Rw 440/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: płk A. Kaszycki. Sędziowie: płk S. Wojtczak, ppłk T. Kacperski (sprawozdawca).Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: mjr A. Lemieszek.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 1982 r. na rozprawie sprawy Wincentego K., nieprawomocnie uniewinnionego od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 152 k.k. w zb. z art. 191 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez Zastępcę Prokuratora Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w N. od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 22 kwietnia 1982 r.,uwzględniając rewizję prokuratora, zaskarżony wyrok uchylił i sprawę oskarżonego Wincentego K. przekazał sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczne(...) Wyrok ten zaskarżony został rewizją prokuratora, w której - podnosząc zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia (art. 387 pkt 3 k.p.k.), a polegający na niesłusznym uznaniu, że:a) oskarżony Wincenty K. dopuścił się jedynie drobnych uchybień formalnych, wyrażających się na przedwczesnym podpisaniu karty dopuszczenia do pracy w dyżurce, zamiast w miejscu pracy;b) okoliczność niewydania kluczy wykonawcy przez dopuszczającego do pomieszczenia "Trafo-2" jest najważniejszą, decydującą o odpowiedzialności określonej w art. 152 k.k. kwestią;c) wskutek rozpoczynającego się otępienia miażdżycowego, a co za tym idzie znacznie ograniczonej zdolności rozpoznania znaczenia czynu i zdolności do kierowania swoim postępowaniem, oskarżony nie dopuścił się umyślnego niedopełnienia obowiązków wynikających z aktualnych instrukcji orazd) wadliwie zinterpretowano cel i zakres obowiązków ciążących na dyżurnym elektryku rozdzielni, wynikających z instrukcji stanowiska dyżurnego elektryka i instrukcji o eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych nr 1, czego konsekwencją było bezpodstawne - zdaniem skarżącego - uniewinnienie oskarżonego od zarzutu popełnienia przezeń przestępstwa określonego w art. 152 k.k. w zb. z art. 191 § 1 k.k. -wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Po wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, który popierał rewizję prokuratora i zawarty w niej wniosek, oraz obrońcy, wnoszącego o nieuwzględnienie rewizji prokuratora i utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy,Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Rewizja prokuratora jest zasadna, jednakże nie tyle z powodów, o których mowa w przytoczonej w jej uzasadnieniu argumentacji, ile przede wszystkim ze względu na dopuszczenie się przez sąd pierwszej instancji obrazy przepisów postępowania (art. 387 pkt 2 k.p.k.). Dopiero bowiem konsekwencją tychże uchybień było właśnie poczynienie budzących uzasadnione wątpliwości ustaleń w zakresie przyczyn i okoliczności analizowanego zdarzenia, w wyniku którego poniósł śmierć Andrzej G. (...).Wnikliwa i wszechstronna analiza całokształtu dowodów, której sąd pierwszej instancji - z obrazą art. 357 k.p.k. - nie dokonał w zaskarżonym wyroku, ograniczając się do arbitralnego i ogólnikowego stwierdzenia o jednoznaczności poczynionych ustaleń faktycznych, nie wskazując zarazem - wbrew nakazowi określonemu w art. 372 § 1 pkt 1 k.p.k. - jakie fakty uznał za udowodnione, lub nie, oraz na jakich w tej mierze oparł się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych, pozwala - po pierwsze - na skuteczne zakwestionowanie zasadności tychże ustaleń faktycznych, a po wtóre - uniemożliwia instancji rewizyjnej skontrolowanie prawidłowości rozumowania sądu pierwszej instancji i choćby już z tego powodu uzasadnia konieczność uchylenia wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, skoro od trafności wyboru podstawy dowodowej ustaleń zależy merytoryczne rozstrzygnięcie kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonego.Dopiero