U 1/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes gen. bryg. K. Lipiński. Sędziowie: płk J. Górski, ppłk J. Jeż, płk J. Juszczak, płk A. Kaszycki, płk H. Kmieciak, płk S. Mendyka, ppłk J. Mielczarek, płk W. Morawski, płk E. Olczak, płk W. Sieracki (sprawozdawca), płk S. Wojtczak, płk J. Woźniak, ppłk E. Zawiłowski.Zastępca Naczelnego Prokuratora Wojskowego: płk A. Suski.SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu Izby Wojskowej po rozpoznaniu - przedstawionego w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) przez Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego - wniosku o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy i w jakich sytuacjach możliwy jest kumulatywny zbieg art. 311 § 3 k.k. z art. 311 § 1 lub 2 k.k.?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej na podstawie art. 24 lit. d i art. 29 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższymuchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneKonstrukcja art. 311 k.k. wskazuje przede wszystkim na to, że § 1 tegoż artykułu określa podstawowy typ przestępstwa czynnej napaści na przełożonego, a § 2 przewiduje kwalifikowany typ przestępstwa określonego w § 1, przy czym każdy z tych przepisów jest dyspozycją pełną. Natomiast art. 311 § 3 k.k., będący dyspozycją zależną, jest przepisem niezupełnym, odsyłającym do przepisów § 1 lub 2 art. 311 k.k. Przepis ten bowiem, zamiast powtórzyć znamiona czynu stypizowanego w § 1 lub 2 art. 311 k.k., odsyła do określeń zawartych w tych paragrafach i dodając do tych określeń dodatkowe elementy kwalifikujące (w postaci użycia przez sprawcę czynnej napaści broni lub innego niebezpiecznego przedmiotu albo w postaci wynikłego z czynnej napaści uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia przełożonego) tworzy kwalifikowany typ tych przestępstw, które określone zostały w § 1 lub 2 art. 311 k.k. Z przedstawionej konstrukcji art. 311 § 3 k.k. wynika, że każdy czyn wyczerpujący znamiona w tym przepisie określone stanowi zarazem realizację znamion zawartych w § 1 lub 2 art. 311 k.k., a zatem między zakresem art. 311 § 3 k.k. z jednej strony a zakresami art. 311 § 1 lub 2 k.k. z drugiej strony nie ma stosunku krzyżowania się (stosunek taki nie zachodzi między zakresem każdego przepisu określającego kwalifikowany lub uprzywilejowany typ przestępstwa a zakresem przepisu określającego odpowiedni podstawowy typ przestępstwa). Fakt ten powoduje konsekwentnie to, że nie zachodzi zbieg art. 311 § 3 k.k. z art. 311 § 1 lub 2 k.k.W związku z tym, że art. 311 § 3 k.k. odsyła do czynu określonego w § 1 lub 2 art. 311 k.k. i że stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu jest (przy niezmienności innych elementów) większy w sytuacji dopuszczenia się czynnej napaści na przełożonego w związku z pełnieniem przezeń obowiązków służbowych (§ 2) niż w sytuacji, gdy taka czynna napaść dokonana została bez związku z pełnieniem obowiązków służbowych przez przełożonego (§ 1), przeto wzgląd na potrzebę rozróżnienia obu tych sytuacji dyktuje - w razie popełnienia przez sprawcę przestępstwa określonego w art. 311 § 3 k.k. - konieczność zakwalifikowania czynnej napaści z art. 311 § 3 w związku z § 1 lub w związku z § 2 art. 311 k.k.Niezależnie od przedstawionych wywodów podkreślić należy, że ze względu na to, iż art. 311 § 1 k.k. określa podstawowy typ przestępstwa czynnej napaści na przełożonego, a art. 311 § 2 k.k. przewiduje kwalifikowany typ tego przestępstwa, dopuszczenie się czynnej napaści na jednego przełożonego w związku z pełnieniem przez niego obowiązków służbowych podlega kwalifikacji prawnej tylko z art. 311 § 2 k.k. bez zbiegu z art. 311 § 1 k.k. Jeżeli natomiast sprawca jednym czynem (w sensie fizycznym, np. jednym ruchem ręki) dopuszcza się jednocześnie czynnej napaści na przełożonego w związku z pełnieniem przez niego obowiązków służbowych i na innego przełożonego bez owego związku, to czyn ten, jako wyczerpujący znamiona określone zarówno w § 2, jak i w § 1 art. 311 k.k., należy - zgodnie z nakazem zawartym w art. 10 § 2 k.k. - kwalifikować z art. 311 § 2 i 1 k.k.Problematyka ujęcia kwalifikacji prawnej przestępstw czynnej napaści na przełożonego w innych sytuacjach faktycznych (np. wtedy, gdy sprawca w określonym zdarzeniu dopuszcza się kolejno czynnej napaści na dwóch przełożonych), jako wychodząca poza ramy przedstawionego pytania, nie jest objęta treścią niniejszej uchwały.