Rw 351/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk H. Kmieciak (sprawozdawca). Sędziowie: płk J. Gawrysiak, płk J. Górski. Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk Z. Stefaniak.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 1975 r. na rozprawie m.in. sprawy nieprawomocnie skazanych:1) Andrzeja W. za przestępstwo określone w art. 200 § 1 w związku z art. 58 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres 5 lat, 10.000 zł grzywny i obniżenia stopnia wojskowego;2) Krzysztofa B. za przestępstwo określone w art. 200 § 2 k.k. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności i 1.000 zł grzywny za przestępstwo określone w art. 18 § 2 w związku z art. 200 § 1 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności, 5.000 zł grzywny i obniżenia stopnia wojskowego oraz łącznie na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres 5 lat, 5.000 zł grzywny i obniżenia stopnia wojskowego,z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 18 czerwca 1975 r.rewizji obrońców nie uwzględnił, natomiast z urzędu zaskarżony wyrok zmienił co do oskarżonego Krzysztofa B. przez:a) poprawienie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu w pkt 1 wyroku z art. 200 § 2 k.k. na art. 200 § 1 k.k., a podstawy wymiaru kary pozbawienia wolności z art. 200 § 2 w związku z art. 57 § 3 pkt 2 k.k. na art. 200 § 1 k.k. z zastosowaniem art. 200 § 2 w związku z art. 57 § 3 pkt 2 k.k.;b) poprawienie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu w pkt 2 wyroku z art. 18 § 2 w związku z art. 200 § 1 k.k. na art. 200 § 1 w związku z art. 58 k.k., przyjmując, że oskarżony ten działał wspólnie z Andrzejem W. i w sposób ciągły, a ponadto poprawienie podstawy wymiaru kary pozbawienia wolności za ten czyn z art. 18 § 2 i art. 19 § 1 i 2 w związku z art. 200 § 1 k.k. na art. 200 § 1 w związku z art. 58 k.k. -i z tymi zmianami zaskarżony wyrok we wspomnianej części utrzymał w mocy.Uzasadnienie faktyczne(...) Obrońca oskarżonego Andrzeja W. wniósł o uniewinnienie tegoż oskarżonego, obrońca oskarżonego Krzysztofa B. zażądał:- uniewinnienia tegoż oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa opisanego w pkt 1 wyroku oraz- uchylenia wyroku w części skazującej za przestępstwo opisane w pkt 2 wyroku i przekazania sprawy w tym zakresie sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania albo zastosowania do wspomnianego czynu "innej kwalifikacji prawnej i wymierzenia odpowiednio łagodniejszej kary, w szczególności zaś nieorzekania degradacji" (...).(...) Rewizja obrońcy, żądająca uniewinnienia oskarżonego Andrzeja W. od zarzutu zaboru około 500 litrów beznyny, nie zasługuje na uwzględnienie. Prawdą jest, że oskarżony Andrzej W. nie przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu ani w postępowaniu przygotowawczym, ani na rozprawie przed sądem pierwszej instancji. Prawdą jest też, że w zasadzie jedynym dowodem przemawiającym wprost przeciwko oskarżonemu Andrzejowi W. były pierwsze wyjaśnienia współoskarżonego Krzysztofa B. złożone w postępowaniu przygotowawczym, później przez niego odwołane i nigdy więcej nie podtrzymywane. Z tego jednak nie wynika jeszcze, że - jak twierdzi obrońca - skazanie oskarżonego Andrzeja W. oparte zostało na bezwartościowym dowodowo pomówieniu współoskarżonego.Sąd pierwszej instancji wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, dlaczego właśnie tym pierwszym wyjaśnieniom współoskarżonego Krzysztofa B. dał wiarę, a ponieważ argumentacja ta jest logicznie poprawna i odpowiada warunkom określonym w art. 4 § 1 k.p.k., przeto nie można jej skutecznie podważyć (...).