U 2/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes płk B. Dzięcioł. Sędziowie: płk Z. Furtak, płk A. Kaszycki, płk S. Mendyka, płk A. Porzecki (sprawozdawca), płk S. Wojtczak, ppłk H. Kmieciak.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Kowalski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 1972 r. przedstawionego w trybie art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54; zm.: Dz. U. z 1972 r. Nr 23, poz. 166) przez Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego wniosku o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytania prawne:"1. Czy stanowisko służbowe oznaczone w etacie podwójnymi stopniami wojskowymi "podpułkownik-pułkownik" jest stanowiskiem równorzędnym ze stanowiskiem dowódcy pułku?2. W razie udzielenia pozytywnej odpowiedzi na pytanie pierwsze, czy w kwestii określenia właściwości sądu w sprawach karnych oficerów zajmujących stanowiska służbowe oznaczone w etacie podwójnymi stopniami wojskowymi "podpułkownik-pułkownik" ma zastosowanie przepis art. 572 § 2 pkt 1 k.p.k.?"na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54; zm.: Dz. U. z 1972 r. Nr 23, poz. 166), po wysłuchaniu wniosku prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowejuchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 572 k.p.k. regulujący kwestię właściwości sądów wojskowych, orzekających w pierwszej instancji stwierdza w przepisie § 2 pkt 1, że wojskowe sądy okręgowe i sądy równorzędne są wyłącznie właściwe w sprawach o przestępstwa popełnione przez oficerów zajmujących stanowiska dowódcy pułku i wyższe. Jak wiadomo, dla stanowiska służbowego dowódcy pułku przewidziany jest etatowy stopień pułkownika (vide: m.in. pkt 9 ppkt 1 lit. g regulaminu dyscyplinarnego Sił Zbrojnych PRL). Wspomniany jednak przepis kodeksu postępowania karnego nie rozstrzyga kwestii właściwości sądów wojskowych w stosunku do oficerów zajmujących stanowiska służbowe oznaczone w etacie dwoma stopniami wojskowymi "podpułkownik-pułkownik", i tym samym nie udziela odpowiedzi na pytanie, czy takie stanowisko jest równorzędne ze stanowiskiem dowódcy pułku.Wyjaśnienia tej kwestii więc należy szukać w odpowiednich regulaminach wojskowych i aktach administracyjnych dotyczących spraw kadrowych wojska.Regulamin dyscyplinarny Sił Zbrojnych PRL, traktując o władzy dyscyplinarnej przełożonych, ustanawia zasadę, według której oficer zajmujący stanowisko służbowe oznaczone w etacie dwoma stopniami wojskowymi "major-podpułkownik" ma władzę dyscyplinarną (uprawnienia) dowódcy batalionu. Natomiast władzę dyscyplinarną (uprawnienia) dowódcy pułku ma oficer zajmujący stanowisko etatowe oznaczone stopniem pułkownika (pkt 9 ppkt 1 lit. f i g wymienionego wyżej regulaminu).Wspomniany regulamin zawiera poza tym ogólną zasadę, zgodnie z którą przełożeni zajmujący stanowiska służbowe, dla których w etatach przewidziane są podwójne stopnie wojskowe (np. porucznik-kapitan), mają władzę dyscyplinarną według stopnia wojskowego, do którego zostali zaszeregowani (pkt 9 ppkt 2 cyt. regulaminu).Zgodnie z powyższą zasadą czynnikiem przesądzającym kwestię uprawnień oficerów zajmujących stanowiska służbowe oznaczone w etacie podwójnym stopniem wojskowym jest rozkaz personalny (decyzja) uprawnionego dowódcy (szefa) w kwestii zaszeregowania oficera pod względem etatowym do danego stopnia etatowego. Zaszeregowanie oficera - w tzw. etacie widełkowym - do stopnia etatowego pułkownika oznacza w konsekwencji wyznaczenie go na stanowisko równorzędne ze stanowiskiem dowódcy pułku.Powyższy wniosek znajduje uzasadnienie m.in. w treści pisma nr 344 Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej z dnia 11 stycznia 1964 r. (skierowanego według rozdzielnika do wielu instytucji wojskowych), zawierającego instrukcję dotyczącą "wyznaczania na stanowiska o etacie widełkowym". Z pisma tego wynika, że rozkaz personalny o wyznaczeniu oficera na stanowisko oznaczone w etacie podwójnym stopniem wojskowym powinien określać, do którego stopnia wojskowego zostaje zaszeregowany dany oficer pod względem etatowym.Treść powyższego pisma (instrukcji) znalazła swoje potwierdzenie w późniejszym akcie administracyjnym wyższego rzędu, jakim jest zarządzenie nr 45 Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 września 1970 r. w sprawie przebiegu służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. Rozk. MON Nr 16, poz. 83).Przepis § 63 ust. 2 powołanego wyżej zarządzenia m.in. stanowi, że żołnierz może zajmować wyłącznie jedno stanowisko służbowe, przepis § 64 ust. 1 zaś tego zarządzenia mówi expressis verbis, że żołnierza wyznaczonego na stanowisko służbowe oznaczone w etacie dwoma stopniami wojskowymi zaszeregowuje się do jednego stopnia etatowego.Powyższe rozważania dają pełną podstawę do stwierdzenia, że zaszeregowanie oficera wyznaczonego na stanowisko służbowe oznaczone w etacie podwójnym stopniem wojskowym "podpułkownik-pułkownik" do stopnia wyższego, to jest stopnia pułkownika, jest równoznaczne z wyznaczeniem go na stanowisko służbowe równorzędne ze stanowiskiem dowódcy pułku.Logiczną konsekwencją powyższego stwierdzenia jest przyjęcie, że do rozpoznawania spraw o przestępstwa popełnione przez oficerów zajmujących stanowiska służbowe oznaczone w etacie podwójnym stopniem wojskowym "podpułkownik-pułkownik" - w wypadku zaszeregowania ich w rozkazie personalnym do stopnia etatowego pułkownika - są właściwe wojskowe sądy okręgowe i równorzędne (art. 572 § 2 pkt 1 k.p.k.).