Rw 931/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk Z. Wizelberg.Sędziowie: płk T. Nizielski (sprawozdawca), ppłk H. Kwaśny.Prokurator: ppłk J. Bilicki.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym, na skutek skargi rewizyjnej obrońcy od wyroku Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 5 lipca 1968 r., sprawę Władysława L., skazanego z art. 236 § 1 lit. a) k.k. na 10 miesięcy więzienia z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres 2 lat za to, że w dniu 18 kwietnia 1968 r. w czasie pełnienia służby służbowego biura przepustek przy bramie instytucji wojskowej w N., pełnionej na zasadach określonych dla służby wartowniczej, wbrew przepisom zezwalającym na użycie broni służbowej, oddał z posiadanego pistoletu typu KBK-AK serię strzałów do Tadeusza W. z zamiarem zranienia go i zatrzymania jako jednego z uczestników awantury, jaka się rozegrała w pobliżu posterunku, i w następstwie tego spowodował u niego ciężkie obrażenia ciała w postaci rany postrzałowej lewego podudzia.Obrońca skarży wyrok z przyczyn wymienionych w art. 275 lit. c) k.w.p.k. i wywodzi, że oskarżony działał zgodnie z pkt 255 ust. 2 regulaminu służby garnizonowej i wartowniczej i miał prawo użyć broni. Skoro bowiem Sąd I instancji przyjmuje w uzasadnieniu wyroku, że oskarżony w świetle przepisów art. 105 k.w.p.k. i pkt 228 wymienionego wyżej regulaminu służby garnizonowej i wartowniczej miał prawo ingerować w zajście i dokonać zatrzymania jednego z uczestników, to w konsekwencji powienien był uznać, że oskarżony mógł również użyć broni do uciekającego Tadeusza W. Oskarżony działał w warunkach szczególnych, gdy wzywał go o ratunek żołnierz, cały zbroczony krwią, którego pobili uciekający napastnicy, w nocy, przy ograniczonej widoczności światła do kilku metrów z bramy posterunku.Skazanie zatem oskarżonego jest - zdaniem obrońcy - pozbawione podstaw prawnych. Z tego powodu obrońca wnosi o uchylenie wyroku i umorzenie postępowania karnego z braku cech przestępstwa w działaniu oskarżonego.Sąd Najwyższy postanowił skargę rewizyjną obrońcy na wyrok Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 5 lipca 1968 r. w sprawie Władysława L. pozostawić bez uwzględnienia, a wyrok powyższy utrzymać w mocy.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Skarga rewizyjna obrońcy opiera się na oczywiście błędnej interpretacji pkt 255 ust. 2 regulaminu służby garnizonowej i wartowniczej Sił Zbrojnych PRL. Przepis ten brzmi: "Wartownik na posterunku ma prawo użyć broni przez oddanie strzału w następujących wypadkach - w celu odparcia napadu na niego, na ochraniany obiekt lub na sąsiedni posterunek oraz w celu udaremnienia ucieczki osobom oddanym pod jego ochronę, postępując przy tym zgodnie z punktami 65-68; w celu zatrzymania osoby, która nie podporządkuje się jego rozkazom, postępując w sposób podany w punktach 229-230".Treści drugiej części punktu 255 wymienionego wyżej regulaminu nie można rozpatrywać abstrakcyjnie, w oderwaniu od jego pierwszej części. Część pierwsza wyraźnie wskazuje na wypadki, w których wartownik ma prawo użyć broni, natomiast druga część odnosi się do zatrzymania tych właśnie osób, które dokonują bądź usiłują dokonać czynów określonych w części pierwszej wymienionego punktu regulaminu.Powyższa interpretacja wynika zarówno z wykładni gramatycznej, jak i wykładni logicznej niniejszego przepisu. Budowa bowiem omawianego pkt 255 regulaminu, którego oba człony są oddzielone myślnikami, wskazuje na ich nierozerwalne połączenie treściowe i na to, że niepodporządkowanie się rozkazom, o których mowa w części drugiej, musi dotyczyć osób dokonujących czynności, jakie są określone w części