U 3/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: płk K. Mioduski.Sędziowie: ppłk J. Górski (sprawozdawca), płk Z. Furtak, płk A. Kruszka, płk S. Rzeczycki, płk W. Sieracki, ppłk H. Kwaśny.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk S. Wojtczak.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu skierowanego przez Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) wniosku o wyjaśnienie kwestii prawnej:"Jak należy rozumieć treść przepisu art. 32 § 2 w związku z art. 33 § 1 i 3 k.k.W.P., a mianowicie, czy nakłada on na sądy wojskowe bezwzględny obowiązek orzekania kary łącznej wówczas, gdy wymierzono sprawcy różne co do rodzaju kary jednostkowe?"i po wysłuchaniu prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePostawione na wstępie pytanie prawne Prezesa Sądu Najwyższego zostało skierowane do powiększonego składu Sądu Najwyższego w Izbie Wojskowej na skutek stwierdzonej rozbieżności w orzecznictwie Izby Wojskowej Sądu Najwyższego w kwestii stosowania przez ten Sąd i sądy wojskowe przepisów art. 32 § 2 w związku z art. 33 § 1 i 3 k.k.W.P.W przedstawionej na wstępie kwestii rysują się w orzecznictwie Izby Wojskowej Sądu Najwyższego dwa poglądy.Według pierwszego z tych poglądów sądy wojskowe powinny interpretować treść powołanych przepisów k.k.W.P. w taki sposób, który byłby zgodny z kierunkiem rozwiązań zawartych w przepisach rozdziału V części ogólnej k.k. Aczkolwiek przepisy te zawierają tę samą ogólną zasadę łączenia kar co i powołane na wstępie przepisy k.k.W.P., to jednak ograniczają wyraźnie jej stosowanie do wypadków, gdy zachodzi rzeczywista potrzeba łączenia kar, to jest wymierzenia jednej kary zamiast orzeczonych kilku kar jednostkowych. Takie właśnie stanowisko, że względy słuszności i celowości powinny zwalniać sądy wojskowe w praktyce od rygoru tworzenia kary łącznej z kar rodzajowo różnych, zajmuje - jak się wydaje - Izba Wojskowa Sądu Najwyższego w postanowieniu z dnia 4 lutego 1969 r. Rw 1746/68, mocą którego skorygowano wyrok sądu I instancji przez uchylenie orzeczenia o karze łącznej, wymierzonej na podstawie kar rodzajowo różnych (kara pozbawienia wolności, kara grzywny i kara utraty prawa prowadzenia pojazdów mechanicznych).Drugi pogląd, najczęściej stosowany w praktyce sądów wojskowych, opiera się na interpretacji gramatycznej i sprowadza się do twierdzenia, że literalne brzmienie przepisów art. 32 § 2 i 33 § 1 i 3 k.k.W.P. nie dopuszcza wykładni zgodnej z treścią przepisów rozdziału V k.k. z 1932 r., odstąpienie zaś od nich pociąga za sobą konieczność wkroczenia instancji rewizyjnej. Stanowisko takie niedwuznacznie - zdaje się - wynika z postanowienia Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1968 r. Rw 1277/68, mocą którego, w uwzględnieniu skargi rewizyjnej prokuratora, skorygowano wyrok sadu I instancji, w którym nie orzeczono o karze łącznej na podstawie rodzajowo różnych kar jednostkowych (kara pozbawienia wolności i grzywny).Przedstawiona wyżej rozbieżność poglądów dotycząca wykładni przepisów art. 32 § 2 i 33 § 1 i 3 k.k.W.P. wymaga wyjaśnienia, a to zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54).W myśl aktualnie obowiązujących przepisów k.k.W.P. (art. 32 § 2 k.k.W.P.), w razie jednoczesnego skazania za kilka przestępstw Sąd wymierza karę łączną, biorąc za podstawę kary wymierzone z osobna za zbiegające się przestępstwa. Dalszymi konsekwencjami wynikającymi z cytowanego przepisu są zamieszczone w art. 33 k.k.W.P. zasady wymierzania kary łącznej. Zasady te określają ramy, w jakich mieścić się musi kara łączna. Przepisy k.k.W.P. nie precyzują jednak bliżej, w jaki sposób należy postępować w wypadku, gdy sprawcy wymierzono różne co do rodzaju kary jednostkowe. Stosując wykładnię gramatyczną przepisów art. 32 § 2 i 33 § 1 i 3 k.k.W.P., należałoby zająć stanowisko, że w postępowaniu przed sądami wojskowymi wszelkie kary, nawet rodzajowo różne, podlegają łączeniu.Aczkolwiek wymieniony pogląd, stosowany zresztą najczęściej w praktyce sądów wojskowych, nie mógł być - ze względu na brzmienie art. 32 § 2 k.k.W.P. - uważany za błędny, to jednak pozostawał on w sprzeczności z zasadami wynikającymi z przepisów rozdziału V k.k., które dopuszczają możliwość łączenia kar tylko tego samego rodzaju (art. 31 § 1 i 3, 32 i 33 § 1 k.k.; podobne zasady łączenia kar przewiduje również w art. 60, 70 i 71 § 2 już uchwalony, ale jeszcze nie obowiązujący k.k. z dnia 19 kwietnia 1969 r.). Zresztą niezależnie od tego, w jaki sposób omawiane zagadnienie uregulowane jest w kodeksie karnym z 1932 r. i w nowym kodeksie karnym z dnia 19 kwietnia 1969 r., stwierdzić należy, że przeciwko rygorowi łączenia kar rodzajowo różnych przemawiają względy celowości. O ile bowiem przy łączeniu kar tego samego rodzaju powstaje na ogół - przez stosowanie kumulacji lub absorpcji - nowa co do wartości i wymiaru kara łączna, o tyle przy łączeniu kar rodzajowo różnych następuje jedynie mechaniczne dodawanie kar jednostkowych. Takie formalne "łączenie" kar rodzajowo różnych, jako nie rodzące z punktu widzenia przepisów prawa żadnej nowej wartości, nie powinno być dla sądu wojskowego obowiązkiem. Jedyny nikły walor takiego "łączenia" kar różnego rodzaju polega na tym, że wyrok, dodając do siebie poszczególne kary, wskazuje - obok kar jednostkowych - także sumę dolegliwości, jakie spotkały oskarżonego i jakie podlegają wykonaniu. Ale owa suma dolegliwości daje się łatwo ustalić, choćby sąd I instancji sam sumowania nie dokonał.W świetle przytoczonych motywów należało na pytanie prawne postawione przez Prezesa Sądu Najwyższego, udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.