U 3/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN gen. bryg. K. Lipiński. Sędziowie: płk C. Bakalarski, płk J. Juszczak, płk A. Kaszycki, płk H. Kmieciak, płk W. Sieracki (sprawozdawca), płk S. Wojtczak. Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Kowalski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego - w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższy (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) - przez Przesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego wniosku o podjęcie uchwały, zawierającej wykładnię sformułowania: "samowolnie zabiera", użytego w dyspozycji art. 329 § 2 k.k.,i po wysłuchaniu wniosku prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej na podstawie art. 24 lit. d i art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższy (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.)uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneW uchwale pełnego składu Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1976 r. - U 1/76 (OSNKW 1976, z. 6 poz. 70) wyrażono pogląd, że żołnierz, któremu jako kierowcy powierzono wojskowy pojazd mechaniczny, nie może być sprawcą zaboru tego pojazdu w rozumieniu art. 214 § 1 k.k. W związku z tym wyłania się problem, czy przytoczony pogląd ma zastosowanie również do sytuacji przewidzianej w art. 329 § 2 k.k., a w szczególności czy żołnierz, któremu zgodnie z etatem przydzielono broń wojskową lub inny środek walki, może być sprawcą zaboru tych przedmiotów.Udzielając odpowiedzi na to pytanie, należy przede wszystkim zwrócić uwagę na to, że:1) porównanie określenia czynu przewidzianego w art. 214 § 1 k.k. z określeniem czynu przewidzianego w art. 329 § 2 k.k. wykazuje dużą różnicę, polegającą na tym, że o bezprawności zaboru pojazdu mechanicznego według art. 214 § 1 k.k decyduje wskazany w tym przepisie cel działania sprawcy, natomiast według art. 329 § 2 k.k. nie cel działania sprawcy, lecz samowolność zaboru broni wojskowej lub innego środka walki jest znamieniem decydującym o bezprawności czynu w tym przepisie stypizowanego;2) w świetle odpowiednich przepisów dotyczących wydawania, przechowywania i utrzymania sprawności technicznej broni wojskowej lub innego środka walki sam fakt przydzielenia żołnierzowi wymienionych przedmiotów nie jest (w przeciwieństwie do powierzenia żołnierzowi - kierowcy wojskowego pojazdu mechanicznego do eksploatacji, obsługi i konserwacji) równoznaczny z faktycznym i legalnym władaniem tymi przedmiotami.Podkreślić bowiem należy, że konieczność zapewnienia użycia broni wojskowej lub innego środka walki zgodnie z ich przeznaczeniem i w sytuacji tego wymagającej powoduje, że odpowiednie przepisy wojskowe, a w szczególności przepisy Regulaminu Służby Wewnętrznej Sił Zbrojnych PRL określają zarówno wypadki, w których żołnierz używa broni wojskowej (lub innego środka walki), jak i zasady jej wydawania, przyjmowania i przechowywania (por. właszcza pkt 19 ust. 2, pkt 201 lit. c i e, pkt 223 lit. a i pkt 251 Regulaminu Służby Wewnętrznej Sił Zbrojnych PRL). Z treści powołanych przepisów wyraźnie wynika, że przysługujące jednostce wojskowej władztwo nad bronią wojskową lub innym środkiem walki sprawują przełożeni (np. dowódca lub szef kompanii) albo żołnierze pełniący określoną funkcję w ramach służb szczególnych (np. oficer dyżurny jednostki wojskowej lub podoficer dyżurny kompanii). Naruszenie tego władztwa stanowi istotę zakazu zawartego w art. 329 § 2 k.k., według którego znamieniem decydującym o bezprawności czynu jest samowolność działania, polegająca na tym, że sprawca bez zezwolenia właściwego przełożonego zabiera broń wojskową lub inny środek walki.Obowiązujące w wojsku postanowienia, a zwłaszcza powołane przepisy Regulaminu Służb Wewnętrznej Sił Zbrojnych PRL wyraźnie wskazują na to, że przydzieloną żołnierzom broń strzelecką lub amunicję przechowuje się w specjalnie wyznaczonych i należycie zabezpieczonych pomieszczeniach, pozostających pod stałym nadzorem i ochroną służby wewnętrznej, przy czym wymienione przedmioty wydaje żołnierzom w określonych sytuacjach oficer dyżurny jednostki wojskowej albo podoficer dyżurny kompanii w obecności jej dowódcy lub szefa (por. pkt 201 lit. c i pkt 223 lit. c Regulaminu Służby Wewnętrznej Sił Zbrojnych