II UK 586/16

Sygn. akt II UK 586/16 POSTANOWIENIE Dnia 10 października 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek w sprawie z wniosku A.C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w T. z udziałem zainteresowanych: A.R., M.Ś., K.M., A.D., E.M., K.B.M., L.C., A.M.S., K.P., A.R., J.S., J.U., E.W., A.W., M.W., P.W., X.W. o ustalenie nieistnienia ubezpieczeń społecznych, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 października 2017 r., skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 30 marca 2016 r., sygn. akt III AUa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z 30 marca 2016 r. oddalił apelację skarżącej A. C. od wyroku Sądu Okręgowego w T. z 28 stycznia 2015 r., który oddalił jej odwołania od decyzji pozwanego organu rentowego z 10 września 2012 r. Pozwany stwierdził, że A.R., M.Ś., K.M., A. D., E.M., K.B.M., L.C., A.M.S., K.P., A.R., J.S., J.U., E.W., A.W., M.W., P.W. i X.W. (dalej zainteresowani) podlegali w określonym czasie ubezpieczeniom społecznym, jako że wykonywali pracę na podstawie umów o świadczenie usług a nie umów o dzieło. Sąd Okręgowy ustalił i ocenił, że zawarte między stronami umowy były w rzeczywistości umowami do których stosuje się przepisy o umowie zlecenia. Decyzje pozwanego były zatem prawidłowe. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko 2 Sądu Okręgowego. Przedmiotem oceny Sądu były nie tylko pisemne uzgodnienia między stronami, ale również zamierzony przez nie gospodarczy cel umowy i zgodny zamiar stron (art. 65 § 2 k.c.). Ze sposobu realizacji umów wynika, że zamiarem stron nie było zawarcie umów o dzieło. Umowy wykazywały w przeważającym stopniu cechy umowy o świadczenie usług, nie zaś umowy o dzieło. Usługi nauczycieli lub inne nauczanie mają cechy umów (czynności) starannego działania, a nie umów rezultatu. Umowy zawierane przez skarżącą z zainteresowanymi miały zapewnić realizację nauczania określonego języka obcego. „Przejawy” twórczej pracy nauczyciela traciły charakter pierwszoplanowy. Chodziło o wykonywanie wielokrotnie powtarzających się czynności tego samego rodzaju. Poziom opanowania materiału i umiejętności uczestników kursów językowych nie stanowi rezultatu w znaczeniu art. 627 k.c. Nie można traktować procesu nauki jako efektu ubocznego dostarczenia autorskiego programu nauczania. Strony łączyły umowy o świadczenie usług, bowiem zainteresowani zostali zobowiązani wyłącznie do starannego przekazywania wiedzy poprzez zajęcia lekcyjne. Rzeczą zwykłą jest też przygotowanie przez nauczyciela programu nauczania. Nie stanowi to rezultatu dzieła. Chodziło o wykonanie powtarzających się czynności dydaktycznych. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca odwołała się do podstaw przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. W sprawie występują istotne zagadnienia prawne. Istnieje też potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości, w tym również w judykaturze, co przejawia się w znacznych rozbieżnościach w orzecznictwie sądów. Skarga jest oczywiście uzasadniona. W uzasadnieniu wniosku podano co następuje: „istota sporu wynikłego między skarżącą a organem rentowym sprowadza się do ustalenia, czy zakwestionowane przez organ rentowy a wykonane przez zainteresowanych na rzecz Skarżącej umowy, można zakwalifikować jako umowy o dzieło, czy też jako umowy o świadczenia usług i tym samym stosować do nich przepisy właściwe dla umów zlecenia. Efektem zakwestionowanych umów miał być i był cykl zajęć z języka obcego na określony, ustalony w umowie temat, w trakcie którego powstał autorski program nauczania, który każdy z zainteresowanych stworzył. Na gruncie powstałego sporu wystąpiło kilka zagadnień prawnych kluczowych i istotnych z punktu widzenia rozpoznania przedmiotowej sprawy, których wyjaśnienie wymaga 3 interwencji Sądu Najwyższego, a to ze względu na bardzo poważne wątpliwości interpretacyjne dotyczące art. 627 k.c. Ustalenie prawidłowego sposobu wykładni tego przepisu pozwoli rozwiać wątpliwości, jakie napotykają przedsiębiorcy próbując w praktyce zastosować ten przepis w jego wykładni promowanej dotychczas przez Organ rentowy. Istotne zagadnienia prawne, które przemawiają za dokonaniem przez Sąd Najwyższy ponownej wykładni tego przepisu, przedstawiają się następująco: 1. dotychczasowa praktyka orzecznicza i wynikająca z niej wykładnia art. 627 k.c. nie określa w sposób jednoznaczny, czy przedmiotem umowy o dzieło może być cykl zajęć z języka obcego na określony temat przeprowadzony na podstawie specjalnie w tym celu przygotowanego autorskiego programu nauczania; 2. najnowsza linia orzecznicza