WA 4/17

Sygn. akt: WA 4/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 czerwca 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jerzy Steckiewicz (przewodniczący) SSN Marian Buliński SSN Jan Bogdan Rychlicki (sprawozdawca) Protokolant : Agnieszka Kmieciak - Goławska przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej ppłk. Krzysztofa Czajki w sprawie mjr. rez. K.K., cyw. M.R. oskarżonych z art. 231 § 2 i innych k.k., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 20 czerwca 2017 r. apelacji wniesionych przez obrońców oskarżonych, pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego oraz prokuratora na niekorzyść od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 24 marca 2017 r., sygn. akt So …/12 uchyla zaskarżony wyrok w całości wobec mjr. rez. K.K. i cyw. M.R. i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w W.. UZASADNIENIE 2 Mjr rez. K. K. został oskarżony o to, że: „w okresie od 31.10.2005 r. do bliżej nieustalonego dnia kwietnia 2006 r. w K., pełniąc służbę na stanowisku Kierownika Składu [...] w K., działając wspólnie i w porozumieniu z ustalonymi osobami cywilnymi, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, przekroczył swoje uprawnienia określone w zakresie obowiązków Kierownika [...] z dnia 19.11.2004 r., w ten sposób, że w dniu 31.10.2005 r. polecił pracownikowi Wojskowej Administracji Koszar w K. – M. R. podpisanie umowy z właścicielem prywatnego przedsiębiorstwa PPH R. – L. D. na wycięcie 65 sztuk topoli z terenu Składu przy ul. […] w K., w oparciu o decyzję Burmistrza Miasta z dnia 10.02.2005 r. zezwalającą na wycinkę 92 drzew, pomimo, iż umowę tej treści mógł zawrzeć jedynie Dowódca Jednostki Wojskowej […] lub Szef Rejonowego Zarządu Infrastruktury w […] po uprzednim przeprowadzeniu postępowania przetargowego, ponadto polecił Komendantowi Oddziału Warty Cywilnej [...] wpuszczania na jego teren osób prywatnych pracujących przy wycince drzew bez stosownych przepustek oraz nie spowodował egzekwowania podczas wywozu drewna z terenu Składu, wymaganych przepustek materiałowych, a następnie w uzgodnieniu z J. B. doprowadził do wycięcia 838 sztuk różnego gatunku drzew znacznej wartości nie mniejszej niż 369078,78 zł, które zabrał w celu przywłaszczenia na szkodę Jednostki Wojskowej […]", tj. o czyn z art. 278 § 1 k.k .w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zb. z art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k.”. M. R. został oskarżony o to, że: „w okresie od 14.11.2005 r. do bliżej nieustalonego dnia kwietnia 2006 roku w K., działając wspólnie i w porozumieniu z ustalonymi osobami, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru przywłaszczenia drewna dokonał wyrębu 838 sztuk różnego gatunku drzew znacznej wartości nie mniejszej niż 369078,78 zł, które zabrał w celu przywłaszczenia na szkodę Jednostki Wojskowej […], tj. o czyn z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.”. 3 Wojskowy Sąd Okręgowy w W. po ponownym rozpoznaniu sprawy wyrokiem z dnia 24 marca 2017 r., w oparciu o treść art. 4 § 1 k.k. ustawy obowiązującej w czasie popełnienia czynu mjr. rez. K. K. uznał za winnego tego, że w okresie od 14 listopada 2005 r. do kwietnia 2006 r. w K. pełnił czynna służbę wojskową na stanowisku Kierownika [...] w […], działając wspólnie i w porozumieniu z M. R. oraz J. B., w wykonaniu z góry powzietego zamiaru, przekroczył swoje uprawnienia w ten sposób, że zakazał Komendantowi Oddziału Warty Cywilnej Składu , w stosunku do osób pracujących przy odbywającym się wtedy wyrębie drzew, stosowania systemu przepustkowego obowiązującego na terenie Składu , a następnie zabrał w celu przywłaszczenia wcześniej wyrąbane na terenie [...] drewno o wartości przekraczającej kwotę 500 zł, na szkodę Jednostki Wojskowej […], tj. popełnienia przestępstwa z art. 278 § 1 k.k. w zb. z art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i za to na podstawie art. 231 § 2 k.k. skazał go na karę 2 lat pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. oraz art. 70 § 1 pkt 1 k.k., warunkowo zawiesił na okres próby lat 3. Na podstawie art. 33 § 2 k.k. wymierzył mu karę grzywny w wysokości 200 stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 100 zł. Tym samym wyrokiem M. R. został uznany za winnego tego, że w okresie od 14 listopada 2005 r. do kwietnia 2006 r. w K. działając wspólnie i w porozumieniu z mjr. K. K. oraz J. B. w wykonaniu z góry powziętego zamiaru zabrał w celu przywłaszczenia, wcześniej wyrąbane na terenie [...] drewno o wartości przekraczającej kwotę 500 zł na szkodę JW. […], tj. popełnienia przestępstwa z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i za to na podstawie art. 278 § 1 k.k. skazał go na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. oraz art. 70 § 1 pkt 1 k.k., warunkowo zawiesił na okres próby lat 3. Na podstawie art. 33 § 2 k.k. wymierzył mu karę grzywny w wysokości 200 stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 50 zł. Apelacje od tego wyroku wnieśli obrońcy oskarżonych, pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego oraz prokurator na niekorzyść oskarżonych. 