III PK 48/16

Sygn. akt III PK 48/16 POSTANOWIENIE Dnia 10 stycznia 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Prusinowski w sprawie z powództwa K. S. przeciwko Sądowi Rejonowemu w G. o zaległe wynagrodzenie, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 stycznia 2017 r., na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt IV Pa [...], I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, II. zasądza od powódki na rzecz pozwanego 1350 zł (jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 29 października 2015 r. Sąd Okręgowy w S. oddalił apelację K. S. wniesioną od wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 9 marca 2015 r. Pozwem z dnia 26 czerwca 2014 r. powódka K. S. domagała się zasądzenia od pozwanego Sądu Rejonowego w G. kwoty 16.992,78 zł tytułem równowartości niezwaloryzowanego wynagrodzenia w latach 2011-2013. Powódka, zatrudniona na stanowisku kuratora zawodowego specjalisty, jako podstawę swoich roszczeń wskazała art. 14 ust. 1, 1a i 1b ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2014 r., poz. 795, zwanej dalej ustawą). W myśl 2 art. 14 ust. 1 ustawy, wynagrodzenie zasadnicze kuratorów zawodowych na równorzędnych stopniach służbowych jest równe i stanowi odpowiednio do rangi stopnia służbowego wielokrotność kwoty bazowej, której wysokość, ustaloną według zasad określonych w ust. 1a i ust. 1b, określa ustawa budżetowa. W 2003 r. kwotę bazową dla zawodowych kuratorów sądowych ustala się w wysokości 1.667,70 zł (art. 14 ust. 1a ustawy). Kwota bazowa, o której mowa w ust. 1a, począwszy od 2004 r., jest waloryzowana corocznie średniorocznym wskaźnikiem wzrostu wynagrodzeń ustalanym na podstawie przepisów o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej (art. 14 ust. 1b ustawy). W ocenie powódki wykładnia gramatyczna, funkcjonalna oraz logiczna art. 14 ustawy konstytuuje normy o charakterze imperatywno-atrybutywnym w zakresie konieczności dokonywania corocznej, dodatniej waloryzacji wynagrodzenia kręgu pracowników, do którego należy powódka. Dochodzone przez powódkę roszczenie obejmowało kwoty, o jakie jej zdaniem powinno zostać podwyższone wynagrodzenie w latach 2011-2013, a po rozszerzeniu powództwa także w 2015 r., bowiem mimo iż kolejne regulacje budżetowe ustanawiały wskaźnik inflacji na poziomie przekraczającym 100%, wynagrodzenia kuratorów zawodowych nie zostały zwaloryzowane. Sądy obu instancji uznały roszczenie powódki za nieuzasadnione. Przywołały art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2016 r., poz. 966), w myśl którego podstawę do określenia wynagrodzeń w roku budżetowym stanowią wynagrodzenia z roku poprzedniego, zwaloryzowane średniorocznym wskaźnikiem wzrostu wynagrodzeń ustalonym w ustawie budżetowej, oraz dodatkowe wynagrodzenie roczne, wypłacane na podstawie odrębnych przepisów. Zdaniem sądów z uwagi na to, że wskaźnik wzrostu wynagrodzeń w latach 2011-2013 i w 2015 r. wynosił 100%, ustawodawca nie przewidział w tych latach ich waloryzacji. Wobec treści ustaw budżetowych na lata 2011-2013 i 2015, wynagrodzenie kuratorów sądowych pozostało zatem na poziomie z roku poprzedniego. Nadto wskazały, że ustanowienie wskaźnika wzrostu wynagrodzenia w ustawie budżetowej na poziomie 100% nie powoduje jego nieważności w świetle 3 normy zawartej w art. 6 ust. 1 ustawy o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw. Przepisy ustawy budżetowej na lata 2011-2013 uchyliły bowiem zastosowanie przepisów ustawy o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw, zgodnie z zasadą lex posterior derogat legi priori. Sąd Okręgowy podniósł, że dopóki zakwestionowane przepisy corocznych ustaw budżetowych nie zostaną uznane za niekonstytucyjne, istnieje domniemanie ich zgodności z Konstytucją. Jego zdaniem nawet w sytuacji uznania niekonstytucyjności przepisów ustaw budżetowych w zakresie, w jakim przewidywały one średnioroczny wskaźnik wzrostu wynagrodzeń na poziomie 100%, roszczenie powódki nie mogłoby być uwzględnione, ze względu na niemożność przyjęcia innego miernika waloryzacji wynagrodzenia, jak właśnie średnioroczny wskaźnik wzrostu wynagrodzeń, który przewiduje ustawa o kuratorach sądowych. Nie było podstaw prawnych do waloryzacji wynagrodzenia powódki jako kuratora sądowego na podstawie art. 3581 § 3 k.c. w zw. z art. 300 k.p., w zw. z art. 105 ustawy o kuratorach sądowych, ponieważ takie działanie byłoby sprzeczne z zasadami prawa pracy. Skargą kasacyjną powódka zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w S. w całości, zarzucając mu: 1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., art. 386 § 4 k.p.c. naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest: 2) art. 14 