sądów, w tym Sądu Najwyższego, przewiduje, że działania polegające na wygłoszeniu cyklu wykładów na konkretny temat, mających cechy wykładu monograficznego w znaczeniu kursu – cyklu wykładów traktujących o jednym konkretnym zatrudnieniu (z uzasadnienia wyroku z 27 sierpnia 2013 r., w sprawie o sygn. II UK 26/13) nie są objęte obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, gdyż są zakwalifikowane jako utwór w rozumieniu prawa autorskiego, a tym samym za dzieło w rozumieniu art. 627 k.c.; 3. istnieje konieczność rozstrzygnięcia, czy pogląd Sądu Najwyższego przytoczony w pkt 2 należy – wobec spełnienia tych samych kryteriów – stosować także do zajęć z języka obcego na określony, ustalony wcześniej w umowie temat; 4. zdaniem odwołującej nie ma większej różnicy znaczeniowej pomiędzy pojęciem „wykład” a „zajęcia” oraz pomiędzy pojęciem „cykl wykładów monograficznych na określony temat” a pojęciem „kurs z języka obcego na określony, ustalony w umowie temat”. Nie ma też różnicy, z jakiej dziedziny prowadzony jest wykład, dla uznania, że może być on przedmiotem umowy o dzieło. O tym decyduje jego autorskość, oryginalność i niepowtarzalność, która za każdym razem miała miejsce w przypadku wykonywania zakwestionowanych przez ZUS umów o dzieło przez zainteresowanego w niniejszej sprawie”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 4 Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia zasadnej podstawy przedsądu i dlatego nie został uwzględniony. Wstępnie należy zauważyć, że w tożsamej sprawie, ale z udziałem innych zainteresowanych, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 września 2016 r., II UK 342/15 (LEX nr 2141226) wyraził stanowisko, że praca lektora wykonywana w sposób ciągły w szkole języków obcych jest świadczeniem usług i podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym na takich samych zasadach jak umowy zlecenia. Stanowisko to aprobuje też Sąd Najwyższy w sprawie II UK 473/15 (niepubl.). Z powołanych judykatów wyłania się obraz, że sposób wykonywania umów zawartych z lektorem, nie świadczy o wykonywaniu dzieła, ale obrazuje typowe czynności nauczyciela języka obcego w szkole językowej, polegające na długotrwałym starannym działaniu, w celu przekazania uczestnikom kursu językowego jak największej wiedzy i umiejętności językowych. Autorski plan zajęć (autorski program szkolenia) był tylko niezbędną częścią procesu nauczania. W trakcie redagowania pisemnych umów w sposób iluzoryczny dokonano konwersji tych czynności, wyolbrzymiając znaczenia autorskiego programu, a pomniejszając podstawowe i najbardziej istotne czynności nauczania języka obcego. Czynności te wykonywane były w ramach umowy o świadczenie usług z zakresu nauki języka obcego, które uzasadniały objęcie zainteresowanego ubezpieczeniami społecznymi, co prawidłowo ustalił Sąd Apelacyjny. Summa summarum nie można aktualnie mówić o istotnym zagadnieniu prawnym. Powracając do oceny zgłoszonych podstaw przedsądu, należy odwołać się ponownie do sprawy II UK 473/15, która krok po kroku wyjaśnia stronie skarżącej mechanizm prowadzący do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Przede wszystkim zwraca uwagę na różnice między istotnym zagadnieniem prawnym a potrzebą wykładni przepisów prawa ze względu na kwalifikowane przesłanki (art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.). To, co ma stanowić o istotnym zagadnieniu prawnym, z reguły jednocześnie nie składa się na ostatnią podstawę przedsądu (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), bo skoro występuje istotny problem prawny, to nie można przyjąć, iż przy występujących istotnych wątpliwościach prawnych skarga jest oczywiście uzasadniona. 5 Na etapie przedsądu nie ocenia się podstaw kasacyjnych skargi, gdyż podlegają rozpoznaniu dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania. Stanowią odrębne elementy skargi i nie zastępują podstawy przedsądu ani brakującego jej uzasadnienia (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c. oraz art. 3989 § 1 w związku z art. 3984 § 2 k.p.c.). Z tego względu nie można mówić o oczywistości skargi kasacyjnej, bowiem we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania jej nie skonkretyzowano. W końcu w odniesieniu do „najnowszej linii orzeczniczej..”, skarżący zapomina o odrębności spraw z uwagi na odmienne ustalenia faktyczne. Stąd należy zauważyć, że Sąd Najwyższy wypowiadał się na temat wygłoszenia cyklu wykładów (zob. wyrok z 4 czerwca 2014 r., II UK 420/13, LEX nr 1480060 i z 10 lipca 2014 r., II UK 454/13, LEX nr 1495840). Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.). as