pierwszej tego przepisu. Natomiast sposób postępowania dla niedopuszczenia osób niepowołanych do zbliżenia się na niedozwoloną odległość regulują pkt 229 i 230 regulaminu. Przewiduje on cały szereg ostrzeżeń ze strony wartownika pod adresem osoby zbliżającej się, jak również wydawanie rozkazów temu osobnikowi co do określonego zachowania się, a dopiero w razie niezastosowania się zatrzymywanego do nich - zezwala na użycie broni. Podobnie w myśl drugiej części pkt 255 regulaminu ma postąpić wartownik z osobą, która nie podporządkowuje się jego rozkazom wydawanym w wypadkach, o których mowa w części pierwszej tego przepisu.Również interpretacja logiczna pkt 255 regulaminu prowadzi do identycznego wniosku. Wartownikowi nie można zezwolić na kierowanie się własnym kaprysem, na samowolę. Ma on określone zadania i tylko w ramach tego zadania może wydawać rozkazy. Wszelkie inne jego polecenia są nadużyciem władzy, gdyż wykraczają poza zakres jego funkcji.Na tle tych rozważań jasno wynika, że oskarżony Władysław L. jako wartownik nie miał prawa zatrzymywania, a tym bardziej oddania strzału do uciekającego Tadeusza W. Nie zachodziła bowiem żadna tego rodzaju sytuacja, którą przewiduje pkt 255 regulaminu służby garnizonowej i wartowniczej czy też jakikolwiek inny przepis tego regulaminu.Oskarżony interweniował w obronie wzywającego pomocy pobitego R. Interwencja ta była poza obszarem ochranianym przez oskarżonego, nie dotyczyła absolutnie ochrony powierzonego oskarżonemu obiektu oraz nie mieściła się w ramach sprawowanych obowiązków. Działając na korzyść R., oskarżony miał prawo postąpić tak jak każdy inny obywatel, co przewiduje również - i to w ograniczonym zakresie - pkt 228 regulaminu, a więc mógł działać w obronie koniecznej oraz zatrzymać przestępcę, zgodnie między innymi z art. 105 k.w.p.k. Żaden jednak przepis nie zezwala zwykłemu obywatelowi na używanie broni w celu udaremnienia ucieczki zatrzymanemu. Prawo to ma tylko Milicja Obywatelska, i to też w ograniczonych wypadkach.Mianowicie w myśl rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 21 grudnia 1955 r. (Dz. U. Nr 46, poz. 313) funkcjonariusze MO mają prawo użycia broni między innymi: w celu udaremnienia ucieczki sprawcy zamachu na życie tegoż funkcjonariusza MO lub innej osoby, osoby używającej bądź mogącej użyć broni, osoby pragnącej rozbroić funkcjonariusza MO, sprawcy zamachu na urządzenia ważne dla interesów gospodarki narodowej lub służące obronie Państwa, sprawcy zamachu na mienie społeczne o znacznej wartości oraz gdy konwojowany niebezpieczny przestępca (terrorysta, szpieg, dywersant, zabójca, podpalacz, rabuś) podejmuje próbę ucieczki.Z powyższego wynika, jak ograniczone prawo użycia broni do zatrzymanych ma nawet Milicja Obywatelska. Żadna z wyżej podanych okoliczności nie odnosi się do wypadku zatrzymania Tadeusza W. i postrzelenia go. A zatem, gdyby oskarżony był nawet funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej, to również nie miałby prawa użycia broni w omawianym wypadku. Świadczy to dowodnie o bezprawnym użyciu broni przez oskarżonego.Skoro zatem oskarżony nie działał w ramach swych obowiązków wartowniczych ani w ramach obrony koniecznej, a nawet nie działał w tych okolicznościach, w których Milicja Obywatelska ma prawo użycia broni, to nie można mówić o zgodnym z przepisami użyciu przezeń broni. W rezultacie więc stanowisko Sądu I instancji w tym względzie należy uznać za słuszne i prawidłowe.Jeśli chodzi o wymiar kary, to Sąd I instancji należycie ocenił wszystkie okoliczności mające znaczenie dla ustalenia jej wysokości i orzekł karę, która odpowiada warunkom prewencji tak szczególnej, jak i ogólnej.