ust. 1, 1a i 1b ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych w związku z art. 2 pkt 4, art. 4 ust. 2, art. 5 pkt 2 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw w związku z art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy budżetowej na rok 2011 z dnia 20 stycznia 2011 r. w związku z art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 26 listopada 2010 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją ustawy budżetowej w związku z art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy budżetowej na rok 2012 z dnia 2 marca 2012 r. w związku z art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 grudnia 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją ustawy budżetowej w związku z art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy budżetowej na rok 2013 z dnia 25 stycznia 4 2013 r. w związku z art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją ustawy budżetowej w związku z art. 14 i art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. - ustawa budżetowa na 2015 r., poprzez ich nieprawidłową wykładnię i zastosowanie, polegające na: − braku zastosowania obowiązkowej waloryzacji wynagrodzenia powódki w oparciu o przepisy ustaw budżetowych, nieobowiązujące w dacie orzekania, − nieuwzględnienie okoliczności, iż brak realizacji ustawowej waloryzacji w danym roku budżetowym nie wyłącza możliwości sądowej waloryzacji należnych pracownikowi świadczeń; 3) art. 3581 § 3 Kodeksu cywilnego w związku z art. 300 Kodeksu pracy w związku z art. 105 oraz art. 14 ust. 1, 1a i 1b ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych w związku z art. 2 pkt 4, art. 5 pkt 2 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, polegające na: − braku rozważenia i zastosowania mechanizmu sądowej waloryzacji w stosunku do wynagrodzenia za pracę należnego powódce, w sytuacji gdy obowiązek waloryzacji został przewidziany w warunkach zatrudnienia powódki, pozwany pracodawca nie wypłacił powódce jako pracownikowi świadczenia w zwaloryzowanej wysokości, − nieuwzględnieniu, iż w okolicznościach sprawy doszło do istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, co w świetle interesów stron i zasad współżycia społecznego uzasadniało przeprowadzenie sądowej waloryzacji świadczeń powódki (waloryzacji ex aequo et bono), 4) art. 183b § 1 pkt 2 Kodeksu pracy w związku z art. 183c § 1 i 2, art. 183a § 1 i 2 i art. 183d Kodeksu pracy w związku z art. 105 ust. 1 oraz art. 14 ust. 1, 1a i 1b ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych w związku z art. 2 pkt 4, art. 5 pkt 2 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej, poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, a to poprzez: − nieuwzględnienie okoliczności, iż ustawowe zobowiązanie do 5 waloryzacji wynagrodzenia pracownika i równoczesne wykluczanie przeprowadzenia tej waloryzacji prowadzi do nieprzejrzystego ukształtowania systemu wynagrodzeń grupy pracowników - kuratorów sądowych, a przez to naruszenia zakazu nierównego traktowania pracowników, − brak uwzględnienia okoliczności, iż arbitralność i dowolność w kształtowaniu wysokości wynagrodzenia prowadzi do dyskryminacji pracowników, − brak zasądzenia żądanej kwoty, pomimo tego, iż w stanie sprawy wyczerpane zostały przesłanki dyskryminacji powódki, przemawiające za zasądzeniem żądanej kwoty także jako odszkodowania. Stosownie do art. 3984 § 2 k.p.c. powódka wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., argumentując, iż w niniejszej sprawie występują istotne zagadnienia prawne o dużej doniosłości dla praktyki, które nie doczekały się dotąd wyjaśnienia ani w doktrynie, ani w orzecznictwie. Zagadnienia te, zdaniem skarżącej, mają podstawowe znaczenie dla prawidłowego rozumienia i stosowania norm prawa pracy, dotyczących zasad kształtowania wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej. Skarżąca sprowadziła zagadnienia do czterech pytań: 1) Czy dopuszczalne jest rozstrzyganie o prawach i obowiązkach stron stosunku pracy w oparciu o przepisy ustaw budżetowych nieobowiązujących już w chwili orzekania, uchwalanych zgodnie z art. 219 ust. 1 Konstytucji na rok budżetowy i określanych w nauce prawa jako ustawy skonsumowane, bądź zrealizowane po upływie tego roku; a jeśli tak, to gdzie należy upatrywać podstaw ich dalszego obowiązywania? 2) Czy ukształtowany w art. 14 ust. 1b ustawy o kuratorach sądowych w związku z art. 2 pkt 4, art. 5 pkt 2 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej mechanizm waloryzacji świadczeń kuratorów sądowych, odwołujący się do przepisów ustaw budżetowych w danym roku budżetowym, eliminuje możliwość sądowej waloryzacji świadczeń? 