II UK 67/18

Sygn. akt II UK 67/18 POSTANOWIENIE Dnia 13 marca 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Romualda Spyt w sprawie z wniosku M. G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. przy udziale zainteresowanego E. J. o ubezpieczenie społeczne, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 13 marca 2019 r., skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt III AUa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt III AUa […], oddalił apelację ubezpieczonej M. G. od wyroku Sądu Okręgowego w E. z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt IV U […], oddalającego odwołanie ubezpieczonej od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w E. z dnia 23 lutego 2016 r. stwierdzającej, że nie podlega ona ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia u płatnika składek E. J.. Ubezpieczona zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w całości. Zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest: 1) art. 22 § 1 k.p. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w sytuacji, w której pracownik na podstawie zawartej umowy o pracę wykonuje obowiązki tożsame z tymi, jakie 2 wykonywał wcześniej w ramach pomocy rodzinnej, nie można mówić o wykonywaniu pracy w reżimie pracowniczym; 2) art. 83 k.c. w związku z art. 300 k.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w okolicznościach tej sprawy ubezpieczona i zainteresowany złożyli oświadczenie woli o zawarciu umowy o pracę jedynie dla pozoru, co w konsekwencji skutkowało uznaniem zawartej umowy jako niemogącej stanowić ważnego tytułu podlegania pod ubezpieczenia społeczne, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że praca była faktycznie przez ubezpieczoną wykonywana; 3) art. 65 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że składając oświadczenie woli o zawarciu umowy o pracę ubezpieczona i zainteresowany z góry przyjęli, że: - ubezpieczona nie będzie świadczyć pracy, a zainteresowany nie będzie korzystać z jej pracy, tj., że nie będą realizować praw i obowiązków wynikających z treści umowy - zawarta przez nich umowa ma na celu wyłącznie uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego w związku z ciążą ubezpieczonej, a to głównie z uwagi na fakt występowania rozbieżności między pisemnym zakresem obowiązków ubezpieczonej, a rzeczywiście wykonywaną przez nią pracą, oraz ze względu na nieudowodnienie wykonywania pracy pracownika biurowego menadżera w pełnym wymiarze czasu pracy; 4) „art. 6 ust. pkt ”, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 oraz art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 300), przez niezastosowanie tych przepisów i uznanie przez Sąd drugiej instancji, że ubezpieczona nie podlega od dnia 1 lipca 2015 r. obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu, z tytułu zatrudnienia u zainteresowanego, w sytuacji, gdy spójne ze sobą zeznania świadków i ubezpieczonej potwierdzają okoliczność faktycznego wykonywania pracy przez ubezpieczoną. Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na jej oczywistą zasadność. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że Sąd Apelacyjny, pomimo spełnienia wymogów z art. 22 k.p. nie dopatrzył się elementów charakterystycznych i koniecznych dla stosunku pracy, kwalifikując czynności ubezpieczonej jako pomoc rodzinną. W ocenie skarżącej, pomoc rodzinną można scharakteryzować jako sporadyczną, doraźną pomoc podyktowaną aktualną potrzebą. Nie sposób mówić o pomocy rodzinnej w razie ciągłego wykonywania 3 pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, pod kierownictwem pracodawcy i na jego ryzyko, zwłaszcza w sytuacji, gdy osoba wykonująca pracę nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z pracodawcą. Skarżąca wskazała, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie potwierdza, że ubezpieczona od 1 lipca 2015 r. pracowała codziennie minimum przez 8 godzin. W ocenie skarżącej, Sąd Apelacyjny w oczywisty sposób naruszył art. 22 k.p., stawiając pracy wykonywanej w ramach stosunku pracy wymagania, które z przepisu tego nie wynikają, a pomijając okoliczności o tej pracy bezwzględnie świadczące. Skarżąca wskazała, że wadliwa jest także ocena zawartej umowy o pracę z punktu widzenia jej pozorności. Podkreśliła, że nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował. Skarżąca wskazała również na oczywiste naruszenie art. 83 k.c. Argumentowała, że nie może korzystać z przysługującej jej ochrony w związku ciążą i macierzyństwem, pomimo faktycznego świadczenia pracy w spornym okresie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w […], a w przypadku stwierdzenia podstaw o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości jak również orzeczenia Sądu Okręgowego w E. i przekazanie sprawy do rozpoznania temu Sądowi, w każdym przypadku o zasądzenie kosztów postepowania według norm prawem przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wstępnie trzeba przypomnieć, że ograniczenia dopuszczalności wnoszenia skargi kasacyjnej wynikają z konstytucyjnej roli Sądu Najwyższego w systemie organów wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (jednolity tekst: Dz.U. z 2016 r., poz. 1254 ze zm.), rolą tego Sądu w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości pozostaje zapewnienie w ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji 4 oraz innych środków odwoławczych, podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne i rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach. Skarga kasacyjna nie jest więc (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia, gdy się weźmie nadto pod uwagę, że Konstytucja w art. 177 ust. 1 gwarantuje jedynie dwuinstancyjne postępowanie. Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania przed Sądem Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe, które może zostać obwarowane szczególnymi przesłankami, w tym określonymi w art. 3989 § 1 k.p.c. Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Odnosząc się do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., należy zauważyć, że w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika ona zwykle z oczywistego, widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji. Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 k.p.c., lecz o naruszenie kwalifikowane (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494; z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437; z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Jeżeli więc przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania miałaby być okoliczność, że skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3984 § 1 w związku z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), skarżący powinien w uzasadnieniu wniosku zawrzeć 5 wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość” i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia, koncentrując się na wykazaniu kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274). Skarżąca wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadnia oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej wynikającą z jej zdaniem oczywistego naruszenia art. 22 § 1 k.p. i art. 83 k.c., w szczególności z odwołaniem się do wykonywania pracy na rzecz pracodawcy, co ma podważać tezę o pozorności umowy o pracy. Istotnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował (por. wyroki: z dnia 4 sierpnia 2005 r., II UK 320/04, OSNP 2006 nr 7-8, poz. 22; z dnia 30 listopada 2005 r., I UK 61/05, LEX nr 607105; z dnia 18 maja 2006 r., III UK 32/06, LEX nr 957422; z dnia 12 lipca 2012 r., II UK 14/12, LEX nr 1216864; z dnia 22 czerwca 2015 r., I UK 367/14, LEX nr 1771586). Niemniej jednak pogląd ten odnosi się, po pierwsze, do pracy umówionej w umowie o pracę, po drugie, świadczonej w reżimie pracowniczym. Tymczasem z podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku wynika, że zakres czynności, które miały wynikać zawartej umowy o pracę w zdecydowany sposób różnił się od czynności faktycznie wykonywanych i że skarżąca nie świadczyła na rzecz płatnika składek pracy podporządkowanej, a więc w sposób, jaki jest charakterystyczny dla stosunków pracy, ale w ramach pomocy rodzinnej. Uwzględniając powyższe, skarżąca nie wykazała kwalifikowanego naruszenia przepisów prawa, które uzasadniałoby twierdzenie o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Z tych powodów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzeczono jak w sentencji.