III UK 5/17

Sygn. akt III UK 5/17 POSTANOWIENIE Dnia 7 września 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Romualda Spyt w sprawie z odwołania K.M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. o podleganie ubezpieczeniom społecznym z udziałem zainteresowanego D. Sp. z o.o. w R., na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 września 2017 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od K.M. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 2400 (dwa tysiące czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wnioskodawca K.M. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 22 czerwca 2016 r. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego: art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst Dz.U. z 2017 r., poz. 963 ze zm.), przez błędną jego wykładnię polegająca na przyjęciu, że brak jest podstaw prawnych do podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu; art. 22 k.p., przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że wnioskodawca nie podlegał pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu z tego powodu, że był jedynym lub niemal jedynym wspólnikiem D. 2 Sp. z o.o. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazując, że „skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna”. W uzasadnieniu podniósł, że: „zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w (…), sygn. akt III Aua (…), z dnia 22 czerwca 2016 roku, w sposób oczywisty narusza przepisy prawa materialnego tj. art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 22 ustawy Kodeks Pracy. Ponadto za przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania przemawiają pojawiające się w orzecznictwo wątpliwości dotyczące interpretacji sytuacji w ramach której gdy sposób zawarcia umowy o pracę jest formalnie niezgodny z obowiązującymi przepisami, to czy sam fakt ten z góry dyskwalifikuje stronę stosunku pracy - pracownika jako podmiotu podlegającego obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym zgodnie z art. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wynika to z pojęcia podporządkowania autonomicznego. Nie można zapominać o tym, że zgodnie z wyrokiem II UK 20/11 Sąd Najwyższy wskazuje, iż w modelu „autonomicznego” podporządkowania pracowniczego osoby zarządzającej zakładem pracy, podległość wobec pracodawcy (spółki z ograniczoną odpowiedzialnością) wyraża się w respektowaniu uchwał wspólników i wypełnianiu obowiązków płynących z Kodeksu spółek handlowych. W niniejszym stanie faktycznym skarżący wykonując swoje czynności w ramach pracy dla spółki, wykonywał to właśnie w modelu autonomicznego podporządkowania”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wstępnie trzeba przypomnieć, że ograniczenia dopuszczalności wnoszenia skargi kasacyjnej wynikają z konstytucyjnej roli Sądu Najwyższego w systemie organów wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (jednolity tekst: Dz.U. z 2016 r., poz. 1254 ze zm.), rolą tego Sądu w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości pozostaje zapewnienie w ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków odwoławczych, podejmowanie uchwał rozstrzygających 3 zagadnienia prawne i rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach. Skarga kasacyjna nie jest więc (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia, gdy się weźmie nadto pod uwagę, że Konstytucja w art. 177 ust. 1 gwarantuje jedynie dwuinstancyjne postępowanie. Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania przed Sądem Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe, które może zostać obwarowane szczególnymi przesłankami, w tym określonymi w art. 3989 § 1 k.p.c. Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Odnosząc się do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., na którą powołuje się skarżący, należy zauważyć, że w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika ona zwykle z oczywistego, widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji. Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 k.p.c., lecz o naruszenie kwalifikowane (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107, z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109, z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494, z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437, z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Jeżeli więc przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania miałaby być okoliczność, że skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3984 § 1 w związku z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), skarżący powinien w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w 4 czym wyraża się ta „oczywistość” i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia, koncentrując się na wykazaniu kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274). Takiego wywodu jednak brak. Poza tym kluczowe znaczenie dla stwierdzenia oczywistej zasadności skargi miałoby oczywiste naruszenie art. 22 § 1 k.p. – przepisu określającego cechy umowy o pracę (skarżący powołał się ogólnie na art. 22 k.p. – bez wskazania jednostki redakcyjnej, a każda z nich tworzy osobną normę prawną). Ocena prawna na tle tego przepisu implikuje zastosowanie art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i objęcie danej osoby pracowniczym tytułem ubezpieczenia Natomiast przy twierdzeniu, że istnieje podstawa do uznania, że umowa o pracę została zawarta przez fakty konkludentne – wobec nieważności pisemnej umowy o pracę (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 2013 r., I PK 94/13, LEX nr 1448692 oraz powołane tam wcześniejsze orzeczenia Sądu Najwyższego), konieczne byłoby powołanie się w podstawach kasacyjnych na naruszenie art. 60 k.c. w związku z art. 300 k.p. i wykazanie jego oczywistego naruszenia, czego skarżący nie uczynił. Zatem skarżący nie wykazał kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa zawartych w podstawach kasacyjnych. Co więcej, powołana argumentacja, że w orzecznictwie występują „wątpliwości dotyczące interpretacji sytuacji w ramach której gdy sposób zawarcia umowy o pracę jest formalnie niezgodny z obowiązującymi przepisami, to czy sam fakt ten z góry dyskwalifikuje stronę stosunku pracy - pracownika jako podmiotu podlegającego obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym”, zaprzecza tezie o oczywistym naruszeniu prawa, które dotyczyć może przepisów niepodlegających rozbieżnej wykładni. Dodać też trzeba, że skarżący opiera swoje stanowisko co do istnienia pomiędzy nim a Spółką stosunku pracy wyłącznie na modelu „autonomicznego podporządkowania”. Tymczasem model ten z pewnością nie dotyczy sytuacji, w której „autonomicznie podporządkowany” miałby być podporządkowany w istocie własnym decyzjom formalnie podjętym jako uchwały wspólników w sytuacji, gdy – 5 tak jak skarżący – posiada w spółce 2.549 z 2.550 udziałów (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 16 grudnia 2008 r., I UK 162/08, LEX nr 491093; z dnia 7 kwietnia 2010 r., II UK 177/09, LEX nr 599767; z dnia 3 sierpnia 2011 r., I UK 8/11, LEX nr 1043990). Skarżący nie zdołał zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania jego skargi przez Sąd Najwyższy, wobec czego z mocy art. 3989 k.p.c., należało postanowić jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na mocy art. 98 k.p.c. w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 w związku § 2 pkt rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm. – w brzmieniu obowiązującym do 26 października 2016 r.).