Rs 1/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk H. Kmieciak (sprawozdawca). Sędziowie: płk J. Gawrysiak, płk J. Górski.Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: mjr W. Kubala.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 1976 r. na rozprawie sprawy Mieczysława P., skazanego nieprawomocnie za przestępstwa określone w: 1) art. 124 § 1 k.k. - z zastosowaniem art. 40 § 1 pkt 2 i art. 46 § 1 pkt 1 k.k. - na karę 6 lat pozbawienia wolności i pozbawienia praw publicznych na okres 3 lat oraz konfiskaty mienia w całości, 2) art. 271 § 1 i 2 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności oraz 3) łącznie na karę 6 lat pozbawienia wolności i pozbawienia praw publicznych na okres 3 lat oraz konfiskaty mienia w całości, z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Wojsk Lotniczych w N. z dnia 18 lutego 1976 r. rewizji obrońcy nie uwzględnił i zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.Uzasadnienie faktyczne(...) Obrońca w rewizji wniósł o:1) poprawienie kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego opisanego w pkt 1 wyroku z art. 124 § 1 k.k. na art. 125 k.k. i wymierzenie oskarżonemu za ten czyn kary pozbawienia wolności "w dolnych granicach zagrożenia ustawowego",2) uniewinnienie oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 271 § 2 k.k., a opisanego w pkt 2 wyroku.Uzasadnienie prawnePo wysłuchaniu obrońcy, który popierał żądania rewizji, oraz po wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, domagającego się utrzymania zaskarżonego wyroku w mocy, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Przede wszystkim należy zauważyć, że gdyby istniały podstawy do przyjęcia, iż oskarżony po dokonaniu zbrodni szpiegostwa (art. 124 § 1 k.k.) postąpił w sposób określony w art. 125 k.k., to i tak nie można by jego czynu zakwalifikować jako przestępstwa przewidzianego w art. 125 k.k., gdyż takie przestępstwo nie istnieje. Wynika to jednoznacznie z uchwały pełnego składu Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1975 r. - U 3/74 (zasada prawna), w której stwierdzono, że dopełnienie przez sprawcę zbrodni określonej w art. 124 § 1 k.k. warunków przewidzianych w art. 125 k.k. nie przeistacza tejże zbrodni w występek, lecz skutkuje jedynie swoiste nadzwyczajne złagodzenie kary (OSNKW 1975, z. 9, poz. 119).II. Zastosowanie wspomnianego nadzwyczajnego złagodzenia kary uzależnione jest od spełnienia przez sprawcę dwóch warunków, a mianowicie: 1) dobrowolnego poniechania dalszej działalności przestępnej oraz 2) ujawnienia wobec organu powołanego do ścigania przestępstw wszystkich istotnych okoliczności popełnionego czynu.Należy zgodzić się z poglądem wyrażonym w rewizji, że sąd pierwszej instancji popełnił błąd, przyjmując, iż oskarżony nie spełnił pierwszego warunku przewidzianego w art. 125 k.k., tj. że nie poniechał dobrowolnie dalszej działalności szpiegowskiej. Przeciwko stanowisku sądu pierwszej instancji przemawiają jego własne ustalenia.Sąd ten bowiem ustalił, że oskarżony - po przekazaniu wiadomości organom służby specjalnej w N.1: "(...) nie otrzymał zezwolenia na stały pobyt w tym kraju i wobec braku jego zgody na podjęcie się pracy wywiadowczej w Polsce w dniu 10 lipca 1975 r. władze policyjne w N.1 deportowały go do Polski". Skoro więc oskarżony miał propozycję dalszego uprawiania działalności szpiegowskiej i mógł z niej skorzystać, a nie skorzystał, to jest oczywiste, że należało przyjąć, iż dobrowolnie z tą działalnością zerwał. Błąd sądu pierwszej instancji jest tym bardziej zaskakujący, że w rzeczywistości nie było żadnej "deportacji" oskarżonego do Polski, lecz jedynie nastąpiło wydalenie oskarżonego z N.1 (...).Nie można natomiast podzielić poglądu rewizji, że sąd pierwszej instancji powinien był przyjąć, że oskarżony spełnił także drugi warunek przewidziany w art. 125 k.k., tj. ujawnił wobec organu powołanego do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu.Już w wyroku z dnia 15 kwietnia 1970 r. - Rw 4/70 Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że nie spełnia zawartego w art. 125 k.k. warunku ujawnienia wobec organu powołanego do ścigania przestępstw istotnych okoliczności popełnionego czynu taki sprawca zbrodni określonej w art. 124 § 1 k.k., który dopiero w miarę rozwijającego się śledztwa, a zwłaszcza w miarę zebranych niezależnie od jego woli i przedstawionych mu dowodów winy, podaje częściami - choćby w końcu wszystkie - istotne okoliczności popełnionego czynu (OSNKW 1970, z. 7-8, poz. 81). Późniejsza uchwała składu siedmiu sędziów Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 1973 r. - U 1/73 (OSNKW 1973, z. 7-8, poz. 100), na którą powołano się w rewizji, wcale nie zdezaktualizowała zapatrywania wyrażonego we wspomnianym wyżej wyroku - Rw 4/70, a jedynie określiła końcowy termin ujawnienia ("najpóźniej do chwili wniesienia aktu oskarżenia"). Tak więc sprawca zbrodni określonej w art. 124 § 1 k.k., który dobrowolnie poniechał dalszej działalności szpiegowskiej, może skutecznie - z punktu widzenia art. 125 k.k. - podać organowi powołanemu do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu również pod koniec postępowania przygotowawczego, ale czynność ta musi mieć charakter "ujawnienia", a nie tylko "przyznania". Przepis art. 125 k.k. bowiem premiuje "czynny żal" sprawcy, a ten - co wynika z jego istoty - nie da się pogodzić z matactwem, od którego sprawca odstępuje dopiero pod wpływem dowodów lub niezbitych argumentów. W tym konkretnym wypadku właśnie tak było (...).Tak więc, mimo błędnego zapatrywania sądu pierwszej instancji, że oskarżony nie spełnił pierwszego warunku przewidzianego w art. 125 k.k., zastosowanie tego przepisu do oskarżonego przy wymiarze kary jest niemożliwe, a to wobec niedopełnienia przezeń drugiego warunku.III. Skoro przepis art. 125 k.k. nie może mieć w tej sprawie zastosowania, to nie może też być mowy o złagodzeniu kary wymierzonej oskarżonemu na podstawie art. 124 § 1 k.k. Kara bowiem 6 lat pozbawienia wolności - przy minimum zagrożenia ustawowego wynoszącego 5 lat pozbawienia wolności - nie może być uznana za rażąco niewspółmiernie surową (art. 387 pkt 4 k.p.k.) (...).