PRL). Z istoty tych postanowień regulaminowych wynika, że - jak to już na wstępie podkreślono - sam fakt przydzielenia żołnierzowi broni wojskowej lub innego środka walki nie jest równoznaczny z legalnym i faktycznym posiadaniem przezeń tych przedmiotów. Jeżeli zatem żołnierz bez zezwolenia przełożonego zabiera przydzieloną mu broń wojskową (lub inny środek walki), pozostającą pod ochroną służby wewnętrznej albo innego wyznaczonego żołnierza, to czyn ten stanowi samowolny - w rozumieniu art. 329 § 2 k.k. - zabór tych przedmiotów. Identycznie przedstawia się rzecz w wypadku, gdy żołnierz bez zezwolenia przełożonego zabiera jakąkolwiek inną (tzn. nie przydzieloną mu) broń wojskową lub inny środek walki.Inaczej natomiast - z punktu widzenia istoty użytego w art. 329 § 2 k.k. zwrotu: "samowolnie zabiera" - należy ocenić sytuację w takim wypadku, gdy żołnierzowi - zgodnie z postanowieniami regulaminowymi albo rozkazami przełożonych - wydano broń wojskową lub inny środek walki w celu wykonania konkretnego zadania lub określonych czynności służbowych (w celu pełnienia służby wewnętrznej, udziału w zajęciach lub ćwiczeniach strzeleckich itp.). W takim wypadku żołnierz, przyjąwszy wydaną mu broń wojskową lub inny środek walki, znajduje się legalnie w faktycznym posiadaniu tych przedmiotów i posiadanie to, jako oparte na odpowiednich postanowieniach regulaminów wojskowych lub rozkazach przełożonych, ma charakter legalny. Legalność aktycznego posiadania przez żołnierza broni wojskowej lub innego środka walki wyłącza możliwość zaboru tych przedmiotów, gdyż ten, kto już daną rzecz legalnie posiada, nie może być sprawcą jej zaboru. Ze względu na to, że zabroniona czynność wykonawcza polega według art. 329 § 2 k.k. - na samowolnym (tj. bez zezwolenia właściwego przełożonego) zabraniu broni wojskowej lub innego środka walki, zakaz w tym przepisie zawarty nie odnosi się do żołnierza, który posiada legalnie wymienione przedmioty. Jeżeli w takiej sytuacji żołnierz samowolnie dysponuje bronią wojskową lub innym środkiem walki lub np. przywłaszcza sobie te przedmioty, to - w zależności do ustaleń faktycznych - dopuszcza się przestępstwa określonego w art. 329 § 1 k.k. lub przestępstwa zagarnięcia mienia społecznego.Podkreślić należy, że legalność faktycznego posiadania przez żołnierza broni wojskowej lub środka walki trwa do chwili złożenia tych przedmiotów pod nadzór właściwego przełożonego w miejscu przez niego wyznaczonym, chociażby nie zakończono tych czynności (zadań) służbowych, które spowodowały wydanie żołnierzowi broni wojskowej lub innego środka walki. Tak więc np. przepisy pkt 117 ust. 3 i 4 Regulaminu Służby Garnizonowej i Wartowniczej Sił Zbrojnych PRL stanowią, że wartownicy po powrocie z posterunków muszą złożyć broń i amunicję nad nadzorem rozprowadzającego oraz że zabrania się wartownikom bez zezwolenia dowódcy warty, pomocnika lub rozprowadzającego pobierać samowolnie broń i amunicję. Z przytoczonych przepisów tego Regulaminu wyraźnie wynika, że wartownik wchodzący w skład zmiany odpoczywającej lub czuwającej, mimo iż pełniona przezeń służba wartownicza nie została zakończona, nie posiada już faktycznie wydanej mu uprzednio broni i amunicji, a zatem samowolne (tj. bez zezwolenia dowódcy warty, jego pomocnika lub rozprowadzającego) zabranie przez takiego wartownika broni wojskowej lub amunicji wyczerpuje znamiona przestępswa przewidzianego w art. 329 § 2 k.k. Tak samo należy ocenić sytuację, w której żołnierz posiadający legalnie broń wojskową lub inny środek walki złoży te przedmioty, w wyniku rozkazu właściwego przełożonego, w wyznaczonym miejscu pod nadzór tego przełożonego lub wyznaczono przezeń żołnierza (sytuacja taka może powstać np. w związku z zarządzoną przez właściwego przełożonego przerwą w ćwiczeniach strzeleckich).Reasumując przedstawione rozważania, należy dojść do wniosku, że użyty w art. 329 § 2 k.k. zwrot: "samowolnie zabiera" odnosi się do tych wszystkich sytuacji, w których żołnierz w chwili zaboru broni wojskowej lub innego środka walki nie znajduje się legalnie w faktycznym posiadaniu tych przedmiotów.Z tych względów zawarte w treści wniosku Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego zagadnienie prawne należało wyjaśnić w sposób na wstępie przedstawiony.