Rw 43/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia ppłk H. Kmieciak (sprawozdawca). Sędziowie: płk Gawrysiak, ppłk W. Sygnet (sędzia Sądu Wojsk. del.).Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Szulczyk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 1974 r. na rozprawie sprawy Andrzeja K., skazanego nieprawomocnie za przestępstwa określone w: 1) art. 325 § 1 i art. 327 § 1 k.k. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności z degradacją, 2) art. 319 k.k. na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności, 3) art. 167 § 1 k.k. (dwukrotnie) na kary 3 i 5 miesięcy pozbawienia wolności oraz 4) łącznie - na karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres 2 lat, oddaniem pod dozór kuratora i nałożeniem obowiązku powstrzymania się od nadużywania alkoholu, 5.000 zł grzywny i degradację, z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora na niekorzyść oskarżonego od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 28 grudnia 1973 r.uwzględniając rewizję prokuratora oraz z urzędu zaskarżony wyrok zmienił przez:a) przyjęcie, że czyny opisane w pkt 2, 3 i 4 tegoż wyroku, a zakwalifikowane z art. 319 i 167 § 1 k.k. (dwukrotnie), stanowią jeden czyn i jedno przestępstwo określone w art. 319 k.k.,b) wymierzenie oskarżonemu za ten czyn na podstawie art. 319 k.k. kary 1 roku pozbawienia wolności oraz jako kary łącznej - kary 1 roku pozbawienia wolności z degradacją,c) uchylenie orzeczenia o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności i związanych z tym orzeczeniem rozstrzygnięć w kwestii wymiaru grzywny, nałożenia obowiązku wymienionego w art. 75 § 2 pkt 6 k.k., ustanowienia dozoru kuratora, zaliczenia tymczasowego aresztowania na poczet grzywny oraz wymierzenia kary zastępczej,i z powyższymi zmianami wyrok ten utrzymał w mocy. Uzasadnienie faktyczne(...) Prokurator w rewizji wnosi "o wymierzenie Andrzejowi K. kary pozbawienia wolności w granicach wniosku złożonego przez oskarżyciela bez warunkowego zawieszenia jej wykonania", czyli kary 1 roku i 6 miesięcy bezwzględnego pozbawienia wolności.Prokurator twierdzi, że wymierzenie oskarżonemu przez sąd pierwszej instancji kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania nastąpiło z obrazą art. 73 § 2 k.k., gdyż na podstawie dotychczasowego zachowania się oskarżonego nie można przypuszczać, iż będzie on w przyszłości przestrzegał porządku prawnego i nie popełni przestępstwa (był wielokrotnie karany dyscyplinarnie za nadużywanie alkoholu), nie mówiąc o tym, że względy na społeczne oddziaływanie kary za przestępstwo popełnione podczas pełnienia służby w stanie nietrzeźwości i skierowane przeciwko podwładnym przemawiają przeciwko warunkowemu skazaniu.Na rozprawie przed Sądem Najwyższym:a) przedstawiciel Naczelnej Prokuratury Wojskowej, popierając rewizję prokuratora, ograniczył zawarte w niej żądanie jedynie do uchylenia warunkowego zawieszenia wykonania kary, a ponadto wniósł o przyjęcie, że zachowanie oskarżonego opisane w pkt 2-3 zaskarżonego wyroku stanowiło jedno przestępstwo określone w art. 319 k.k.; b) obrońca oskarżonego domagał się umorzenia postępowania karnego przeciwko oskarżonemu o czyny określone w art. 167 § 1 k.k. z braku wniosków pokrzywdzonych o ściganie, uchylenia kary dodatkowej degradacji i utrzymania w mocy orzeczenia o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności;c) oskarżony popierał wniosek swojego obrońcy. Uzasadnienie prawneW związku z powyższym Sąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Jeżeliby zachowanie oskarżonego opisane w pkt 2 i 4 zaskarżonego wyroku istotnie wyczerpywało istotnie tylko i wyłącznie dyspozycję art. 167 § 1 k.k., to jest oczywiste, że w tej części, zaskarżony wyrok należałoby uchylić i postępowanie karne w tym zakresie umorzyć na podstawie art. 11 pkt 4 k.p.k. (w związku z art. 361 § 1 k.p.k.), gdyż: a) żaden z pokrzywdzonych nie złożył wymaganego przepisem art. 167 § 2 k.k. wniosku o ściganie, natomiast b) oświadczenie prokuratora złożone do protokołu rozprawy głównej, iż podejmuje się ścigania oskarżonego za te czyny z urzędu na podstawie art. 577 § 2 k.p.k., nie mogłoby zastąpić wniosków pokrzywdzonych, przepis art. 577 § 2 k.p.k. bowiem - co wyraźnie wynika z jego treści - upoważnia prokuratora wojskowego do wszczęcia z urzędu postępowania tylko o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego, a nie o przestępstwa ścigane na wniosek pokrzywdzonego. II. Rzecz w tym, że zachowanie oskarżonego w stosunku do Włodzimierza P. i Zenona Ł. (dwukrotnie), zakwalifikowane w zaskarżonym wyroku jako przestępstwo określone w art. 167 § 1 k.k., w konkretnych okolicznościach za takie nie mogło być uznane. Sprawa przedstawia się przecież tak, że oskarżony bezpośrednio zarówno przed, jak i w czasie pełnienia służby wprawił się w stan nietrzeźwości (czyn objęty kwalifikacją z art. 325 § 1 i art. 327 § 1 k.k.), a następnie w takim stanie z nadużyciem swych uprawnień w celu wyrządzenia dolegliwości podwładnym i młodszym stopniem zaczął ich w różny sposób dyskryminować (szykanować). Nadużycie przez żołnierza swych uprawnień w celu wyrządzenia podwładnemu lub młodszym stopniem dolegliwości - obojętne fizycznej lub moralnej - bez względu na to, czy do wyrządzenia dolegliwości rzeczywiście doszło, czy też nie, stanowi przestępstwo określone w art. 319 k.k., zawsze ścigane z urzędu. Przepis art. 319 k.k. bowiem - podobnie zresztą jak i pozostałe przepisy rozdziału XL kodeksu karnego - chroni nie tylko dobra osobiste żołnierza będącego podwładnym lub młodszym stopniem, lecz przede wszystkim wojskowe zasady postępowania przełożonego lub starszego stopniem z żołnierzem podwładnym lub młodszym stopniem. W takim przeto zakresie, w jakim użycie przez żołnierza przemocy lub groźby bezprawnej w celu zmuszenia podwładnego lub młodszego stopniem do określonego zachowania się stanowi zarazem nadużycie przez żołnierza swych uprawnień w celu wyrządzenia podwładnemu lub młodszemu stopniem dolegliwości fizycznej lub moralnej, w takim też zakresie przepis art. 319 k.k. na zasadzie lex specialis derogat legi generali wyłącza przepis 167 § 1 k.k.Z tych względów, mając na uwadze, że zachowanie oskarżonego opisane w pkt 2-4 zaskarżonego wyroku przedstawiało się jako jeden ciąg wystąpień przeciwko zasadom postępowania z podwładnymi i młodszymi stopniem, zgodnie z trafnym wnioskiem przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, należy zmienić zaskarżony wyrok przede wszystkim przez: a) przyjęcie, że zachowanie to (dwukrotne), zakwalifikowane jako trzy przestępstwa określone w art. 167 § 1 k.k. i w art. 319 k.k., stanowiło jedno przestępstwo określone w art. 319 k.k., b) wymierzenie oskarżonemu za to przestępstwo na podstawie art. 319 k.k. kary 1 roku pozbawienia wolności, czyli kary zbliżonej do sumy dotychczasowych kar jednostkowych, gdyż ta suma odzwierciedla dopiero rzeczywisty stopień społecznego niebezpieczeństwa tego czynu (...).