III UK 338/19

Sygn. akt III UK 338/19 POSTANOWIENIE Dnia 13 maja 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Myszka w sprawie z odwołania M. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. o prawo do emerytury, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 13 maja 2020 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 11 grudnia 2018 r., sygn. akt III AUa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i przyznaje adw. J. Ł. Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w (…) kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł, z podatkiem VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w (…) III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 11 grudnia 2018 r. oddalił apelację wnioskodawcy M. P. od wyroku Sądu Okręgowego w S. VI Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 lutego 2018 r. oddalającego jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. z dnia 25 listopada 2016 r. odmawiającej przyznania mu prawa do wcześniejszej emerytury. Sądy obydwu instancji uznały odwołanie wnioskodawcy za bezzasadne, ponieważ nie udowodnił on wymaganego do przyznania wnioskowanego 2 świadczenia okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego co najmniej 25 lat, a jedynie 24 lata i 14 dni okresów składkowych i nieskładkowych liczonych do dnia 31 grudnia 1998 r. Sąd odwoławczy za prawidłowe uznał stanowisko Sądu pierwszej instancji w przedmiocie odstąpienia od badania dalszych przesłanek wyrażonych w treści art. 184 ustawy emerytalnej. Skoro bowiem nie została spełniona jedna przesłanka przyznania emerytury w obniżonym wieku (25-letni okres składkowy i nieskładkowy na dzień 1 stycznia 1999 r.), to z uwagi na konieczność spełnienia wszystkich przesłanek łącznie, okoliczność ta stanowiła podstawę do odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia. Zatem badanie czy wnioskodawca spełnia dalszą przesłankę do przyznania emerytury, czyli co najmniej 15-letni okres pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, było zbędne. W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzucił naruszenie: 1/ art. 217 § 2 w związku z art. 382 w związku z art. 227 w związku z art. 1131 § 1 k.p.c. przez nieuzasadnione zaniechanie przez sąd drugiej instancji przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, choć wniosek dowodowy w tym zakresie został prawidłowo złożony jeszcze na etapie postępowania przed Sądem Okręgowym, a nie istniały jakiekolwiek przeszkody do przeprowadzenia tego dowodu w ramach zagranicznej pomocy prawnej przed sądem właściwym ze względu na miejsce zamieszkania świadków, czym uniemożliwiono wnioskodawcy dowiedzenie podnoszonych przez niego twierdzeń mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a także rażąco naruszono jego prawo do realnego udziału w sprawie i rzeczywistej obrony swoich praw, w konsekwencji czego wystąpiła przesłanka bezwzględnej nieważności postępowania przewidziana treścią art. 379 pkt 5 k.p.c.; 2/ art. 217 § 2 w związku z art. 227 oraz 378 k.p.c. przez usankcjonowanie wadliwości postępowania Sądu pierwszej instancji skutkującej pozbawieniem strony możności obrony swoich praw, co wynikało z niedostrzeżenia przez Sąd drugiej instancji wadliwości postępowania polegającej na braku ustosunkowania się do prawidłowo zgłoszonego przez ubezpieczonego wniosku dowodowego o przesłuchanie świadków na skutek czego uniemożliwiono wnioskodawcy dowiedzenia podnoszonych przez niego twierdzeń mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a także rażąco naruszono jego prawo do realnego udziału 3 w sprawie; 3/ art. 378 § 1 w związku z art. 382 k.p.c. przez uchylenie się od ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy; 4/ art. 328 w związku z art. 391 k.p.c. przez wadliwe uzasadnienie wyroku na skutek braku odzwierciedlenia w uzasadnieniu motywów rozstrzygnięcia wydanego przez sąd drugiej instancji, tj. braku wskazania konkretnych faktów, które sąd ten uznał za udowodnione i dowodów, na których się oparł, a w szczególności przyczyn, dla których odmówił wiarygodności dowodowi z przesłuchania wnioskodawcy, jak również bezrefleksyjnie powielił twierdzenie odnośnie sprzeczności pomiędzy treścią przesłuchania wnioskodawcy a treścią dowodów z dokumentów, co skutkowało brakiem wyjaśnienia przyczyn oddalenia apelacji oraz uniemożliwieniem zaskarżenia wydanego rozstrzygnięcia w oparciu o konkretne ustalenia sądu. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał na nieważność postępowania wynikającą z pominięcia przez Sąd drugiej instancji „wniosku dowodowego z zeznań świadków” oraz na oczywistą zasadność skargi. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego, jak również o zasądzenie na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu kosztów pomocy prawnej, które nie zostały ani w całości, ani w części, opłacone. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie postanowienia w przedmiocie odmowy przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na przyjęcie do merytorycznego rozpoznania. Funkcje postępowania kasacyjnego sprawiają, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w konkretnej sprawie zachodzą istotne okoliczności przemawiające za jurysdykcyjną interwencją Sądu Najwyższego. Tymczasem, najdalej idący zarzut nieważności postępowania okazał się oczywiście bezpodstawny i chybiony, 4 ponieważ skarżący brał czynny udział w postępowaniu zarówno przed Sądem pierwszej jak i drugiej instancji, zatem nie był na żadnym etapie postępowania całkowicie i zupełnie pozbawiony możności obrony swoich praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. W szczególności nie stanowi kwalifikowanego „pozbawienia prawa do obrony” oddalenie przez Sąd pierwszej instancji wniosku o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków (H. i V. T.). Sąd pierwszej instancji nie zaniechał rozpoznania dowodu z zeznań tych osób, którzy nie mieli możliwości przyjazdu do Polski ze względu na stan zdrowia w celu złożenia zeznań, dlatego dokonał oceny ich ogólnikowych zeznań złożonych na piśmie (ze względu na ich niestawiennictwo), które suwerennie ocenił jako niewiarygodne i „sprzeczne ze sobą”. W konsekwencji nie było potrzeby ani możliwości ich przesłuchania, a zarzucane uchybienie nie prowadziło do nieważności postępowania, zwłaszcza że skarżący w skardze kasacyjnej nie wskazał na identyfikowalne lub konkretne okoliczności, bądź istotne kwestie prawne, których miałoby dotyczyć takie przesłuchanie ponad treści zawarte w dołączonych do akt sprawy protokołów. Postawione przez skarżącego zarzuty nie uzasadniały przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w oparciu o wniosek o rzekomym oczywistym uzasadnieniu proceduralnych podstaw kasacyjnego zaskarżenia (art. 3983 § 1 pkt 2), które wymagałyby sformułowania równocześnie zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, które były podstawą negatywnego dla skarżącego wyrokowania, a których w skardze kasacyjnej zabrakło. Tymczasem według miarodajnych ustaleń faktycznych, skarżący nie spełnił bezwzględnie obowiązujących warunków nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym 60 lat, ponieważ nie udowodnił ani ogólnego stażu pracy w wymiarze co najmniej 25-letniego stażu okresów składkowych i nieskładkowych, ani co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych przepracowanych do 1 stycznia 1999 r. (art. 32 w związku z art. 184 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej z 17 grudnia 1998 r.), zwłaszcza że spornych okresów pracy w rolnictwie polskie ustawodawstwo i judykatura (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2019 r., III UZP 3/19, OSNP 2020 nr 1, poz. 9) nie uznają za zatrudnienie w szczególnych warunkach wymagane do nabycia emerytury w niższym wieku emerytalnym. 5 Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., przyznając pełnomocnikowi z urzędu adw. J. Ł.