U 6/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk K. Mioduski. Sędziowie: płk J. Drohomirecki, płk Z. Furtak, płk Z. Krasuski, płk A. Kruszka, płk A. Porzecki, płk W. Sieracki (sprawozdawca).Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk M. Flemming.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu złożonego w trybie art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) wniosku Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy jest uszczerbkiem dla interesu służby w rozumieniu art. 330 § 2 k.k. samo zużycie paliwa i części resursu przebiegu w czasie, gdy żołnierz nielegalnie używa pojazdu mechanicznego, lub usunięcie pojazdu na krótki czas spod władztwa jednostki?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Na wstępie należałoby podkreślić, że dobrem prawnym podlegającym ochronie na podstawie przepisu art. 330 § 2 k.k. jest prawidłowe, zgodne z przepisami użytkowanie wojskowych pojazdów mechanicznych. To dobro prawne może doznawać ochrony również na mocy przepisu art. 214 k.k. Ponieważ przepis art. 214 § 1 k.k. traktuje o przestępstwie polegającym na zaborze pojazdu mechanicznego w celu krótkotrwałego użycia go, przeto podmiotem tego przestępstwa nie może być osoba, której pojazd mechaniczny został w jakimkolwiek celu powierzony. Sprawcą zaboru mienia (lub rzeczy) nie może bowiem być osoba, w której władaniu znajduje się powierzone jej mienie lub rzecz. Natomiast przepis art. 330 § 2 k.k. traktuje nie o zaborze, lecz tylko o samowolnym użyciu przez żołnierza wojskowego pojazdu mechanicznego. Samowolne użycie przez żołnierza wojskowego pojazdu mechanicznego pozbawione cech zaboru może mieć miejsce jedynie w takiej sytuacji, gdy żołnierz bez odpowiedniego zezwolenia eksploatuje powierzony lub przydzielony mu służbowo wojskowy pojazd mechaniczny, a zatem pojazd znajdujący się służbowo w jego władaniu. Tak więc prawidłowe zakwalifikowanie czynu żołnierza z art. 214 lub z art. 330 § 2 k.k. uzależnione jest między innymi od tego, czy sprawcą omawianego czynu jest żołnierz, któremu powierzono lub przydzielono służbowo dany pojazd mechaniczny, czy też żołnierz, który użył wojskowego pojazdu mechanicznego nie znajdującego się w jego służbowym władaniu.2. Podstawą wyjaśnienia kwestii prawnej wynikającej z treści przedstawionego na wstępie pytania powinno być porównanie przepisów art. 330 § 1 i 2 k.k., a to ze względu na analogiczny rodzaj przedmiotu ochrony obu powołanych przepisów.Przepis art. 330 § 1 k.k. traktuje o przestępstwie polegającym na samowolnym użyciu przez żołnierza wojskowego statku powietrznego lub wodnego dla celów nie związanych ze służbą. Według tego przepisu samo bezprawne, nie podyktowane potrzebą służbową użycie przez żołnierza wojskowego statku powietrznego lub wodnego wyczerpuje znamiona występku określonego w omawianym przepisie. Dla bytu tego występku ustawa nie wymaga istnienia jakichkolwiek ujemnych skutków jako następstwa samowolnego użycia wojskowego statku powietrznego lub wodnego. Społeczne niebezpieczeństwo czynu określonego w art. 330 § 1 k.k. tkwi w samym fakcie samowolnego użycia wojskowych statków powietrznych lub wodnych, które ze względu na swą wartość i z reguły znaczny koszt ich eksploatacji należą do szczególnej kategorii mienia wojskowego, i w związku z tym już samo użycie statku powietrznego lub wodnego dla celów nie związanych ze służbą jest społecznie wysoce szkodliwe. Tak więc występek określony w art. 330 § 1 k.k. jest przestępstwem formalnym.Inaczej natomiast traktuje kodeks karny czyn żołnierza polegający na samowolnym użyciu wojskowego pojazdu mechanicznego. Wyodrębnienie tego czynu z zakresu przepisu art. 330 § 1 k.k. wskazuje na to, że ustawodawca zrezygnował z