(...) Niezasadna jest także rewizja obrońcy oskarżonego Krzysztofa B.Obrońca twierdzi, że sąd pierwszej instancji nie miał dostatecznych podstaw do skazania oskarżonego Krzysztofa B. za zabór 40 litrów etyliny 78 z puli, którą miał rozchodować na agregat; zarzut ten bowiem oparty był na przyznaniu się oskarżonego do tego, złożonym w postępowaniu przygotowawczym, a oskarżony pod koniec rozprawy sądowej przyznanie to odwołał.Twierdzenie to oparte jest chyba na nieporozumieniu. Oskarżony Krzysztof B., który przyznał się do zaboru owych 40 litrów etyliny, zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i na rozprawie, pod koniec rozprawy wcale tego przyznania nie odwołał, a jedynie zaprzeczył swym poprzednim wyjaśnieniom, że "rozchodowane" w dokumentacji na cele służbowe, a w rzeczywistości ukryte w zarządzanym przez niego magazynie w dwóch kanistrach 40 litrów etyliny "wziął dla siebie", twierdząc, iż miał zamiar tę etylinę "dać kierowcom, którzy by zgłosili się do niego, że mają przepały i brakuje im paliwa". Ze względu na to, że zagarnięcie mienia nie przestaje być zagarnięciem mienia tylko dlatego, że przysporzenie korzyści majątkowej następuje nie u sprawcy, lecz u "kogo innego" (art. 120 § 8 k.k.), przeto nawet wtedy, gdyby przyjąć, że ostatnie wyjaśnienia oskarżonego były jedynie wiarygodne, to i tak nie mógłby on być uniewinniony. Sąd pierwszej instancji słusznie jednak uznał za wiarygodne pierwsze wyjaśnienia oskarżonego, gdyż odwołując je oskarżony ograniczył się do stwierdzenia, że: "(...) podczas tego przesłuchania (tzn. pierwszego - uwaga Sądu Najwyższego) nie wiedziałem, co mówić, i dlatego wyjaśniłem, że miałem zamiar tę benzynę zużyć do swego motoru". Trudno uznać takie stwierdzenie za przekonujące. Cel przywłaszczenia bowiem przyświecał oskarżonemu już w momencie zaboru etyliny, a ten był dokonany z chwilą wyjęcia jej spod władztwa wojska i ukrycia do postąpienia z nią według własnego uznania.Jeżeli chodzi o drugi z przypisanych oskarżonemu Krzysztofowi B. czynów (pkt 2 wyroku), to sąd pierwszej instancji słusznie uznał za jedynie wiarygodne pierwsze wyjaśnienia oskarżonego Krzysztofa B., złożone w postępowaniu przygotowawczym, wobec czego nie ma podstaw ani do uchylenia zaskarżonego wyroku w tym zakresie i przekazania sprawy temuż sądowi do ponownego rozpoznania, ani do zmiany kwalifikacji prawnej tegoż czynu w kierunku proponowanym przez obrońcę.(...) Wyrok sądu pierwszej instancji co do oskarżonego Krzysztofa B. podlega jedynie zmianie z urzędu (art. 404 k.p.k.) z dwóch powodów.Po pierwsze - sąd pierwszej instancji zakwalifikował czyn oskarżonego opisany w pkt 1 wyroku jako "przestępstwo określone w art. 200 § 2 k.k.", a tymczasem takie przestępstwo w ogóle nie istnieje. Przepis art. 200 § 2 k.k. bowiem stanowi jedynie, że: "w wypadku mniejszej wagi sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary". Zajmując stanowisko, że zabór przez oskarżonego Krzysztofa B. 40 litrów etyliny, za której ochronę jako magazynier był odpowiedzialny, stanowił wypadek mniejszej wagi, sąd pierwszej instancji powinien był uznać tego oskarżonego