4 Obrońcy oskarżonych we wniesionych środkach odwoławczych zaskarżając wyrok w całości zarzucili obrazę przepisów postępowania (art. 4,6, 7, 170, 391 § 1 i 2, 410) mającą wpływ na treść wyroku, błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść danego orzeczenia poprzez niesłuszne uznanie, iż oskarżeni dopuścili się zarzucanego im przestępstwa. Skarżący w oparciu o tak sformułowane zarzuty wnosili o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonych od zarzucanego im czynu, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego zaskarżył wyrok na niekorzyść w części braku rozstrzygnięcia o środku karnym, tj. w zakresie, w którym sąd pierwszej instancji nie uwzględnił wniosku oskarżyciela posiłkowego i nie orzekł w stosunku do obu oskarżonych obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem oraz na podstawie art. 427 § 2 k.p.k. i art. 438 pkt 1, 3 i 4 k.p.k. zarzucił: „1. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 46 § 1 k.k. oraz art. 53 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 56 k.k. w brzmieniu obowiązującym na dzień 14 listopada 2005 r. poprzez nie orzeczenie obowiązku naprawienia przez każdego z oskarżonych wyrządzonej przestępstwem szkody - w sytuacji gdy przepis art. 46 § 1 k.k. obliguje Sąd do orzeczenia obowiązku naprawienia szkody w całości lub w części w przypadku złożenia przez pokrzywdzonego stosownego wniosku o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody oraz poprzez przyjęcie, iż zaistniała w niniejszej sprawie niemożność ustalenia wielkości szkody wyrządzonej przestępstwem i w konsekwencji nie orzeczenia środka karnego - w sytuacji gdy przepis art. 46 § 1 k.k. nie daje Sądowi możliwości nie orzeczenia obowiązku naprawienia szkody nawet w sytuacji trudności w ustaleniu wysokości tej szkody, a zebrany materiał dowodowy daje podstawę do orzeczenia obowiązku naprawienia szkody w całości lub w części. 1. obrazę przepisów postępowania karnego mającą wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 415 k.p.k. poprzez nie orzeczenie w stosunku do oskarżonych obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem - w sytuacji skazania oskarżonych i złożenia przez pokrzywdzonego stosownego wniosku o naprawienie szkody, a 5 więc w sytuacji zaistnienia ustawowych przesłanek przy których Sąd jest zobligowany do orzeczenia takiego obowiązku. 2. błąd w ustaleniach faktycznych, przyjęty za podstawę orzeczenia, mający wpływ na treść orzeczenia - polegający na wadliwym ustaleniu i przyjęciu, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie jest możliwe określenie wielkości szkody wyrządzonej przestępstwem - skutkującym nie orzeczeniem środka karnego - w sytuacji gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy daje podstawy do orzeczenia obowiązku naprawienia szkody. 3. rażącą niewspółmierność nie zastosowania środka karnego - w stosunku do stopnia społecznej szkodliwości czynu oraz winy oskarżonych, wynikającą z nie orzeczenia obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem na rzecz pokrzywdzonego, co powoduje, iż wydany wyrok nie spełnia swej funkcji w zakresie prewencji ogólnej i szczególnej i nie zaspokoi społecznego poczucia sprawiedliwości”. Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez orzeczenie wobec każdego z oskarżonych obowiązku naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz oskarżyciela posiłkowego, tj. Rejonowego Zarządu Infrastruktury w […] kwoty po 173 363, 23 zł, uwzględniającej całość wyrządzonej przestępstwem szkody. Z kolei prokurator zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku mający wpływ na jego treść poprzez przyjęcie, że oskarżeni działając wspólnie i w porozumieniu dokonali zaboru w celu przywłaszczenia, wcześniej wyrąbanego na terenie [...] w K. drewna o wartości powyżej 500 zł na szkodę JW [...], podczas gdy prawidłowa analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wskazuje, iż dokonali oni wyrębu i zaboru 838 sztuk drzew o wartości 369 072 zł. Autor apelacji na tej podstawie wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Obrońcy oskarżonych złożyli odpowiedzi na apelację prokuratora wnosząc o jej nieuwzględnienie. Odpowiedź złożył również na apelację obrońcy oskarżonego K. pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego wnosząc o jej nieuwzględnienie. 