penalizacji tego rodzaju czynu, jeżeli samowolne użycie wojskowego pojazdu mechanicznego, powierzonego służbowo żołnierzowi, nie było związane z uszczerbkiem dla interesów służby lub też nie było podyktowane celem osiągnięcia korzyści materialnej przez sprawcę. Z tego też względu przepis art. 330 § 2 k.k. - w zestawieniu z przepisem art. 330 § 1 k.k. - zawiera dodatkowe (alternatywnie ujęte) znamiona, między innymi w postaci związanego z działaniem sprawcy uszczerbku dla interesów służby. Ponieważ w każdym użyciu wojskowego pojazdu mechanicznego tkwi immanentnie zużycie pewnej ilości materiałów pędnych i eksploatacja pojazdu, jak również każde samowolne zużycie takiego pojazdu powoduje czasowe usunięcie go spod władztwa jednostki wojskowej, a samo bezprawne użycie wojskowego pojazdu mechanicznego (w przeciwieństwie do samowolnego użycia wojskowego statku powietrznego lub wodnego) nie jest objęte zakazem z art. 330 § 1 k.k., przeto należy dojść do wniosku, że uszczerbek dla interesów służby - w rozumieniu art. 330 § 2 k.k. - nie może być równoznaczny ani z tą szkodą materialną, która w sposób konieczny wiąże się z samym faktem samowolnego użycia przez żołnierza pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym, ani też z faktem czasowego usunięcia pojazdu spod władztwa jednostki wojskowej - jeżeli oczywiście zużycie paliwa i eksploatacja pojazdu lub czasowe usunięcie go spod władztwa jednostki wojskowej nie spowodowało zakłócenia normalnego toku służby (zakłócenia polegającego zwłaszcza na tym, że wojskowy pojazd mechaniczny z powodu samowolnego użycia go przez żołnierza nie mógł być wykorzystany do celów służbowych, a potrzeba wykorzystania go w rzeczywistości istniała). Podkreślić w tym miejscu należy, że sprawca działa zawsze z uszczerbkiem dla interesów służby w takim wypadku, gdy używa samowolnie wojskowego pojazdu mechanicznego przeznaczonego do wykonania specjalnego zadania służbowego (np. sprawca używa samowolnie tzw. pojazdu alarmowego) lub do zabezpieczenia prawidłowego toku służby o szczególnym znaczeniu (np. służby patrolowej). W takim bowiem wypadku samo bezprawne użycie wojskowego pojazdu mechanicznego dezorganizuje normalny tok czynności związanych z wykonaniem szczególnego zadania służbowego lub szczególnego rodzaju służby.W świetle przedstawionych wywodów należy uznać, że określony w przepisie art. 330 § 2 k.k. występek w omawianym zakresie jest przestępstwem materialnym, znamionującym się uszczerbkiem dla interesów służby, przy czym przez uszczerbek dla interesów służby - w ujęciu tego przepisu - rozumieć należy wiążące się z samowolnym użyciem wojskowego pojazdu mechanicznego ujemne następstwo, polegające zwłaszcza na niemożności wykorzystania tego pojazdu (z powodu samowolnego użycia go przez żołnierza) do celów mających związek ze służbą mimo istniejącej w tym względzie potrzeby.3. Ponieważ powstanie uszczerbku dla interesów służby jest koniecznym warunkiem odpowiedzialności na podstawie art. 330 § 2 k.k., przeto stwierdzić należy, że uszczerbek ten w postaci poprzednio określonej musi być realny i konkretny, a nie tylko teoretycznie możliwy (ustawa mówi o uszczerbku, a nie o możliwości powstania uszczerbku) lub bliżej nie określony.Przestępstwo określone w art. 330 § 2 k.k. jest występkiem umyślnym. Dlatego też wszystkie znamiona występek ten typizujące, a więc również uszczerbek dla interesów służby, muszą być przez sprawcę uświadomione i włączone do procesu jego woli bądź w postaci chęci spowodowania tego uszczerbku, bądź też w postaci godzenia się z przewidywaną możliwością spowodowania takiego uszczerbku.Z przytoczonych względów na przedstawione pytanie prawne należało udzielić odpowiedzi na wstępie sformułowanej.