bowiem taka analiza zebranych w sprawie dowodów stwarza dla instancji rewizyjnej możliwość skontrolowania, czy owe dowody zostały właściwie ocenione przez sąd pierwszej instancji oraz czy sąd ten wyprowadzał z nich logiczne wnioski, znajdujące odzwierciedlenie w wyrokowych ustaleniach faktycznych (...).II. Niezależnie od uchybień dowodowo-ocennych, sąd pierwszej instancji nie rozważył i w związku z tym nie ocenił wielu istotnych dla przypisania oskarżonemu popełnienia przezeń zarzucanego mu - w postaci przyjętej w akcie oskarżenia - czynu problemów prawnych.Artykuł 191 k.k. bowiem określa jako skutek zachowania się sprawcy sam stan narażenia na bezpośrednie niebezpieczeństwo. Nie przewiduje natomiast - co jednoznacznie wynika z brzmienia tego przepisu - wypadków kwalifikowanych przez spowodowanie śmierci albo uszkodzenie ciała lub rozstroju zdrowia pracownika. Dlatego też rodzi się zagadnienie prawidłowej kwalifikacji prawnej czynu, jeżeli niedopełnienie przez sprawcę, na którym spoczywają obowiązki w tym zakresie, zasad określonych w odpowiednich przepisach o bezpieczeństwie i higienie pracy pociągnęło za sobą śmierć, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia pracownika, zakładając - co jest oczywiste - że istnieje związek przyczynowy zarówno między niedopełnieniem obowiązków a narażeniem na bezpośrednie niebezpieczeństwo, jak też między niedopełnieniem obowiązków a dalszym skutkiem, o którym była mowa.Jest to problem ważki z tego względu, że narażenie na bezpośrednie niebezpieczeństwo może być umyślne albo nieumyślne a owe dalsze skutki mogą być objęte tylko nieumyślnością, co wynika przecież z samej istoty przestępstwa narażenia na niebezpieczeństwo (...).(...) Jeżeli więc sprawca umyślnie sprowadza bezpośrednie niebezpieczeństwo, w wyniku czego następuje dalszy skutek w postaci utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, którego sprawca ani nie chciał, ani się nań nie godził, lecz bezpodstawnie przypuszczał, że skutku tego uniknie, czyn sprawcy należy kwalifikować kumulatywnie z art. 191 § 1 i art. 152 k.k. albo art. 155 § 2 k.k., co uzasadnione jest koniecznością wyrażenia w ramach kwalifikacji prawnej tego czynu umyślności narażenia na niebezpieczeństwo.Inaczej mówiąc, gdy czyn sprawcy, będącego odpowiedzialnym za bezpieczeństwo i higienę pracy, zarówno wyczerpuje znamiona umyślnego narażenia innej osoby (pracownika) na bezpośrednie niebezpieczeństwo (art. 191 § 1 k.k.), jak i polega na nieumyślnym spowodowaniu przezeń skutków w postaci utraty życia przez tę osobę (pracownika) lub doznania przez nią ciężkiego uszkodzenia ciała albo ciężkiego rozstroju zdrowia (art. 152 k.k. i art. 155 § 2 k.k.), to zachodzi kumulatywny zbieg przepisów ustawy (art. 10 k.k.) (...).Sąd pierwszej instancji w ogóle nie ocenił kwestii istnienia związku przyczynowego między zachowaniem się (zaniechaniem) oskarżonego a zaistniałym skutkiem, nie mówiąc już o tym, że - co w tej sytuacji jest zrozumiałe - nie zwrócił uwagi na to, czy ów związek przyczynowy był (lub nie) przezeń zawiniony. A zatem skutki pozostające w związku przyczynowym z zachowaniem się sprawcy (działaniem albo zaniechaniem) mogą mu być przypisane tylko wtedy, gdy są przezeń zawinione. Jeżeli natomiast skutki nie były przez sprawcę zawinione (w formie umyślności albo nieumyślności), to choćby nawet łączył je związek przyczynowy z jego zachowaniem się, nie mogą mu być one poczytane za element zarzucanego mu czynu przestępnego.Niezależnie od tego, samo stwierdzenie, że na oskarżonym ciążyła powinność przewidywania, nie może być oderwane od rozmiarów konkretnego wypadku. Chodzi przecież o powinność przewidywania możliwości powstania nie jakichkolwiek szkodliwych następstw, lecz takich (jeżeli chodzi o ich rodzaj), za których nastąpienie sprawca będzie ponosił odpowiedzialność. (...).