za winnego popełnienia przestępstwa określonego w art. 200 § 1 k.k., natomiast karę pozbawienia wolności za ten czyn wymierzyć mu na podstawie art. 200 § 1 k.k. z zastosowaniem art. 200 § 2 i art. 57 § 3 pkt 2 k.k. (a nie tylko na podstawie art. 200 § 2 w związku z art. 57 § 3 pkt 2 k.k.).Po wtóre - sąd pierwszej instancji zakwalifikował czyn oskarżonego opisany w pkt 2 wyroku jako "przestępstwo określone w art. 18 § 2 w związku z art. 200 § 1 k.k.", zamiast - jak należało - z art. 200 § 1 w związku z art. 58 k.k.W rachubę wchodzą tu dwie kwestie:1. Sąd pierwszej instancji przyjął, że oskarżony Andrzej W. zagarniając - z pomocą oskarżonego Krzysztofa B. - z podległego sobie magazynu 500 litrów etyliny dopuścił się przestępstwa ciągłego, co znalazło wyraz w kwalifikacji prawnej tegoż czynu przez wskazanie na związek art. 200 § 1 k.k. z art. 58 k.k. Jeżeli tak, to konsekwentnie też powinien zastosować przepis art. 58 k.k. do czynu oskarżonego Krzysztofa B., oskarżony ten bowiem pomagał oskarżonemu Andrzejowi W. w każdym akcie zagarnięcia etyliny, których suma złożyła się na przestępstwo ciągłe. Konstrukcja "przestępstwa ciągłego" bowiem (art. 58 k.k.) odnosi się także do postaci zjawiskowych przestępstwa, do których należy pomocnictwo (art. 18 § 2 k.k.).2. Sąd pierwszej instancji niesłusznie uznał działanie oskarżonego Krzysztofa B. tylko za pomocnictwo (art. 18 § 2 k.k.) do przestępstwa (art. 200 § 1 k.k.), zamiast za współsprawstwo.Oskarżony Krzysztof B. - jak wynika z jego wyjaśnień, które sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę ustaleń faktycznych - spełnił przecież wszystkie czynności składające się na pojęcie zagarnięcia mienia społecznego, gdyż wspólnie z oskarżonym Andrzejem W. przetaczał etylinę ze zbiornika magazynowego do podstawionych beczek, a ponadto beczki te wraz z zawartością przewoził w inne miejsce i tam je ukrywał, a następnie zagarniętą etylinę partiami zbywał i osiągniętymi korzyściami dzielił się z oskarżonym Andrzejem W.Okoliczność, że oskarżony Krzysztof B. ani nie sprawował zarządu nad etyliną, którą wspólnie z oskarżonym Andrzejem W. zagarnął, ani nie był odpowiedzialny za jej ochronę lub nadzór nad nią, nie mogła stanowić przeszkody do przyjęcia, że chodziło o współsprawstwo kwalifikowanego zagarnięcia mienia społecznego (art. 200 § 1 k.k.). Oskarżony Krzysztof B. bowiem wiedział, że dopuszcza się zagarnięcia mienia społecznego wspólnie z osobą nim zarządzającą (oskarżonym Andrzejem W.).Jeżeli osoba udzielająca pomocy sprawcy w zagarnięciu mienia społecznego wie, że sprawca sprawuje zarząd nad tym mieniem albo jest odpowiedzialny za jego ochronę lub nadzór nad nim w związku z zajmowanym stanowiskiem lub pełnioną funkcją, odpowiada - na podstawie art. 19 § 2 k.k. - za pomocnictwo (art. 18 § 2 k.k.) do przestępstwa kwalifikowanego (art. 200 § 1 k.k.); tym bardziej osoba, która mając wspomnianą świadomość, posunie się w swym zachowaniu jeszcze dalej i wspólnie z takim sprawcą dopuści się zagarnięcia mienia społecznego, powinna odpowiadać za współsprawstwo przestępstwa kwalifikowanego (art. 200 § 1 k.k.). Nie oznacza to wcale rozszerzenia odpowiedzialności, każde bowiem współsprawstwo zawiera w sobie wszystkie elementy pomocnictwa, a jeżeli nie stosuje się kumulatywnej kwalifikacji prawnej, to dlatego, iż w rachubę wchodzi zasada pochłaniania (konsumpcji).