108 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.), poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie powyższych przepisów, polegające na przyjęciu przez Sąd II instancji, iż do stażu pracy w szczególnych warunkach zaliczony został okres odbywania służby wojskowej; b) art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656), poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające, iż wnioskodawca T.C. spełnia warunki niezbędne do przeliczenia kapitału początkowego o wartość rekompensaty przysługującej na podstawie tegoż przepisu. Mając powyższe na względzie, pozwany organ rentowy wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, z uwagi na fakt, iż stosowanie wskazanych przepisów budzi nadal poważne wątpliwości zarówno przed organami stosującymi, jak i w orzecznictwie sądów, z czego wynika potrzeba rozstrzygnięcia wątpliwości w zakresie wykładni tychże przepisów. W ocenie skarżącego, skarga jest oczywiście zasadna, zważywszy na jawną sprzeczność zaskarżonego rozstrzygnięcia z obowiązującym porządkiem prawnym, a także mając na względzie wymierne skutki ekonomiczne zaskarżonego orzeczenia. Jednocześnie, pozwany organ rentowy wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w (…), jak również poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 24 września 2015 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie odwołania T.C. alternatywnie: uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w (...) i przekazanie sprawy temu Sądowi do rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pozwany organ rentowy podniósł, że istnieje rozbieżność w orzecznictwie Sądów różnych szczebli na tle uznawania okresu odbywania służby wojskowej do stażu pracy w szczególnych warunkach. W ocenie organu rentowego, w okresie służby 5 wojskowej wymóg faktycznego wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie jest spełniony. W ocenie pozwanego, przepis art. 108 ustawy o powszechnym obowiązku obrony jest jedynie ucieleśnieniem zasady równego traktowania pracowników i uniknięciem negatywnych konsekwencji dla pracownika w zakresie w szczególności wysługi lat, zasad wynagradzania, zasad udzielania urlopów, w wyniku przymusowej absencji w pracy. Możliwość zaliczenia okresu odbywania służby wojskowej do stażu pracy, w tym także do stażu pracy w szczególnych warunkach była uwarunkowana powrotem do zakładu pracy przed upływem 30 dni od zwolnienia z odbywania służby wojskowej (art. 106 ustawy o powszechnym obowiązku obrony). Pozwany podkreślił, że podjęta zatem przez Sądy obu instancji rozszerzająca wykładnia obowiązujących przepisów w zakresie możliwości zaliczenia do stażu pracy w szczególnych warunkach okresu odbywania służby wojskowej, nie mieści się w założonych obecnie celach ustawodawcy. Żaden przepis nie wskazuje, aby okres służby wojskowej należało zaliczyć do stażu pracy w szczególnych warunkach. Zważywszy na okoliczność, iż nabycie wcześniejszych uprawnień emerytalnych jest przywilejem w stosunku do zasad ogólnych i to przywilejem, który ustawodawca w sposób wydatny ograniczył, wszelka rozszerzająca interpretacja przepisów nie wydaje się uzasadniona. Ubezpieczony w odpowiedzi na skargę kasacyjną organu rentowego wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w razie nieuwzględnienia powyższego, o: oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kosztów postępowania kasacyjnego wg norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3), lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). 6 Należy podkreślić, że Sąd Najwyższy w ramach tzw. przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie (np. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 maja 2008 r., II PK 15/08, LEX nr 490359). Skarżący w niniejszej sprawie powołuje się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Powiększony skład Sądu Najwyższego w uchwale z dnia 16 października 2013 r., II UZP 6/13 (LEX nr 1385939) jednoznacznie bowiem stwierdził, że: „Czas zasadniczej służby wojskowej odbytej w okresie obowiązywania art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. Nr 44, poz. 220, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 1974 r.) zalicza się - na warunkach wynikających z tego przepisu - do okresu pracy wymaganego do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym (art. 184 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy emerytalnej)”; por. także np.)”; zob. także wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2014 r., I UK 442/13 (niepublikowany), z dnia 22 czerwca 2016 r., III PK 119/15 (niepublikowany), z dnia 25 stycznia 2017 r., II UK 628/15 (niepublikowany). Należy ponadto przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter, nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa. W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, niepublikowane). Niniejsza skarga kasacyjna w 7 sposób oczywisty nie spełnia tych wymagań. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał na podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wskazując na jawną sprzeczność zaskarżonego rozstrzygnięcia z obowiązującym porządkiem prawnym, a także mając na uwadze wymierne skutki ekonomiczne zaskarżonego orzeczenia”. Odnośnie do ujętej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanki oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, to ma ona miejsce wtedy, gdy zasadność podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym (np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV CSK 263/1, niepublikowane). Niniejsza skarga kasacyjna w sposób oczywisty nie spełnia także tych wymagań. Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji. as