6 Sąd Najwyższy rozważył, co następuje. Zważywszy na wniesione apelacje ich ocenę należało rozpocząć od apelacji prokuratora. Jest ona zasadna z powodów następujących. Sąd pierwszej instancji, m.in. ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie w zakresie wielkości „szkody spowodowanej działaniem oskarżonych” wywiódł, że w postępowaniu sądowym pojawiły się wątpliwości, co do rzetelności opinii sporządzonej przez biegłego w postępowaniu przygotowawczym (k. 127-167). W związku z tym w oparciu o treść art. 397§1 k.p.k., zwrócono akta sprawy prokuratorowi wraz z zaleceniem sporządzenia „nowej opinii” przez innego biegłego. Biegły ten wyraził swoje stanowisko, że obecnie z uwagi na upływ czasu nie jest możliwe dokładne wyliczenia wielkości szkody, jako różnicy pomiędzy wartością drewna wyciętego i zabranego z terenu składu przez J. B., a wartością drewna przewidzianego do wycięcia w umowie z dnia 14 listopada 2005 r., zawartej pomiędzy PPH R., a Wojskową Administracją Koszar w […] (k.118), odmawiając sporządzenia tej opinii. Sąd pierwszej instancji w oparciu o dostępne dowody i informacje, w tym zapiski w zakładzie B. N., wyjaśnienia J. B., opinię biegłego z zakresu leśnictwa i szacowania drzew i drewna oraz dane uzyskane z postępowania prowadzonego w Urzędzie Miasta mając na uwadze treść art. 396 a § 4 k.p.k. wywiódł, co do ustalenia wielkości szkody bez „narażania się na dowolność wyliczeń w tym zakresie”, że bezsporne jest to, że oskarżeni zabrali w celu przywłaszczenia drewno na szkodę zarządcy terenu – JW […] – o wartości przekraczającej kwotę określoną w art. 119 § 1 k.w. (Dz.U. z 31 maja 1971 r., Nr 12, poz.114), czyli 500 zł, dopuszczając się w ten sposób przestępstwa określonego w art. 278 § 1 k.k. W ocenie prokuratora wnoszącego apelację wywody sądu pierwszej instancji w zakresie ustalenia ilości i wartości przywłaszczonego drewna są rażąco błędne. Skarżący akcentuje, że w toku postępowania przygotowawczego ustalono, że na terenie [...] w K. doszło do wyrębu 838 sztuk drzew różnego gatunku o wartości nie mniejszej niż 369 078,78 zł. Zdaniem skarżącego określenie wysokości wyrządzonej szkody w niniejszej sprawie „wymaga jedynie wykonania kilku działań 7 matematycznych”, albowiem pozwalał na to zebrany materiał dowodowy, w tym opinia biegłego z zakresu leśnictwa, szacowania wartości drewna. Sąd Najwyższy akceptuje wywody skarżącego w tej kwestii poza stwierdzeniem, że ustalenie wysokości szkody wymaga „kilku matematycznych działań” (nie wiadomo zresztą, jakich: uwaga SN). Po wszczęciu śledztwa w dniu 15 maja 2006 r. przez Oddział Żandarmerii Wojskowej w […] w tym samym dniu, na podstawie art.art. 193, 194 k.p.k., stosownym postanowieniem powołano biegłego z zakresu szacowania wartości drzew i drewna w osobie R. K. w zakresie ustalenia okoliczności, o których mowa w pkt. 1 i 2 tegoż postanowienia (k.45) . Biegły ten sporządził stosowną opinię wraz z dokumentacją fotograficzną oraz sformułował końcowe wnioski (k. 127-167). Sporządzając tę opinię biegły dokonał w dniu 15 maja 2006 r. oględzin miejsca zdarzenia, a w dniu 17 - 19 maja dokonał pomiaru pniaków drzew i ich kwalifikacji. Rzecz jasna, oględziny miejsca zdarzenia przez tego biegłego nie miały i nie mogły mieć charakteru procesowego w rozumieniu art. 207 § 1 k.p.k. (por. wyrok SN z dnia 3.10.2006 r., IV KK 209/06, OSNKW 2006, z. 12, poz. 114). W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie czynności tegoż biegłego, co do oględzin miejsca zdarzenia, pomiaru pniaków drzew oraz ilości i wartości wyciętego drewna mają umocowanie w treści art. 200 k.p.k., zaś sama opinia w zakresie, kiedy biegły ustalił ilość i wartość wyciętego drewna, nie wykazuje uchybień, o których mowa w art. 201 k.p.k. W tej sytuacji, wbrew stanowisku sądu pierwszej instancji możliwe jest ustalenie ilości wyciętego drewna oraz jego wartości. Przekonuje o tym chociażby prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w […] z dnia 21 marca 2016 r. sygn. akt. IV K …/15, zapadły wobec J. B. (k.3160). W podsumowaniu wywodów stwierdzić należało, że apelacja prokuratora jest zasadna. Jej uwzględnienie powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, tj. Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w W.. Z tego też względu, stosownie do treści 8 art. 436 k.p.k., ocena apelacji obrońców oskarżonych oraz pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego stała się przedwczesna. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd pierwszej instancji powinien dokonać prawidłowej oceny dowodów, w tym opinii biegłego, o której mowa na k. 127 – 146, a następnie wyprowadzić wnioski w zakresie ewentualnej winy i kary oskarżonych zgodnie z treścią art. 7 k.p.k. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak na wstępie. kc