3) Czy w zakresie pozostałej części niewypłaconego pracownikowi wynagrodzenia za pracę możliwa jest waloryzacja świadczeń według kryteriów określonych w art. 3581 § 3 Kodeksu cywilnego w związku z art. 300 Kodeksu 6 pracy? 4) Czy niespójność norm ustawowych określających zasady kształtowania wynagrodzenia pracowników sfery budżetowej, prowadząca do nieprzejrzystych zasad ich wynagradzania może podlegać ocenie sądów pracy z punktu widzenia naruszenia zasad równego traktowania pracowników? Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie spełnia warunków uzasadniających jej przyjęcie do rozpoznania. Zagadnienia prawne, których wyjaśnienia domaga się skarżąca, zostały już rozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2016 r., III PK 15/16; z dnia 30 listopada 2016 r., III PK 13/16; z dnia 30 listopada 2016 r., III PK 14/16). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 listopada 2016 r. wskazał, że corocznie uchwalane ustawy budżetowe obowiązują w kolejnych latach budżetowych, co jednak nie oznacza, że z upływem roku budżetowego przestają obowiązywać, choćby dlatego, że wszelkie roszczenia z danego roku budżetowego podlegają weryfikacji na podstawie przepisów adekwatnej rocznej ustawy budżetowej. Uznał, że sądy powszechne nie mają jurysdykcji do korygowania ani naprawiania ustaw budżetowych lub okołobudżetowych w celu usunięcia potencjalnych kolizji z ustrojowymi mechanizmami waloryzacji wynagrodzeń kuratorów sądowych. Sąd Najwyższy wskazał, że mechanizm ustawowej waloryzacji wynagrodzeń za pracę ukształtowany przepisami pragmatyk służbowych lub pracowniczych, ściśle regulujących zasady i wysokość ustalania wynagrodzenia za pracę w nawiązaniu do regulacji budżetowych, wyklucza waloryzację na podstawie art. 3581 § 3 k.c. Przepisy Kodeksu cywilnego mogą być bowiem w stosunkach pracy odpowiednio stosowane wyłącznie w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy i pod warunkiem ich niesprzeczności z zasadami prawa pracy. Dlatego mechanizm ustawowej waloryzacji wynagrodzeń za pracę wyklucza waloryzację umowną albo jurysdykcyjną. Ponadto zauważył, że cywilna waloryzacja takich świadczeń na podstawie art. 3581 § 3 k.c. i tak byłaby możliwa tylko w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu 7 zobowiązania, podczas gdy na ogół przyjmuje się, że nawet utrzymująca się dłużej nieznaczna (ekonomicznie „umiarkowana”) inflacja pieniądza jest objęta normalnym ryzykiem kontraktowym, które w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań pieniężnych znajduje zaspokojenie zasądzonymi roszczeniami odsetkowymi. Odnosząc się do rzekomego naruszenia zasady równego traktowania, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 listopada 2016 r. zauważył, że ujawniony i kontestowany w skardze kasacyjnej stan rzeczy dotknął nie tylko kuratorów sądowych, ale w podobny sposób także innych zatrudnionych w wymiarze sprawiedliwości, w tym sędziów, prokuratorów oraz pracowników administracyjnych. Nie doszło zatem do nierównego traktowania ani dyskryminacji płacowej skarżącego w porównaniu z innymi zatrudnionymi w sektorze publicznym, którzy są wynagradzani z uwzględnieniem corocznych ustaw budżetowych. Ponadto ze względu na globalny kryzys finansowo-ekonomiczny w spornych okresach, wynagrodzenie nie wzrastało na ogół także w prywatnych sektorach zatrudnienia, przeciwnie - liczne grupy zatrudnionych godziły się często na brak podwyżek wynagrodzeń za pracę albo ze względów ekonomicznych niejednokrotnie traciły pracę. Z powyższego wywodu wynika, że zagadnienia prawne, na które powołała się skarżąca zostały dostatecznie i jednolicie wyjaśnione w orzecznictwie. Istotne zagadnienie prawne, warunkujące dopuszczenie skargi kasacyjnej do merytorycznego procedowania, nie występuje, jeśli sporna kwestia została już w orzecznictwie dostatecznie wyjaśniona (T. Ereciński, [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom III. Postępowanie rozpoznawcze, wyd. V, red. T. Ereciński, LEX). W sytuacji gdy zagadnienie prawne było już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, skarżąca powinna wykazać, że wystąpiły okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2015 r., I PK 4/15, LEX nr 1661934 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383). Sumą przedstawionych rozważań jest konkluzja o nie wystąpieniu przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Analiza akt i środka zaskarżenia nie upoważnia również 8 do twierdzenia, że w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, doszło do nieważności postępowania, czy też skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji, o kosztach procesu rozstrzygnął stosując regułę z art. 98 § 1 k.p.c. i art. 99 k.p.c.